प्रमद्वरा नाम कन्यां तस्य पिता रुरुं दातुं विवाहं शुभकाले देवगणानां अधीनतां व्यवस्थितवान्। किञ्चिद्दिनानन्तरं विवाहस्य समीपे तस्या उत्कृष्टवर्णा सखिभिः सह क्रीडन्ती आसीत्। सा न दृष्ट्वा मार्गे शयितं नागं, भाग्यवशात्, तस्य उपरि पादं स्थापयामास, मरणं इच्छन्ती। तदनन्तरं स नागः कालवशात् जाग्रत्, तस्य विषदन्तैः तस्य शरीरं प्रचण्डं विद्ध्वा आघातयामास। विषदन्तेन विद्धा, सा तु चित्तं, अलंकारं च हरितवर्णं, भूमि प्रति पतिता, तस्य सौंदर्यं विलुप्तम्। मुक्तकेशा, निर्जीवता, चित्तविहीनता, सा तस्य स्नेहिणां हेतु दुःखं जनयन्ती, यथा पूर्वं दृष्टव्या। विषदन्तेन आघातिता, सा भूमौ शयिता, तस्य सुष्ठु रूपं अपि आकर्षकं जातम्। तस्या पिता च अन्याः तपस्विनः तां भूमौ पतितां दृष्ट्वा, कमलवत् तेजसा प्रकाशितां च। ततः सर्वे प्रमुखाः द्विजाः, करुणया परिपूर्णाः, तत्र एकत्र संकृत्य आसीत्: स्वस्त्यात्रेयः, महाजनुः, कुशिकः, शङ्खमेखलः च। उद्दालकः, काठः, प्रख्यातः श्वेतः, भारद्वाजः, कौणकृत्सः, अर्ष्टिशेनः, गौतमः च आगताः। प्रमती च तस्य पुत्रः च अन्ये वनवासिनः तां निर्जीवाम्, नागविषद्वारा पतितां दृष्ट्वा, करुणया विलापिताः। किन्तु रुरु, दुःखितः, बहिः गत्वा, तत्र च सर्वे द्विजाः तस्मिन् समये उपविष्टाः। तेषां महात्मनां उपविष्टानां समये रुरु, गहनवनं गत्वा, उच्चैः विलपन् आसीत्। दुःखेन आक्रान्तः, स तस्य प्रियप्रमद्वरा स्मृतिं कृत्वा दुःखितं वाक्यम् अकार्षीत्। सा भूमौ पतिता, सूक्ष्मगात्रा, मम दुःखं वर्धयन्ती, चन्द्रसदृशं मुखं, यथा सा मम प्राणं अपहरति। यदि सा विस्तीर्णकुक्ष्या, कमलपर्णदृक्षा च, मरणं प्राप्नुयात्, ततः सा शीघ्रं गत्वा, मम प्राणं अपहर्ता। मम पिता, माता, मित्राः च, सर्वे च जनाः, एषः अधिकः दुःखः किम् अस्ति, यः प्रियस्य हानिः, यः तर्पणं विना। यदि अहं कदाचित् दानं ददामि, तपः करोमि, शिक्षकों प्रति यथावत् पूजां करोमि, तदनुसारं मम प्रियः पुनः जीवेतु। यथा च अहं जन्मतः संयमितः, व्रतिष्ठितः च, तथा सा तेजस्विनी प्रमद्वरा अद्य प्रकटिता। एवं विलाप्यमानस्य रुरोः प्रति, एकः दिव्यदूतः वनं समीपं आगच्छत्, चेदं वाक्यम् उवाच। यदि मम कृष्णे, विष्णौ, हृषीकेशे, जगतः स्वामी, आसुराणां शत्रौ प्रति श्रद्धा अचलिता, तर्हि मम प्रियः जीवतु। रुरोः विलापं श्रुत्वा, सर्वे देवाः करुणया परिपूर्णाः, एकं दूतं प्रेषितवन्तः, तं रुरोः कल्याणार्थं उपदिशन्ति। तदात्मजः देवदूतः शीघ्रं आगच्छत्, रुरोः दुःखितं वाक्यम् उवाच। हे ब्रह्मन्, अहं सर्वेभ्यः देवैः प्रेषितः; श्रूष्व, द्विजश्रेष्ठ, तव लाभार्थं वाक्यम्। यद् त्वं दुःखितः वदसि, रुरु, तद्विनाशं न अस्ति; किन्तु मनुष्यस्य जीवनं एकवारं गत्वा पुनः न प्राप्यते। तस्य जीवनं गतम्, एषा दुर्भाग्यवती गन्धर्वस्य कन्या च अप्सरासु; तस्माद् प्रिय, तव मनः दुःखेन न जलय। किन्तु, देवाः पूर्वं एकं उपायं स्थापितवन्तः; यदि त्वं तं गृहीत्वा कर्तुं इच्छसि, तर्हि त्वं प्रामद्वरा प्राप्तुं शक्नोषि। किम् उपायं देवैः स्थापितं? सच्चित्, हे दिव्य, एषः श्रूष्व, अहं तस्मिन् अनुकूलं कार्यं करिष्यामि—त्वं कृते कृते कृते। हे भृगुकुलस्य वंशज, कन्यायाः आधं जीवनं ददातु; एवं तव पत्नी प्रमद्वरा पुनः प्रकटिता। हे गगने गच्छन्ति, यदि त्वं इच्छसि, तर्हि प्रमद्वरा, रुरोः पत्नी, आधं रुरोः जीवनं प्राप्तुं प्रकटिता। एषः वाक्यं श्रुत्वा, प्रमद्वरा प्रकटिता, तस्य वर्णं प्रज्वलितं, यथा निद्रायाम् जाग्रता, आधं रुरोः जीवनं सह। एषः भविष्ये दृष्टः: तस्य पत्नी हेतु, रुरोः आधं जीवनं, महाप्रभवस्य, दीर्घजीवितस्य, क्षीणं जातम्। ततः एकस्मिन् शुभदिनं, तेषां पितरौ हर्षितेन विवाहं व्यवस्थितवन्तौ, च युग्मं एकदृशं कल्याणं प्राप्य, एकदृशं सुखं अनुभवतः। तस्य रत्नवत् पत्नीं प्राप्य, कमलपर्णस्य तन्तुं यथा, स तस्य व्रतं कर्तुं दृढः अभवत्, विकृतस्य प्राणिनां विनाशाय। सर्वे विकृताः दृष्ट्वा, तीव्रक्रोधेन भरितः, स यथाशक्त्या तान् आघातयामास, शस्त्रं गृहित्वा। एकस्मिन्, ब्रह्मणः रुरुः महान्तं वनं प्रविष्टः; तत्र तं दुण्डुभं दृष्ट्वा, वृद्धं शयितं। ततः, तस्य दण्डं उठाय, कालस्य दण्डवत्, क्रोधितः तपस्वी, दुण्डुभायाः प्रति इदं वाक्यम् उवाच।