रुरुः, कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकनाथे असुरवैरिणि च अनन्यभक्तिम् अविचलिताम् प्रार्थयन्, तस्य प्रियायाः जीवितम् याचितवान्। तस्य शोकग्रस्तस्य रुरोः करुणया देवाः सर्वे एकम् दूतम् प्रेषितवन्तः, तं हिताय वाक्यम् उक्तुम् आदेशितवन्तः। स दूतः, शुद्धः भक्तः च, शीघ्रं रुरुम् उपगम्य, देववाक्यम् शोकितस्य तस्य ब्राह्मणस्य सम्यक् अवदत्। स दूतः उवाच — “ब्राह्मण श्रेष्ठ, सर्वे देवाः माम् तव समीपम् प्रेषितवन्तः; त्वं हिताय उक्तम् वाक्यम् शृणु। यद् दुःखेन त्वया उक्तम्, रुरो, तद् व्यर्थम् न अस्ति; किन्तु, धर्मज्ञ, मर्त्यस्य मृतस्य पुनः जीवितम् न अस्ति। सा गन्धर्वस्य अप्सरः कन्या, दुर्भाग्या, जीवितम् लब्धुम् न शक्नोति; अतः, प्रिय, शोकात् मनः न ग्रस्यम्। तथापि, महादेवैः पूर्वं कश्चित् उपायः स्थापितः; यदि इच्छसि, तं उपायम् स्वीकृत्य प्रमद्वाराम् पुनः प्राप्तुम् शक्नोषि।” रुरुः तं दूतम् उवाच — “कः उपायः देवैः स्थापितः? सत्यम् वद, दिव्य; शृण्वन् तं यथोक्तम् करिष्यामि; तव प्रसादेन माम् रक्ष।“ दूतः उवाच — “हे भृगुवंशज, तव आयुः अर्धम् कन्यायै दत्त्वा, तव पत्नी प्रमद्वारा पुनः जीवेत्।“ रुरुः दिव्यदूतम् उवाच — “हे आकाशचर श्रेष्ठ, अहम् अर्धम् आयुः प्रमद्वारायै ददामि; मम प्रियः, शोभायुक्तः भूषणैः अलंकृता, जीवतु।“ ततः गन्धर्वराजः च दिव्यदूतः धर्मस्य समीपम् आगत्य, धर्मराजाय इदं वचनम् ऊचतुः — “धर्मराज, रुरोः अर्धायुषः द्वारा तस्य पत्नी प्रमद्वारा शुभा जीवेत्, यदि त्वम् अनुमन्यसे।“ धर्मराजः दूतम् उवाच — “यदि इच्छसि, दिव्यदूत, रुरोः पत्नी प्रमद्वारा अर्धायुषः द्वारा जीवतु।“ एवं उक्ते, कन्या प्रमद्वारा रुरोः अर्धायुषः प्राप्त्वा, शय्यायाः उत्थिता, निद्रातः जागरिता इव, दीप्तवर्णा अभवत्। भविष्ये दृष्टम् — रुरोः दीर्घायुषः, महातेजसः, तस्य पत्नीहिताय अर्धम् आयुः क्षीणम् अभवत्। ततः शुभदिने, उभयोः पितरौ हर्षपूर्णौ विवाहम् आयोजयताम्; उभौ, परस्परहितम् इच्छन्तौ, परस्परम् आनन्दितौ। दुर्लभां पत्नीं पद्मकेसरसमानदीप्तिम् प्राप्त्वा, रुरुः कुटिलजीवान् नाशयितुम् व्रतम् अकरोत्, दृढनिश्चयः अभवत्। सः सर्वान् कुटिलजीवान् दृष्ट्वा, कोपात्, सदा तान् यथाशक्ति शस्त्रग्रहणेन प्रहारयति स्म। कदाचित् ब्राह्मणः रुरुः महावने प्रविश्य, तत्र वृद्धम् दुण्डुभम् शयाने दृष्टवान्। तदा, कालदण्डसमः दण्डम् उत्तोल्य, क्रुद्धः मुनिः तं हन्तुम् इच्छन्, दुण्डुभम् उवाच। दुण्डुभः उवाच — “तपस्विन्, अद्य मया तव किमपि अपराधः न कृतः; तर्हि किमर्थम् कोपात् मां हन्तुम् इच्छसि?” रुरुः प्रत्युवाच — “मम पत्नी, जीवितसम्या प्रिया, सर्पेण दष्टा; तस्मात् अहम् सर्पेभ्यः प्रतिज्ञाम् अकरवम्। यः कश्चन सर्पः दृष्टः, तं हन्तुम् व्रतम् अकरवम्; अतः त्वाम् हन्तुम् इच्छामि, अद्य तव जीवितम् नाशयिष्यामि। अन्यैः सर्पैः मानवाः दष्टाः, दुण्डुभ, किन्तु त्वम् दुण्डुभगन्धयुक्तः, न हन्तव्यः। विविधाः दुःखानि, पृथक् धर्माः, नानाजन्याः सुखानि च सन्ति; दुण्डुभ, धर्मवित् त्वम्, न हन्तव्यः।” एवं दुण्डुभस्य वचनम् श्रुत्वा, रुरुः तं मुनिम् अभिज्ञाय, भीतः अपि, न हन्तुम् अचिन्तयत्। ततः रुरुः तं शमयितुम् उवाच — “सर्प, किमर्थम् त्वम् एतादृशः अभवः? कः त्वम्?” दुण्डुभः प्रत्युवाच — “पूर्वं अहम् सहस्रपादः मुनिः रुरुः आसम्; ब्राह्मणस्य शापेन सर्परूपम् प्राप्तवान्।” रुरुः पुनः पप्रच्छ — “क्रुद्धः ब्राह्मणः किमर्थम् त्वाम् शापितवान्, सर्पश्रेष्ठ? कियन्तं कालम् एतस्मिन् रूपे स्थित्वा भविष्यसि?” दुण्डुभः उवाच — “पूर्वे काले ब्राह्मणः खगमः नाम मम मित्रम् आसीत्; सः वाग्यतः, तपस्यायुक्तः, ब्रह्मतेजस्वी च। बाल्ये क्रीडन्, अहम् तृणेन सर्पम् अकरवम्; सः यज्ञकर्मणि तिष्ठन्, भीतः मूर्च्छितः अभवत्। चेतनायाम् प्राप्तायाम्, सः तपस्वी, सत्यवाग्, क्रुद्धः माम् उवाच — ‘यथा त्वम् सर्पम् कृतवान्, तेन मम भयम् उत्पन्नम्, तथा मम शापेन त्वम् सर्पः भविष्यसि, समबलः।’ तस्य तपस्याः प्रभावम् ज्ञात्वा, अहम् अत्यन्तम् व्यथितः अभवम्; तदा सखायम् उवाचम्। व्याकुलः, अञ्जलिं कृत्वा, उवाचम् — ‘मित्र, हास्याय क्रीडायै एतद् कृतम्।’ त्वम् क्षमस्व, ब्राह्मण; शापः निवर्तितव्यः। तदा, माम् व्यथितम् दृष्ट्वा, सः पुनः पुनः श्वसन्, क्रुद्धः उवाच — ‘अहम् असत्यं न उक्तवान्; शापः निवार्यः न अस्ति; निश्चितम् एतत् भविष्यति।’ किन्तु शृणु, यद् अहम् वदामि; तद् वचनम् हृदये स्थापय; पवित्रः रुरुः नाम पुत्रः प्रमतेः जायते; तं दृष्ट्वा तव शापः मोक्ष्यते, शीघ्रं। एवं उक्त्वा, अहम् सर्परूपम् प्राप्तवान्। त्वम् प्रमतेः पुत्रः रुरुः इति प्रसिद्धः; अद्य अहम् स्वम् रूपम् प्राप्त्वा, तव हिताय वचनम् वदामि।” एवं रुरोः अद्भुतकथा देवदूतस्य, धर्मराजस्य, गन्धर्वराजस्य, दुण्डुभस्य च संवादेन, शापपरिहारस्य च, एकस्मिन् प्रवाहेण, श्रद्धया संनिविष्टा।