द्वैपायनस्य मनोवृत्तिं ज्ञात्वा, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, जगतां शिक्षकः, तत्र स्वयमागत्य उपविष्टः। तस्य दर्शनं कृतवत्याः ऋषेः प्रसन्नतायाः च जगतां कल्याणाय, ब्रह्मा आश्चर्येण संकुचितपाणिः प्रणम्य उपविष्टः। सर्वेषां ऋषीनां समूहैः परिवृत्तः, सः एकं आसनं व्यवस्थितवान्। तस्मिन् स्वर्णमयमासने, सः उपविष्टः; तस्य समीपे वासोऽसुतः आसन्नः। तदनंतरं, ब्रह्मणः अनुमतिं प्राप्य, कृष्णः, परमेश्वरः, प्रसन्नः च मुस्कुरतः, तस्य आसनस्य समीपे उपविष्टः। तेन महाबाहुना ब्रह्मणं उवाच, "हे भाग्यशाली, एषः पूज्यः काव्यं मया रचितम्।" "हे ब्रह्मन्, वेदस्य रहस्यं च यच्च अन्यत् मया स्थापितं, वेदेषु अंगानि च उपनिषदः च; इतिहासाणां च प्रकटनं च नाशं च, त्रैकालिकं च यच्च अतीतं, वर्तमानं च भविष्यं च। जरा, मृत्यु, भय, रोग, अस्तित्वं च नास्तित्वं च, धर्मस्य विविधरूपाणि च जीवनस्य च अवस्थायाः विशेषाणि च; चतुर्वर्णस्य व्यवस्था, पुराणानां सम्पूर्णता, तपस्यां च ब्रह्मचर्ये च, पृथिव्यां, चन्द्रे च सूर्ये च। ग्रहाणां, तारा, नक्षत्राणां च मापः, तेषां च चक्राणि; ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः च, वेदस्य सारः अपि। तर्कः, वर्णविज्ञानं, आयुर्वेदः, दानं च पशुपतदर्शनम्; एतेन दैवीय मानवशास्त्राणां जन्मं वर्णितम्। पवित्राणां स्थानानां, भाग्यशाली भूमीनां, नदीनां, पर्वतानां, वनानां, महासागरे च स्तुति; दिव्यप्राचीनकथाः, सृष्टिचक्राणि, युद्धकौशलम्, भाषाणां विविधता, च लोकव्यवहारस्य क्रमः। यच्च सर्वत्र व्याप्तं तदपि अत्र स्पष्टं; पृथिव्यां अन्यः लेखकः नास्ति यः एषः कथयति। महर्षिः वसिष्ठस्य अपि, तपः सिद्धः, त्वं अधिकः, यः रहस्यज्ञानं धारयति। त्वं जन्मतः वेदेषु समर्पितः ज्ञातः; यः त्वं एषः काव्यं उच्यते, तेन एषः काव्यं नाम प्राप्नोति। कवयः एषः काव्यस्य गुणानां वर्णनं न शक्नुवन्ति, यथा अन्य तीन अवस्थाः गृहस्थं वर्णितुं न शक्नुवन्ति। यदि त्वं ज्ञानज्योतिः न प्रज्वालयितः, तर्हि लोकः मूढः, अंधः, बधिरः, पागलः च अंधकारे आवृत्तः स्युः। तव कृते, लोकः, स्वकर्मणां बन्धनं च, ज्ञानस्य स्याह्नं बुद्धौ दृष्टिवृत्तिं उपनयति। त्वं, हे भारते सूर्य, मनुष्याणां अंधकारं नाशितवान्। दिव्यप्राचीनकथानां पूर्णचन्द्रः, वेदस्य प्रकाशेन, मनुष्याणां मनः, कमलवत्, प्रसन्नं कृतवान्। इतिहासस्य दीपेन, यः भ्रान्तिं नाशयति, सम्पूर्णं जगतां उचितं प्रकाशयति। सारांशाध्यायः बीजं, पौलोमा-आस्तिककथाः जड़िः, उत्पत्तिसंवादः तस्य काष्ठं, सभा पर्वः तस्य गाठः। एषः अरण्यकपर्वस्य रूपेण समृद्धः, विराट-उद्योगपर्वस्य सारः धारयति; भीष्मपर्वः तस्य महान शाखा, द्रोनपर्वः तस्य पत्ताः। कर्णपर्वः पुष्पैः अलंकृतः, शल्यपर्वः सुगन्धैः; स्त्रीपर्वः तस्य विश्रामस्थलम्, शान्तिपर्वः तस्य महाफलम्। एषः अश्वमेधिका, अंशासनपर्वाणां च छायायाः आश्रयः, आश्रमवासिकपर्वः; मौसलपर्वः तस्य सारांशः, योग्यद्विजैः सेवा प्राप्तः। एषः सर्वश्रेष्ठकवीनां आधारः, यथा अनन्तवृष्टिः सर्वभूतानां कृते, तथा महाबृहत् वृक्षः भारते। गणेशस्य स्मरणं कर्तव्यं, हे ऋषे, एषः काव्यं लेखनाय। इत्युक्त्वा ब्रह्मा, जगतः सृष्टिकर्ता, ऋषिभिः देवताभिः च सह स्वगृहम् प्रवृत्तः। ततः व्यासः, सत्यवतीस्य पुत्रः, हेरम्बं (गणेशं) स्मृतवान्। यथा तं स्मृतं, गणानायकः, भक्तस्य मनसि चित्तं पूरयन्, तत्र व्यासस्य समीपे आगत्य उपविष्टः। पूजितः च उपविष्टः, व्यासः तस्मै पवित्रं गणानायकाय उवाच, "हे काव्यस्य लेखक, एषः भारतम्, यथा अहं पठामि तथा च मनसि कल्पितं।" एषः श्रवणं कृत्वा, गणेशः उवाच, "यदि मम लेखनी क्षणं अपि स्थगितं न स्यात्, तर्हि अहं काव्यस्य लेखकः भविष्यामि।" व्यासः तस्मै देवाय अपि उवाच, "बुद्धिम् विना कदापि लेखं न लिख।" इति उच्यते 'ॐ' इति, गणेशः तदनंतरं काव्यस्य लेखकः अभवत्। ततः ऋषिः, छद्मानुरागेन, ग्रन्थे जटिलगाठाः रचयामास, यथा तस्य शर्तं। अष्ट हजारः श्लोकाः च अष्ट शतं च; अहं ज्ञातवान्, शुकः ज्ञातवान्, संजयः ज्ञातवान् वा न ज्ञातवान्। अद्यापि, हे ऋषे, एषः श्लोकगाठः दृढं स्थितः; तस्य अर्थस्य गम्भीरता च सूक्ष्मता च कारणात्, एषः न विघटितः। गणेशः अपि, सर्वज्ञः, क्षणं चित्ते स्थगितः; तस्मिन् कालं व्यासः अन्यान् श्लोकान् रचयामास। अहं वृक्षस्य शाखाः, पुष्पाणि, फलानि च वर्णयिष्यामि, यः मधुरं, शुद्धं, पोषकं च, अमृतैः अपि न भङ्ग्यम्।