प्रमति: पुत्रै: सह चान्यैश्च वनेचरै: सह तां कन्यां सर्पविषदष्टां मृतां दृष्टवान्। तं दृष्त्वा, करुणया परिप्लुता: ते सर्वे रुरुश्च दुःखार्त: बहिः निर्गत्य रुदन् स्थितवान्, यदा ते द्विजश्रेष्ठा: तत्रैव उपविष्टा: आसन्। तेषु महात्मसु ब्राह्मणेभ्य: उपविष्टेषु, रुरुस्तु अतिदुःखित: गहनं वनं प्रविश्य उन्मत्तवत् रुरोद। तदा, शोकवेगेन विवश: सः बहुशोऽत्यन्तं विलपति स्म, स्मरन् प्रियाम् प्रमद्वराम् दुःखपूर्णानि वचनानि प्राह। सा भूमौ निपता सुकुमाराङ्गी, मेनां शोकं वर्धयन्ती, पूर्णचन्द्रवदना, इव जीवितमेव मे हरन्ती। यदि सा पीनश्रोणी पद्मपत्रनयना मृत्युमुपगमिष्यति, शीघ्रमेव सा जीवितमपि सह गमिष्यति किल? पितरौ मातरं मित्राणि बन्धवांश्च मम, एषा या प्रियंवदा विना कृतं दानं, तस्मिन्कोऽपि दुःखतरं नास्ति। यद्यहं किञ्चिदपि दत्तवान्, तपः कृतवान्, आचार्याणां यथाविधि पूजनं कृतवान्, तेन पुण्येन मम प्रिया जीवेत। यथाहं जन्मन्येव संयतात्मा व्रते स्थितश्च, एवं या शोभना प्रमद्वरा अद्य उत्थातु। एवं विलपन्तं रुरुं शोकाकुलं, दिव्यदूत: वनमध्यं समुपेत्य वचनं प्राह। यदि मदीया भक्ति: कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकनाथे असुरारौ च निश्चला, तेन मम प्रिया जीवेत। रुरो: एषं विलापं श्रुत्वा, सर्वे देवता: करुणया समाकुला: सन्त: दूतं प्रेषयामासु: तस्य हिताय वाक्यम् उक्तुं। सः शुद्धभक्तियुक्तो दूत: शीघ्रं समुपेत्य शोकार्तं रुरुं देववाक्यं प्राह। ब्राह्मण, सर्वैर्देवै: त्वत्सकाशं प्रेषितोऽहम्; द्विजश्रेष्ठ, हिताय तव वचनं शृणु। यद् दुःखेन त्वया उक्तं, रुरो, तन्न निष्फलम्; परं मृतस्य पुनरुत्थानं नास्ति, धर्मज्ञ। अस्याः गन्धर्वाप्सरस: दुहितु: प्राणो गत:; अत: प्रिये, शोकं मा कुरु। तथापि, देवै: पूर्वं कश्चित् उपाय: स्थापितः; यदि इच्छसि, तं कृत्वा प्रमद्वरां पुनः प्राप्स्यसि। क: स उपाय: देवै: स्थापित: इति, सन्देहं प्रकटयन् रुरु: दूतं प्राह—यथार्थं ब्रूहि, दिव्य, श्रुत्वा तदनुष्ठास्यामि, त्वं मामुद्धर। भृगूनां नप्त्र, तव आयुष: अर्धं कन्यायै ददातु; एवं तव भार्या प्रमद्वरा पुनरुत्थास्यति। व्योमचारी श्रेष्ठ, अहम् आयुष: अर्धं कन्यायै ददामि; सा मम प्रिया शोभना भूषणभूषिता उत्थातु। तत: गन्धर्वराज: दिव्यदूतश्च धर्मराजं उपेत्य वचनं प्रहतु:—धर्मन्, रुरोरर्धायुषा प्रमद्वरा शुभा उत्थातु, यदि तव मनसि। धर्मराजोऽपि दूतं प्राह—यद्येच्छसि, रुरो: भार्या प्रमद्वरा अर्धायुषा उत्थातु। तदुक्ते, सा कन्या प्रमद्वरा अर्धरुरोरायुषा, स्वर्णवर्णा, सुप्तायाः इव, उत्थिता। एषा घटना भविष्यति स्म—भार्यायै कृते दीर्घायु: तेजस्वी रुरो: अर्धं आयुः न्यूनं जातम्। तत: शुभदिने, तयो: पितरौ मुदितौ विवाहं कृतवन्तौ; तौ च परस्परहितकामौ परस्परेण रममाणौ। दुर्लभां भार्यां पद्मकेशरसमप्रभां लब्ध्वा, रुरु: पापात्मनां नाशाय व्रतं कृतवान्, धृतनिश्चयः। स: सर्वान् पापात्मनः दृष्ट्वा, कोपसमन्वितः, यथाशक्ति शस्त्रं गृहित्वा तान् नित्यं हन्तुम् उद्यतः। एकदा, ब्राह्मण: रुरु: महद्वनं प्रविश्य, तत्र वृद्धं दुण्डुभं शयानं दृष्टवान्। ततः, कोपसमन्वितः, कालदण्डमिव दण्डं उद्धृत्य, तं हन्तुम् उद्यतः सः मुनिः दुण्डुभं प्राह। तपस्विन्, अद्य मया ते किं नापराध्यते? किमर्थं त्वं कोपपूर्णः मां हन्तुमिच्छसि? रुरु: प्रत्युवाच—मम भार्या, या मम आत्मनः समा, सर्पदष्टा; तस्मात् अहं सर्पाणां वधाय दारुणं व्रतं कृतवान्। यं यं सर्पं पश्यामि, तं तं हन्तुम् उद्यतः; अतः त्वां हन्तुमिच्छामि—त्वं अद्य प्राणान् त्यक्ष्यसि। अन्ये सर्पा: मनुष्यदंशिनः, हे दुण्डुभ, त्वं तु दुण्डुभगन्धि, त्वं न हन्तव्यः। भेदाः क्लेशाः धर्मा: सुखानि च पृथक्; त्वं धर्मवित्, दुण्डुभ, त्वं न हन्तव्यः। दुण्डुभस्य वचनं श्रुत्वा, रुरु: तं मुनिं विज्ञाय, भयभीतः अपि, न हन्तुम् अर्हति। ततः, स: वन्द्यः रुरु: तं शमयन् इव उवाच—ब्रूहि, सर्प, केन हेतुनाऽसि त्वम् एतादृशः, कः त्वं वा? अहं पूर्वं ऋषिरासम् रुरु नाम, सहस्रपादः; ब्राह्मणस्य शापात् सर्परूपं प्राप्तवान्। कस्मात् क्रुद्धेन ब्राह्मणेन त्वं शप्तः, सर्पश्रेष्ठ? कियन्तं कालं त्वं एतस्मिन्रूपे स्थितः? अतीते काले, ब्राह्मणः खगामः नाम मम मित्रम् आसीत्; सः सत्यवाक्, तपस्वी, योगबलसमन्वितः आसीत्।