कौन्तेयः स्वबाणैः ताः बाणवृष्टयः छित्त्वा निवारिताः दृष्ट्वा, कर्णः तस्य घोराः शराः प्रतिहताः इति ज्ञात्वा शीघ्रं तस्मात् निविवेश। स ब्राह्मणतेजः दुर्जयम् इति मत्वा महारथः कर्णः अन्यं वनदेशं ययौ, यत्र शल्यः भीमसेनश्च वीरौ स्थितौ। तौ उभौ बलसम्पन्नौ युद्धकुशलौ, ज्ञानवीर्यसम्पन्नौ, मदोन्मत्तगजाविव अन्योन्यं समाह्वयताम्। तत्र परस्परं मुष्टिभिः जानुभिश्च ताडयन्तौ, आलिङ्ग्य च परस्परं बलात् जेष्यामीति संघर्षन्तौ, अन्योन्यं आकृष्य मुष्टिभिः ताडयन्तौ, तयोः संकर्षणात् भीमः शब्दः उत्पन्नः। शिलासंघातसमः तयोः प्रहारः अभवत्, चिरकालं तौ समरे परस्परं आकृष्य युध्येताम्। ततः भीमसेनः समरे बाहुभ्यां शल्यं उत्तोल्य भूमौ अपातयत्; तस्मिन् काले कुरुप्रवराः ब्राह्मणाश्च हास्यं चक्रुः। तत्र पुरुषर्षभः भीमसेनः अद्भुतं कर्म चकार; भूमौ पतिते शल्ये अपि, बलवान् भीमः तं न जघान। शल्ये भीमसेनेन क्षिप्ते, कर्णे च सन्त्रस्ते, सर्वे जनाः महत् विस्मयं प्राप्नुवन्। ततः राज्ञां मध्ये स्थिते, सर्वे दृष्ट्वा सः वृक्षं आरुरोह; धर्मराजः भीमसेनं निवर्तयामास। पाण्डवः भ्रातुः संकेतं विज्ञाय निवृत्तः; धर्मराजः च, हे कौरव, रोषात् दुर्योधनं निरोद्धुम् अर्हति। स राजा राज्ञां मध्ये युद्धं कृत्वा, दुर्योधनः धर्मराजं अवज्ञाय, तस्मिन्नेव काले न युद्धाय समुत्सुकः अभवत्, बलवान् सन् अपि। तस्मिन् काले धर्मराजः युधिष्ठिरः तीक्ष्णेन शरेण रिपुघ्नं दुर्योधनं ताडयामास। तदा दुर्योधनः दण्डेन ताडितः सर्प इव क्रुद्धः, सम्यग्यत्नं कृत्वा राजानं प्रत्ययुध्यत। राजा युद्धे तस्य धनुः छित्त्वा, शरवृष्टिं कृत्वा, रणभूमिं त्यक्त्वा निर्गतः। परं दुःशासनः महाक्रुद्धः सहदेवेन युद्धं चकार, हे राजन्। सहदेवेन दीर्घकालं युद्ध्वा, स पराजितः, प्रतिस्पर्धायां धनुः त्यक्त्वा भूमौ जानूनि न्यपतत्; उत्थाय खड्गं च छत्रं च गृहीत्वा अग्रे प्रावर्तत। तं विकर्णश्चित्रसेनौ च, शक्तिहीनः ब्राह्मणश्च, 'मा युद्ध्यस्व कौरव' इति वचनेन निरोद्धुम् अर्हन्। दुःसहः नकुलश्च, युद्धे उत्सुकौ, युद्धाय सज्जौ अभवताम्; तौ दृष्ट्वा बलशालिनः कौरवाः इदं वचः ऊचुः— 'निवर्तध्वं भवान्! किम् एषा ब्राह्मणेषु क्रूरता? ब्राह्मणाः दुर्बलाः, भवन्तः च महाबलिनः। अत्र द्वौ घोरौ ब्राह्मणौ, वातेन्द्रसमौ बलतः; ये कश्चन, तौ वयं नमस्कृत्य स्वनगरं प्रतिगच्छामः।' एवं उक्त्वा कौरवाः निविविशुः; ब्राह्मणाः तत्र समागत्य गणे गणे हृष्टाः आसन्। तदा बहवः क्षत्रियाः रणभूमौ स्थित्वा, ब्राह्मणान् च सर्वतः परिवव्रुः। विजयं प्राप्य ब्राह्मणाः कन्यया सह निर्जग्मुः, भीमसेने विजिते, शल्यकर्णयोः पराजये च। दुर्योधने निवृत्ते, दुःशासने च युद्धात् निवृत्ते, सर्वे राजानः भीमसेनं संत्रस्ताः परिवव्रुः। तत्र सर्वे संहृष्टाः ऊचुः—'कौ नु एते द्वौ श्रेष्ठौ ब्राह्मणौ? तयोः वंशः निवासश्च ज्ञातव्यौ।' राधेयकर्णं युद्धे रामद्रोणयोः अथवा पाण्डवेनाभिषिक्तेन विना अन्यः कः समरति? अथवा देवकीपुत्रकृष्णः शारद्वतपुत्रकृपः वा विना अन्यः कः दुर्योधनं समरे सहते? तथा बलदेवः भीमसेनः वा विना अन्यः कः मद्रराजं शल्यं जयेत्? अन्यः कः वीर्यवान् दुर्योधनं विना अन्यं तादृशं योद्धारं समरे पातयेत्? निवर्तामहि, ब्राह्मणैः परिवृतेऽस्मिन् युद्धे। ब्राह्मणाः सर्वदा रक्षितव्याः, अपि चेद् दोषं कृतवन्तः, सर्वदा एव; यदि अत्र न दृश्यन्ते, तदा पुनः युद्धे उत्साहेन युध्यामहे। सर्वान् राज्ञः एवं भाषमाणान् दृष्ट्वा, सः तं युद्धकर्म कृत्वा, अन्यानपि जनान् समानीय अभवत्। भीमस्य कर्म दृष्ट्वा, कृष्णः तौ कौन्तेयौ सन्दिग्ध्य, राज्ञः निग्रहं कृत्वा, कन्या धर्मेण जीता इति राज्ञः समाश्वासयत्। एवं युद्धकुशलाः सर्वे निविविशुः; राजश्रेष्ठाः विस्मिताः स्वस्वगृहाणि जग्मुः। स्पर्धायां ब्राह्मणाः विजिताः, पाञ्चाली तैः नीताः—एवं सर्वे तत्र संनिपत्य उक्तवन्तः। रुरुचर्मवसनैः ब्राह्मणैः संवृतौ, भीमसेनः धनञ्जयश्च कष्टेन निष्क्रान्तौ। जनसमूहात् विमुक्तौ, रिपुभ्यः च रक्षितौ, तौ वीरपुत्रौ कृष्णया सह तत्र विराजेताम्। पौर्णमास्यां रात्रौ, मेघात् निर्गतौ चन्द्रसूर्याविव, तयोः माता तत्र तत्र विपत्तिम् आलोकयन्ती चिन्तयामास। पुत्राः अनागत्य, भिक्षाकालः चातिक्रान्तः, सा चिन्तयामास—'कुरवः तान् ज्ञात्वा हत्वा नूनं'। अथवा मायाविभूतिभिः दैत्यैः, घोरैः शत्रुभिः; महर्षेः व्यासस्य अपि मतिः आपद्यागत इति।