एकदा ऋषिः रुरुः, तपस्वी धर्मज्ञः, दुःखितः आसीत्। सः दुःखात् भिन्नः, एकस्मिन् सर्पे प्रतिवेदितः, तं दृष्ट्वा क्रोधेन भृशं व्याकुलः अभवत्। सः उवाच, "हे तपस्विन्, अद्य तव प्रति मम किञ्चित् पापं नास्ति, ततः किं कारणं तव क्रोधस्य?" सर्पः, यः दुण्डुभः इति प्रसिद्धः, प्रतिवचनं दत्त्वा उवाच, "मम पत्नी, या मम प्राणानां प्रियतमाऽस्ति, सर्पेण कष्टं भुक्तवती; तस्मात्, अहं तस्य सर्पस्य वधं कर्तुं प्रतिज्ञां कृतवान्।" "सर्वे सर्पाः मनुष्याणां विषं ददाति; किन्तु, हे दुण्डुभ, त्वं दुण्डुभस्य गन्धं वहसि, तस्मात् त्वं न हान्यः।" "धर्मज्ञः, सर्प, त्वं न हान्यः; विभिन्नानि दुःखानि, कर्तव्याणि च, हर्षाणि च सन्ति।" दुण्डुभस्य वचः श्रुत्वा, रुरुः, सः ऋषिः इति ज्ञात्वा, तं न वधितवान्, यद्यपि सः भीतः आसीत्। रुरुः सर्पं शान्तिं दातुं उवाच, "हे सर्प, त्वं किमर्थं एषः स्थितिः प्राप्नोति, कः त्वम्?" दुण्डुभः उवाच, "अहं पूर्वं ऋषिः रुरुः आसीत्, सहस्रपादः; किन्तु ब्रह्मणः श्रापेन, अहं सर्पस्य रूपं प्राप्नोमि।" "कस्य कारणेन तं ब्रह्मणः क्रोधः प्रकटितः, हे उत्तम सर्प?" रुरुः पृष्टवान्। "पूर्वकाले, एकः ब्रह्मणः खगमः मम मित्रः आसीत्; सः व्रतशीलः, तपस्वी च आसीत्। बाल्ये, अहं तस्य कृते घासस्य सर्पं निर्माणं कृतवान्; सः अग्निहोत्रे व्याकुलः अभवत्।" "पुनः चेतना प्राप्य, सः क्रोधेन उवाच, 'यथा त्वं एषं सर्पं मम भयाय निर्मितवान्, तथा मम श्रापेन त्वं अपि सर्पः भविष्यसि।'" "सः तपस्वित्वस्य शक्तिं ज्ञात्वा, अहं चित्ते व्याकुलः अभवम्; अहं तस्मिन् समये तं प्रणम्य उवाच, 'हे मित्र, एषः केवलं विनोदाय कृतः।'" "त्वं मां क्षम्यताम्, हे ब्रह्मण; एषः श्रापः प्रतिवृत्तः। तदा सः, गम्भीरं श्वासं गत्वा, उवाच, 'अहं न मिथ्यावादिनः; एषः निश्चितं भविष्यति।'" "किन्तु श्रूष्यताम्, हे तपस्विन्; यः श्रुत्वा, एषः वाक्यं तव हृदये सदा स्थितम्।" "प्रमति नाम पुत्रः रुरुः जनिष्यति; तं दृष्ट्वा, तव श्रापः विमोच्यते।" एवं उक्त्वा, दुण्डुभः स्वं तेजस्वी रूपं प्राप्य, रुरुः प्रति उवाच, "अहिंसा सर्वश्रेष्ठं धर्मः, हे सर्वजीवेषु उत्तमः।" "अतः ब्रह्मणः कदाचन जीवस्य हानिं न करोति; एषः सर्वोत्तम उपदेशः, यः ब्रह्मणः सौम्यः अस्ति।" "वेदानां ज्ञाता सर्वेषां जीवेषु भयमुत्तरणकर्ता इति ज्ञातः; अहिंसा, सत्यं, च क्षमा तस्य गुणाः।" "ब्रह्मणस्य उच्चतमं कर्तव्यं वेदाः संरक्षितुं; किन्तु क्षत्रियस्य कर्तव्यं तस्मिन् भिन्नं अस्ति।" "सः अधिकारस्य दण्डं वहन्, जनानां रक्षणं करोति; एषः क्षत्रियस्य कर्माणि, श्रूष्यताम्, रुरु।" "जनमेजयस्य यज्ञे, सर्पाणां विनाशः अभवत्, च ब्रह्मणः भयभीत सर्पाणां रक्षणं कृतवान्।" "आस्तिकः, द्विजेषु प्रमुखः, तपस्वी, शक्तिमान्, वेदेषु च सिद्धः, हे ब्रह्मण, सर्पयज्ञे उद्धारं दत्त्वा आगतः।" "कथं जनमेजयः सर्पाणां हानिं कृतवान्? कः एषः यः सर्पयज्ञं कृतवान्?" "कः आस्तिकः, बुद्धिमान्, यः सर्पाणां विमोचनं कृतवान्? कस्य पुत्रः एषः यः सर्पयज्ञं कृतवान्?" "सर्वं रुरु, आस्तिकस्य महाकथा श्रुतेषु श्रुतं, यथा ब्रह्मणाः कथयन्ति; अहं गत्वा शीघ्रं प्रस्थानं करोमि।" एवं उक्त्वा, सः योगशक्त्या विलीनः अभवत्; रुरुः, आश्चर्येण हृदयं ग्रस्तः, तं च अद्भुतं मनसि मन्यते। सः स्वशक्तिं धारयित्वा, तं विलीनं ऋषिं अन्वेष्टुं चक्रे, किन्तु थकितः, भूमौ पतितः। सुप्तः, तेन ऋषिणः वचः पुनः पुनः विचारयन्, सत्यं मनसि धारयन्। पुनः चेतना प्राप्य, रुरुः तं सर्वं यथार्थं पितरं प्रतिवेदयामास, दुण्डुभस्य अर्थपूर्णं वचनं। सः पुनः पितरं आस्तिकस्य वचः प्रति पृष्टवान्, तदा तस्य पिता दुण्डुभ्याः कथां सम्पूर्णतया वर्णयामास। "कस्य कारणेन तं सिंहं यथा जनमेजयः सर्पाणां विनाशं यज्ञे कृतवान्?" "हे सौती, सम्पूर्णं सत्यं वर्णय, यः आस्तिकः, द्विजेषु प्रमुखः, सर्पाणां विमोचनं कृतवान्?" "कस्य पुत्रः एषः यः सर्पयज्ञं कृतवान्?" एवं समाप्यते।