कुन्ती, पुत्रेषु स्नेहपूर्णा, तैः सह चिन्तयन्ती एवं मनसा स्थित्वा, मेघाच्छन्नदिवसे, यत्र जनाः सुप्ताः, तस्मिन समये विचारयति। अपराह्णे, सूर्यः घनैः आवृतः, अर्जुनः ब्राह्मणैः सहितः भर्गवस्य गृहम् प्रविष्टवान्। तत्र भर्गवस्य कार्यशालां गत्वा, पृथायाः द्वौ महाबलौ पुत्रौ, तया सह मिलित्वा, याज्ञसेन्यां पूर्णविश्वासं कृत्वा, तौ पुरुषश्रेष्ठौ 'वयं भिक्षार्थम् आगताः' इति उद्घोषयताम्। तत्र याज्ञसेनी, गुहायाम् अन्तः स्थित्वा, पुत्रान् अदृष्ट्वा, सर्वे समागते, 'सर्वे मिलित्वा खादन्तु' इति उक्तवती। तदा कुन्ती, कृष्णां दृष्ट्वा, 'हाहा, कठोरं वचनं मया उक्तम्' इति शोकमकरोत्। धर्मभीता कुन्ती, गम्भीरं विचार्य, याज्ञसेन्याः हस्तं गृहीत्वा, युधिष्ठिरं समीपं गत्वा, इदं वचनं अब्रवीत्— 'एषा कन्या, राजा द्रुपदस्य पुत्री, तव अनुजाभ्यां मम समर्पिता; अहं अपि उचितरूपेण 'सर्वे खादन्तु' इति अवधानरहितया उक्तवती, राजन्। कथं मया अद्य मिथ्या वचनं उक्तम्? कुरुवृषभ, कथय; पाञ्चालराजकन्यायाः धर्मविपर्ययः वा भ्रमः न भवतु।' एवं मातुः वचनं श्रुत्वा, बुद्धिमान् वीरः राजा, क्षणं विचिन्त्य, कुन्तीम् आश्वास्य, धनञ्जयम् इदं वचनम् अब्रवीत्— 'याज्ञसेनी त्वया जिताः, फाल्गुन; सा त्वया सह शोभिष्यति, राजन्। अग्निं प्रज्वालय, शत्रुनिग्रहिन्, विधिवत् तस्या हस्तं गृहाण।' 'राजन्, मां अधर्माचरणं मा कुरु; धर्मस्य एषा न विधिः, न च पण्डितैः अनुमोदिता। त्वं प्रथमं स्थापितः भव, ततः महाक्रतुर्भीमः। पश्चात् अहम्, ततः नकुलः, ततः सहदेवः; राजन्, भीमः, अहम्, तौ जुन्मानौ—एषा कन्या सर्वेषां अस्माकं समर्पिता भवतु।' 'यदा कार्यं एतावत् प्राप्तम्, धर्मयुक्तं यशःकरं किम् अत्र कर्तव्यं चिन्तय; पाञ्चालराजस्य हितं यत्, तद् निर्णीय, वयं सर्वे तव आज्ञायाः अधीनाः।' जिष्णोः वचनं श्रुत्वा, भक्तिप्रेमपूरिताः पाण्डवाः, पाञ्चालीं दृष्ट्वा, ताम् अवलोकयन्तः, परस्परं विचिन्त्य, हृदयेषु ताम् स्थापयन्तः उपविशत्। कृष्णां सर्वेषां मध्ये दीप्तां दृष्ट्वा, तेषां मनः कामनया आकुलम् अभवत्, इन्द्रियाणि विक्षिप्तानि। सृष्टिकर्ता स्वयं पाञ्चालीं सर्वजनप्रियं, सर्वान् मोहयन्तीं, सर्वसौन्दर्यं अतिक्रान्तां, रूपेण निर्मितवान्। युधिष्ठिरः कुन्तीपुत्रः, भ्रातृणां भावान् रूपाणि च जानन्, द्वैपायनस्य सर्ववचनानि स्मरन्, विग्रहभीतः, भ्रातृभिः सह इदं अवदत्— 'द्रौपदी, शुभा, अस्माकं सर्वेषां पत्नी भविष्यति।' 'केशवः समर्थः अपि धनुः न समारोपयत्—कुतः? लक्ष्यं हतं अपि, किमर्थं न गृह्णीत? एतत् कथय, नरश्रेष्ठ।' केशवः समर्थः अपि, पार्थानां विषये ज्ञातुम् इच्छन्, धनुः न समारोपयत्; लोकव्याप्तं वार्तां श्रुत्वा, पार्थाः जीवन्ति इति निश्चितवान्। अन्यान् राज्ञः धनुः समारोपयितुं असमर्थान् दृष्ट्वा, केशवः धनञ्जयं एकं वीरं धनुः समारोपयितुं पश्यति। एवं वासुदेवः पार्थान् विविधैः उपायैः परीक्षितुं इच्छन्, धनुः न समारोपयत्, यतः पार्थाः तस्य प्रियतमाः। ज्येष्ठभ्रातुः वचनं विचार्य, पाण्डवाः सर्वे तस्मिन काले, तस्मिन उद्देश्ये मनः स्थापयित्वा, दृढाः अभवन्, मनःशोकं न अकरोत्। वृष्णिश्रेष्ठः बलदेवेन सह, कुरुवीरान् पूर्वानुमाय, भर्गवस्य कार्यशालां गच्छत्, यत्र पाण्डवाः अग्निवत् दीप्तिमन्तः उपविष्टाः। तत्र केशवः रोहिणीसुतसहितः, दीर्घबाहुं अजातशत्रुं पाण्डवमध्यस्थं, अग्निवत् दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा, समीपं गत्वा, धर्मपालकं कुन्तीपुत्रं, अजातशत्रुं, पादौ स्पृशन्, 'अहं कृष्णः' इति अवदत्। रोहिणीसुतः अपि तथा अकरोत्; कौरवाः हर्षपूर्णाः तौ स्वागतं अकरोत्; यादवश्रेष्ठः, सगोत्रः, पादौ स्पृशन्, भारतश्रेष्ठं आलिङ्गितवान्। अजातशत्रुः, कुरुश्रेष्ठः, कृष्णं स्वस्थं दृष्ट्वा, पप्रच्छ—'वासुदेव, कथं वयं गुप्तवासे स्थिताः सर्वैः ज्ञाताः?' वासुदेवः हसन् उत्तरम् अवदत्—'राजन्, अग्निः गुप्तः अपि सर्वदा ज्ञातः; मनुष्यानां मध्ये अन्यः कः पाण्डवात् एतादृशं कार्यं कर्तुं शक्नुयात्?' सौभाग्येन, पाण्डवाः सर्वे शत्रुनिग्रहिणः, भीषणात् अग्नेः मुक्ताः; सौभाग्येन, दुष्टः धृतराष्ट्रपुत्रः मन्त्रिणः सहितः, इच्छितं न प्राप्तवान्। 'शुभं भवतु; गुहायां गुप्तः अग्निवत् वृद्धिं कुरुत; राज्ञः कोऽपि वः न जानातु; अद्य, शिविरं गच्छामः।' तथा पाण्डवेन अनुविधाय, वासुदेवः बलदेवेन सह शीघ्रं निर्गतः। धृष्टद्युम्नः, पाञ्चालराजपुत्रः, कुरुपुत्रौ भर्गवगृहं गच्छन्तौ अनुगतः। तान् ज्ञात्वा, सर्वान् नरान् दृष्ट्वा, भर्गवगृहं गुप्तः प्रविष्टवान्, यथायोग्यं अवसरं प्रतीक्षन्। सायं, भीमः शत्रुनिग्रहः, यमजौ महाबलौ, भिक्षां प्रार्थ्य, युधिष्ठिरं समाच्य, उत्साहेन अभवत्। तदा कुन्ती, योग्ये काले, द्रुपदपुत्र्याः प्रति स्नेहपूर्णं वचनम् अवदत्—'प्रिये, प्रथमं भागं ब्राह्मणाय समर्पय; तस्मै दानं देहि।' 'यः इच्छति, तस्मै, समागतजनान् सर्वान्, भोजनं देहि; शेषं शीघ्रं विभज, अर्धं चत्वारः अस्माकं, अर्धं मम।' 'भीमाय अर्धं देहि, प्रिये; स पुरुषवृषः, शुक्लः, युवान्, सुगात्रः, स वीरः सदा महाभोजी।' राजकन्या, हर्षपूर्णा, निःसन्देहं, वचनं यथावत् अकरोत्; सर्वे तं भोजनं अन्नं भुञ्जते। सहदेवः, मद्रीपुत्रः, तपस्वी, कुशैः शय्यां निर्माय, सर्वे वीराः मृगचर्माणि प्रसार्य, भूमौ शय्यां कृत्वा, तत्र शय्यां अकरोत्। अगस्त्यप्रियदिशि शिरांसि स्थापयित्वा, कुरुश्रेष्ठाः शय्यां अकरोत्; कुन्ती पुरतः स्थित्वा, कृष्णा पादयोः समीपे आसीत्।