पुरातनकाले, ऋषिभिः स्त्रीणां धर्मः संस्थापितः, यः एकपत्नीत्वं एव निर्दिष्टः—स्त्री सदा धर्मे पतिसंयुक्ता भवेत्, एकस्य एव पतिं गृह्णीयात्। युवावस्थायां स्त्री एकं पतिं धारयति; परंतु आपद्काले, नियमानुसारं, अन्यः पतिः स्वीकृतः शक्यते। तृतीयं पतिं न गच्छेत्—एषा तस्याः प्रायश्चित्तरूपा; चतुर्थेन पतिना पतिता भवति, पञ्चमे पतौ व्यभिचारिणी इति कीर्त्यते। एवं धर्ममार्गं अनुसरन्ती अहं बहुपतित्वं न वृष्यामि; किं विधिना, आचारविपरीतेन, मोहात् मुक्तिं प्राप्नुयाम्? पुरातनकाले स्त्रियः अनियमिता आसन्, ऋतुकाले शुद्धिम् अप्य् अवाप्नुवन्; त्वया केवलं एकवारं पृष्टम्, तस्मात् एषा तव धर्मविप्रलम्भा न भविष्यति। यदि मम पञ्च पतयः स्युः, तैः सह रमणीयतां इच्छेयम्, तदा प्रतिसंयोगे मम यौवनं रक्षितं भवेत्। पूर्वं पतिसेवनया मया सिद्धिः लब्धा; कामानां प्राप्तिः मम अभवत्, तद् एव सुखं मम भविष्यति। सुखं च सिद्धिः च, हे सौम्य, सह अस्ति न; योगेन महात्म्येन च, तौ प्राप्तुं शक्येते। अन्ये शरीरे, सौन्दर्य-भाग्य-गुणैः युक्ते, पञ्चभिः सह यौवनं लभेयं, महतीं भाग्यश्रीं च। गच्छ, हे सुन्दरी, गङ्गायाः जलमध्ये स्थित्वा, यं नरं तत्र पश्यसि, तं मे आनय, यः देवाधिपः अस्ति, हे शुद्धस्मिते। एवं विष्वरूपस्य वचः श्रुत्वा, सा रुद्रं प्रदक्षिणम् कृत्वा, त्रिधारिणीं पुण्यगङ्गां प्रति गतवती। नैमिषारण्ये, देवाः यज्ञं कुर्वन्तः आसन्; तत्र वैवस्वतः शमित्रिणा सह शान्तिं अकरोत्। तदा यमः तत्र दीक्षितः, कस्यापि प्राणं न गृहीतवान्; तस्मात् प्राणी बहवः अभवन्, कालस्य गत्या मृत्युः उपरमितः। सोमः, शक्रः, वरुणः, कुबेरः, साध्याः, रुद्राः, वसवः, अश्विनौ, प्रजापतिः, जगत्पतिः, अन्ये देवाः अपि तत्र समागताः। ते सर्वे, लोकगुरुम् अभ्यधायन्, मानववृद्ध्याः भीतः, सुखकामाः, शरणम् आगताः। सः उवाच—"कः भयः मानवात्, यूयं अमराः; मर्त्येभ्यः भयम् न भवेत्।" "मर्त्याः अमराः च समानाः अभवन्; भेदः न अस्ति; तस्मात् भेदकामाः इह आगताः।" वैवस्वतः यज्ञे प्रवृत्तः; तस्मात् मनुष्याः न मृत्युम् उपगच्छन्ति। सः एकाग्रः कार्यं समाप्त्वा, तेषां मृत्युकालः आगमिष्यति। वैवस्वतः अंशः एव प्रकटितः, यः देवशक्त्या वर्धितः; तेषां अन्तः निश्चितः, तदा मनुष्यानां मध्ये देवशक्तिः न प्रवर्तिष्यते। प्राचीनदेवानां वचनं श्रुत्वा, ते यत्र देवाः यज्ञं कुर्वन्ति तत्र अगच्छन्। तत्र, भगीरथ्यां कमलं दृष्ट्वा, विस्मिताः आसन्; तेषु शक्रः अग्रे गतः। तत्र, शक्रः अग्निवर्णां कन्यां ददर्श, यत्र गङ्गा देव्या सदा उत्पन्ना। सा कन्या, जलकामना, रुदन्ती, गङ्गां प्रविष्टा, तत्र स्थितवती; तस्याः अश्रुः जलं पतितम्, तत्र सुवर्णकमलं अभवत्। तद् अद्भुतं दृष्ट्वा, इन्द्रः तां समीपस्थां कन्यां पप्रच्छ—"काऽसि शुभे, किमर्थं रुदसि? सत्यम् वद।" सा उवाच—"शक्र, तवात्र अहं काऽस्मि, किमर्थं च रुदामि, ज्ञास्यसि; आगच्छ, अहं गच्छामि, तत्र तव कारणं रुदनस्य दर्शयिष्यामि।" सा यत्र यत्र गच्छति, शक्रः अनुगच्छन्, दूरात् पर्वतराजस्य शिखरे, युवानं मनुष्यं, सिद्धासनस्थं, क्रीडन्तं कन्याभिः ददर्श। शक्रः तं क्रीडायाम् निमग्नं दृष्ट्वा, कुपितः, उवाच—"एष लोको मम वशे, अहं स्वामी!" तं क्रुद्धं दृष्ट्वा देवः तं त्यक्त्वा, शक्रं तीक्ष्णदृष्ट्या अपश्यत्; शक्रस्य दृष्ट्या स्थिरः, स्तम्भवत् तिष्ठति स्म। दीर्घकालं क्रीडायाः अनन्तरं, देवः रुदन्त्यै उवाच—"एषं आनय, मम श्रान्तिः; अस्य अहंकारः पुनः न भवेत्।" तदा, शक्रः तया स्पृष्टः, अंगानि शिथिलानि, भूमौ पतितः। तीक्ष्णतेजसः भगवतः वचनम्—"पुनः कदापि एवं न कुर्याः, शक्र।" "पर्वतराज, तं नियंत्रय; तव बलं तेजः च अपरिमितम्। मध्यमस्य विवरं प्रविश, यत्र सूर्यसमानाः तव सदृशाः वसन्ति।" पर्वतराजः गुहां उद्घाट्य, चत्वारः अन्यान् समतेजसः अपश्यत्; तान् दृष्ट्वा, चिन्तितः—"अहं अपि एतेषां सदृशः भविष्यामि वा?" तदा पर्वतराजः, क्रुद्धः, वज्रपाणिं उवाच—"एषां गुहां प्रविश, शतक्रतो, यतः पूर्वं युवावस्थायां मां अवमन्यः।" तस्य वचनं श्रुत्वा, शक्रः भयात् कम्पितः, अश्वत्थपर्णवत्, शिखरे वातेन कम्पितः। सः हस्तौ संयोज्य, वृषध्वजस्य पुरतः कम्पमानः, तेन संबोधितः। सः बहुरूपाय देवाय तीक्ष्णाय उवाच—"अद्य त्वं सर्वलोकानां प्रथमः।" उग्रवर्चाः हास्यं कृत्वा, उवाच—"एवं आचरन्तः अत्र शेषं न प्राप्नुवन्ति। एते अपि भविष्ये तद्वत्; अतः, वृक्षगुहां प्रविश, तत्र स्थास्यसि।" सा तव पत्नी भविष्यति; सर्वे मानवयोनिं प्रविशन्तु। तत्र, कठिनानि कर्माणि कृत्वा, अन्यान् अन्तं प्रापयित्वा— अन्ये कार्याणि अपि साधनीयानि, विविधार्थसम्बद्धानि। वयं देवलोकात् मानवलोकं गच्छामः, यत्र मोक्षमार्गः स्थापितः। धर्मः, वायुः, मघवान्, अश्विनौ—एते देवाः स्त्रीयोनिं प्रविशन्ति, पितरः स्युः। एवं श्रुत्वा, वज्रधारः, देवश्रेष्ठः, पुनः उवाच—"एषां कार्यार्थं, मम शक्त्या, पञ्चमं पुत्रं दास्यामि, यः मत्तः जातः।" विश्वभुक्, सर्वभूतधारः; शिबिः, महाबलिः; शान्तिः, चतुर्थः; तेजस्वी, पञ्चमः—एते स्मृताः।