स्वेन तेजसा, हे महाबाहो, ब्राह्मणर्षेः शापं सम्पूर्णं कुरु, देवतानां स्वं च भागं मुखे स्वीकुरु इति ब्रह्मा अग्नये आज्ञां ददाति। ततोऽग्निः ब्रह्मणः आज्ञां श्रुत्वा "एवं भविष्यति" इति प्रत्युवाच, परमेश्वरस्य आदेशं पूर्णयितुम् अग्निः तत्क्षणं प्रस्थितः। दिव्याः ऋषयः हर्षिताः तत्र आगत्य यथागतं निर्गताः, मुनयः पूर्ववत् सर्वाणि कर्माणि यथाविधि सम्पादितवन्तः। स्वर्गस्थ देवाः, भूमौ स्थिताः प्राणीगणाः च, सर्वे हृष्टाः अभवन्; अग्निः पापविमुक्तः परमं तुष्टिं प्राप्तवान्। एवं पुरातने काले, पुण्यशाली अग्निः भृगुशापं प्राप्तवान्; हति-हास्यं, अग्निशापः, पुलोमानस्य विनाशः, च्यवनस्य जन्म—एतेषु घटनासु तदा सर्वं घटितम्। ततः च्यवनः, हे ब्राह्मन्, भृगुवंशीयः, सुकन्यायाः गर्भात् महात्मा, तेजस्वी प्रमती नाम पुत्रं उत्पादितवान्। प्रमती घृताची अप्सरसा रुरुं पुत्रं उत्पादितवान्; रुरु प्रामद्वरा नाम्ना पुत्रीं प्राप्त्वा सुनकं पुत्रं उत्पादितवान्। सुनकः, महात्मा, भर्गवकुलस्य आनन्दः, कठोरं तपः कृत्वा स्थिरं कीर्तिं प्राप्तवान्। हे ब्राह्मन्, अहम् अधुनैव रुरोः पूर्णं, दिव्यं, विस्तृतं चरित्रं कथयिष्यामि; त्वं सम्पूर्णं शृणु। कदाचित् महान् ऋषिः, तपसा ज्ञानसम्पन्नः, सर्वभूतहिते रतः, स्थूलकेश इति प्रसिद्धः आसीत्। तस्मिन्नेव काले, हे ऋषे, गन्धर्वराजः विश्ववसु नाम्ना, मेनकायाः गर्भात् उत्पन्नः। मेनका अप्सराः, योग्ये काले, तं पुत्रं, हे भृगुनन्दन, स्थूलकेशस्य आश्रमं प्रति विसर्जितवती। तं गर्भं नदीतीरे त्यक्त्वा, हे ब्राह्मन्, मेनका अप्सराः निर्दया निर्लज्जा च तत्रत्यक्त्वा निर्गता। तत्र महान् ऋषिः, दिव्यसम्पन्नां कन्यां, अमरजन्मन्येव शोभमानां, नदीतीरे परित्यक्तां दृष्टवान्। स्थूलकेशः, तेजस्वी स ऋषिः, एकाकिनीं तां कन्यां निर्जने, बन्धुसंविहीनां दृष्टवान्। सः करुणया पूर्णः, कन्यां गृह्य, तां स्वाश्रमे शुभे पालयामास; सा सुन्दरी तत्र वर्धिता। स्थूलकेशः, महान्, कीर्तिमन्तः, सम्यक् जन्मादिकं संस्कारं विधिवत् तस्यै कृतवान्। रूपे गुणे च अन्याभ्यः स्त्रीभ्यः श्रेष्ठा, तां ऋषिः प्रामद्वरा नाम्ना नाम्नि कृतवान्। तस्याः आश्रमे प्रामद्वरा दृष्ट्वा, धर्मात्मा रुरुः प्रेम्णा आक्रान्तः अभवत्। ततः रुरुः पितरं भृगुनन्दनं मित्रैः सह सूचितवान्; प्रमतीः प्रसिद्धं स्थूलकेशं कन्यायाः प्राप्त्यर्थं उपगम्य अनुरोधं कृतवान्। तदनन्तरं स्थूलकेशः कन्यां प्रामद्वरां रुरवे दत्तवान्; शुभे मुहूर्ते, देवतारक्षिते नक्षत्रे विवाहं निश्चितवान्। किञ्चित् दिनानन्तरं, विवाहस्य समीपे, सा रूपवती कन्या मित्रैः सह क्रीडति स्म। सा सर्पं, मार्गे शयानं, निद्रायुक्तं, न अपश्यत्; दैवेन प्रेरिता, तं पदेन स्पृशन्ती, मृत्युं इच्छन्तीव अभवत्। कालधर्मेण जागृतः सर्पः, तस्याः असावधानायाः, तीक्ष्णं विषदन्तैः तस्याः शरीरे दंशनं कृतवान्। सर्पदंशेन सा कन्या त्वरितं भूमौ पतिता, वर्णः नष्टः, शोभा लुप्ता, भूषणानि चेतनां च त्यक्तवती। विलगितकेशा, मृतवत्, दृष्टव्यत्वं नष्टम्, सा बन्धूनां दुःखहेतुर्भूताऽभवत्। सर्पविषदंशेन सा भूमौ सुप्तवद् शयाना, तस्याः तनुः अधिकं शोभनं जातम्। पितरं तथा अन्ये तपस्विनः तां कन्यां भूमौ पतितां, पीडितां, पद्मसमानदीप्तां दृष्टवन्तः। ततोऽन्ये द्विजश्रेष्ठाः, करुणया पूर्णाः, तत्र समागताः—स्वस्त्यात्रेयः, महाजनुः, कुशिकः, शङ्खमेखलः। उद्दालकः, काठः, श्रीमान् श्वेतः, भरद्वाजः, कौणकृत्सः, आर्त्तिशेनः, गौतमः च आगच्छन्। प्रमतीः पुत्रं च अन्यैः वनवासिभिः सह तां कन्यां मृतवत्, सर्पविषदंशितां, दृष्टवान्। करुणया अभिभूताः ते रुदन्तः अभवन्; रुरुः दुःखेन पीडितः, बहिर्गतः, सर्वे द्विजश्रेष्ठाः तत्र आसने स्थिताः। तत्र, यदा सर्वे महात्मानः ब्राह्मणाः उपविष्टाः, रुरुः, दुःखेन अभिभूतः, घनवनं गतः, उच्चैः रुदितवान्। दुःखेन आकुलः, सः बहु विलपितवान्, प्रियां प्रामद्वरां स्मरन् शोकपूर्णं वचनं उवाच। "भूमौ शयाना, तन्वङ्गी, दुःखं मे वर्धयन्ती, पूर्णचन्द्रमुखी, जीवितं मे हरन्तीव। यदि सा, पूर्णकट्या, पद्मपत्रलोचना, मर्तुम् इच्छति, शीघ्रं जीवितं मम गृहीत्वा गच्छेत् किम्? पितरः, मातरः, मित्राणि, सर्वे बान्धवाः, प्रियाया हानौ, अर्पणविहीनायाः, किम् अन्यत् दुःखं अस्ति? यदि अहं दानं कृतवान्, तपः कृतवान्, आचार्येभ्यः सत्कारं यथावत् कृतवान्, तेन पुण्येन मम प्रिया पुनरुत्तिष्ठतु। जन्मतः यथा अहं संयतः, व्रते स्थिरः, तथा एषा तेजस्विनी प्रामद्वरा अद्य उत्तिष्ठतु।" एवं विलपन्तं, पत्नीं शोकातुरं रुरुं, दिव्यः दूतः वनान्तरे आगत्य तं वचनं उवाच।