विश्वरूपेण एवमुक्ता सा देवी रुद्रं प्रदक्षिणं कृत्वा त्रिधारां पुण्यां गङ्गाम् अभितो जगाम। अथ कदाचित् नैमिषारण्ये देवाः यज्ञमासन्, तत्र वैवस्वतः शमित्रिणा सह शमं चकार। तस्मिन्नन्तरे यमः तत्र दीक्षितः सन् न कस्यचित् प्राणान् जहार, तेन च प्रजाः बहुविधाः अभवन्, कालक्रमेण च मृत्युः नासीत्। सोमश्च, शक्रश्च, वरुणः, कुबेरः, साध्याः, रुद्राः, वसवः, अश्विनीकुमारौ, प्रजापतिश्च—सर्वे देवाः तत्र समागताः। ते सर्वे संगम्य लोकगुरुम् उद्दिश्य भयभीताः अभवन्, मानववृद्ध्याः कारणात् सन्तप्ताः, सुखमिच्छन्तः शरण्यं तमुपागच्छन्। स तान् उवाच—"किं मनुष्येभ्यः भयमस्ति युष्माकम्, युष्मान् हि सर्वान् अमृतान् विद्यामः। मृत्युलोकात् अमृत्युभ्यः भयम् न कर्तव्यम्।" किन्तु तत्रैवोचुः—"मर्त्याः अमृताश्च समाना अभवन्, न किञ्चिद् भेदः अस्ति। तेन अस्माकं भेदाभावात्, भेदकामाः वयम् अत्र समागताः।" तदा प्रोच्यते—"वैवस्वतः यज्ञे प्रवृत्तः, तेन कारणेन मनुष्याः न म्रियन्ते। स यदा सर्वकृत्येषु एकनिष्ठः स्यात्, तदा मृत्युकालः नूनं आगमिष्यति।" पुनश्च—"वैवस्वतः केवलं अंशतः एव अवतीर्णः, स च युष्माकं तेजसा बलीभूतः। नियतकालः तेषां मृत्यवे आगमिष्यति; तदा मनुष्येषु युष्माकं शक्तिर्न प्रवर्तिष्यते।" एवं देवैः उक्तम् श्रुत्वा, ते तत्र यत्र देवाः यज्ञं कुर्वन्ति, जग्मुः। तत्र संगम्य, बलिनः ते पद्मं भागीरथ्यां अपश्यन्। तद् दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्; तेषु इन्द्रः अग्रे गतः। तत्रापश्यत् कन्यां ज्वलनसमप्रभां, यत्र गङ्गा देवी नित्यं जायते। सा कन्या, कर्शिता, जलकाङ्क्षिणी, रुदती गङ्गां प्रविश्य तस्थौ। तत्र तस्या अश्रु जलं पतितम्, तस्मिन्नेव स्थले सुवर्णपद्मम् उत्पन्नम्। तद् आश्चर्यं दृष्ट्वा वज्रधरो इन्द्रः तां समीपस्थां कन्यां पप्रच्छ—"काऽसि शुभे, किं वा रुदसि? सत्यं ब्रूहि, श्रोतुमिच्छामि।" सा उवाच—"शक्र, त्वं अत्र जानिष्यसि कोऽहम्, किमर्थं वा दुःखिता रुदामि। मम पुरतः आगच्छ, तदा त्वं ज्ञास्यसि यदर्थं अहं रुदामि।" सा ययौ, स च तां अन्वगच्छत्। दूरात् तदा सुमधुरं कुमारम् अपश्यत्, सिद्धासनस्थितम्, कन्याभिः सह पर्वतराजस्य शिखरे अक्षैः क्रीडन्तम्। इन्द्रः तम् उवाच—"इदं जगत् मम वशे, अहं स्वामी" इति। कोपितः सन्, तं दीर्घम् अक्षक्रिडायाम् मग्नम् दृष्ट्वा। तदा देवः शक्रस्य कोपं ज्ञात्वा, तम् उत्सृज्य, शक्रं तीक्ष्णया दृष्ट्या अपश्यत्। तदा शक्रदृष्ट्या बध्दः, स स्थाणुवत् अचलः अभवत्। यदा तस्य क्रीडा यथेष्टं अभवत्, तदा स रुदतीं देवीं उवाच—"एनं आनय, श्रान्तोऽस्मि; पुनर् गर्वः अस्य न प्रविश्यताम्।" तदा सा स्पृष्ट्वा शक्रम्, तस्याङ्गानि शिथिलानि अभवन्, स भूमौ पतितः। स तेजस्वी तम् उवाच—"शक्र, कदापि पुनर् एवं मा कुरु।" "त्वं पर्वतराज, एनं निगृह्य, तव बलं च वीर्यं च अनन्तम्। मध्ये अस्य विवरे प्रविश, यत्र सूर्यसमानाः त्वद्विशदाः अन्ये वसन्ति।" स विवरं उद्घाट्य, तत्र चत्वारः अन्ये समप्रभाः दृष्टाः। तान् दृष्ट्वा सोऽन्विचिन्तयत्—"किं अहम् अपि एवं भविष्यामि?" तदा पर्वतपतिः क्रुद्धः वज्रपाणिम् उवाच—"शतक्रतो, त्वं यौवने माम् अवज्ञाय, अस्मिन् गुहायां प्रविश।" एतद् श्रुत्वा, शक्रः भयाकुलः कम्पमानः, अश्वत्थपत्रवत् शिथिलाङ्गः पर्वतशिखरे स्थितः। स करजोडितः, नन्दिवृषध्वजं प्रपन्नः, तेन सहसा उक्तः। स बहुरूपिणं देवम् उवाच—"त्वं अद्य सर्वलोकानां प्रथमः।" उग्रवर्चाः हसन् तम् उवाच—"एवं चरितवन्तः अत्रावशिष्टं न प्राप्नुवन्ति। एतेऽपि भविष्यति समये; अतः अस्मिन वटविवरे प्रविश।" "एषा निःसंशयं तव भार्या भविष्यति। सर्वे यूयं मानुषयोनि प्रविश्य, तत्र बहूनि दुःसाध्यानि कर्माणि कृत्वा, अन्यांश्च बहून् विनाशयित्वा—" अन्यानि च कार्याणि विविधहेतुकानि साधनीयानि। "वयं स्वर्गलोकात् मानुषलोकं गमिष्यामः, यत्र मोक्षमार्गः दुष्करः स्थाप्यते। धर्मः, वायुः, मघवान्, अश्विनीकुमारौ—एते पितरः भूत्वा स्त्रियाः गर्भं प्रविशन्ति।" एवं श्रुत्वा, वज्रधरः श्रेष्ठः देवतानां पुनरुवाच—"एष कार्यार्थं मम तेजसा, अहम् एतेषां पञ्चमं पुत्रं दास्यामि।" तेषां विष्वभुक् सर्वभूतभृत्, शिबिः महाबलः, शान्तिः चतुर्थः, तेजस्वी पञ्चमः इति स्मृताः। तेभ्यः स धनुर्धरः भगवन् इच्छितं वरं दत्तवान्, यथार्हम्। तेषां पत्नीत्वेन सर्वलोकप्रियां स्त्रीं मानुषेषु भाग्यरूपेण न्ययोजयत्। ततः तैः सह स देवः नारायणं जगाम—अनन्तं, शाश्वतम्, अव्यक्तम्, अजम्, पुराणम्, नित्यं, विश्वरूपम्, अनन्तरूपम्। एकः श्वेतः, अन्यः कृष्णवर्णः। यः 'केश' इति कथ्यते, स कृष्णवर्णः इति स्मृतः। ये पूर्वम् इन्द्ररूपिणः उत्तरे पर्वते वटविवरे बद्धाः, एते पाण्डवाः वीर्यवन्तः; तेषु सव्यसाची इन्द्रांशः। एवं पाण्डवाः, राजन्, पूर्वम् इन्द्राः एव अभवन्। एषा च पूर्वं तेषां भाग्यरूपेण दत्ता, दिव्यरूपिणी द्रौपदी पत्नीत्वेन। कथं वा अन्यथा स्त्री स्वकर्मणा भूमौ जातुं शक्नुयात्, या चन्द्रसूर्यसमप्रभा, यस्याः गात्रात् सुगन्धिः प्रवर्तते, सा दिव्यव्यवस्थया एव प्रादुर्भूता। इदानीं च, राजन्, स्नेहेन अन्यं अद्भुतं वरं ददामि—त्वं दिव्यदृष्ट्या कुन्तीसुतान् पश्य, पूर्वजन्मकृतपुण्यैः दिव्यशरीरैः युक्तान्। ततः व्यासः पुण्यकर्मा, शुद्धात्मा, महामुनिः, तपसा तं राजानं दिव्यदृष्ट्या योजयामास। स राजा तान् सर्वान् तेषु दिव्यशरीरेषु पूर्वरूपेण ददर्श। स तान् सुवर्णमुकुटधारिणः, इन्द्रवत् दीप्तिमन्तः, अग्निसूर्यसमप्रभान्, शिखिपिञ्छोपमकेशान्, सुन्दररूपान्, युवान्, विस्तीर्णवक्षसः, तालसमुच्छ्रायान् अपश्यत्।