तदा राजा मन्त्रिभिः सेनया च सहितः परमं तुष्टिम् अवाप, तां च दृष्टवान्—दीर्घां, विस्तीर्णश्रोणिं, पञ्चभिः परिचारिकाभिः परिवृताम्। सा बभौ मण्डूकनेत्रा, स्वरूपिणी, पुष्टाङ्गी, निर्योग्यदोषा, सुकेशी, शङ्खकर्णा, रम्यशृङ्गा, शोभनवपुः। सा सुसंवृद्धा, विस्तीर्णशीर्षग्रीवा, विस्मितेन राज्ञा निरीक्ष्यमाणा, गाधिसूनेन राज्ञा हृष्टेन नन्दिनीं प्रीत्या नमस्कृता। ततः स राजा परमप्रीतः मुनिम् उवाच—"ब्राह्मण, नन्दिनीं मे प्रयच्छ, कोटिगव्येन वा राज्येन वा। महर्षे, नन्दिनीं देहि, राज्यं भुङ्क्ष्व। एषा हि रत्नमस्ति, राजा रत्नग्रहणाय; अहं क्षत्रियोऽस्मि, त्वं ब्राह्मणः, तपोध्यायनिरतः। ब्राह्मणेषु कुतः शक्तिः, शान्तेषु दमवत्सु? कोटिगव्यं ददाम्यपि, न तु यच्छसि यदिच्छामि। न स्वधर्मं परित्यजामि, न च बलान्नन्दिनीं गृह्णामि। यथेष्टं कुरु शीघ्रम्, न विलम्बः कार्यः।" एवमुक्त्वा, स राजा स्वपुरुषैः सह नन्दिनीं, या शशिनि हंस इव शोभते, बलात् जग्राह। सा च बलात् आकृष्यमाणा, ताड्यमाना च वेणुदण्डैः, इह तत्र च धाव्यमाना। नन्दिनी, वसिष्ठस्य शुभा, उच्चैः रोरूयमाणा, मुनिं समीपं गत्वा तस्थौ। "भाग्यवति, श्रुणोमि ते निनादं पुनः पुनः प्रतिश्रावमानम्। बलात् नीयसे, शुभे नन्दिनि, विश्वामित्रेण; किं कुर्वाण्यत्र? ब्राह्मणोऽहं, क्षमायाम् स्थितः।" इति वसिष्ठः चिन्तयन् तिष्ठति। विश्वामित्रभयात्, बलिनां भीत्या, नन्दिनी, भयात् कम्पमाना, वसिष्ठं शरणं गता। सा ताड्यमाना, रोरूयमाणा, अनाथवद्, "भगवन्, किमर्थं विश्वामित्रबलं घोरं सह्यसे?" इति व्याहरन्ती। एवमपि पीड्यमाना, वसिष्ठो महर्षिः न च चलितः, न च कदाचिद् विकम्पितः। "क्षत्रियाणां बलं तेजः, ब्राह्मणानां बलं क्षमा; क्षमैव मम बलं, यद्यिच्छसि, गच्छ।" तदा सा नन्दिनी व्यथिता—"भगवन्, परित्यक्ता अस्मि यद्वदसि? नाहं परित्यक्ता ब्राह्मण, न च शक्या बलान्नेतुम्।" इति। वसिष्ठ उवाच—"न परित्यजामि, शुभे, यदि शक्नोषि, तिष्ठ। तव वत्सः बलात् नीयते, दृढेन पाशेन बद्धः।" वसिष्ठस्य "तिष्ठ" इति श्रुत्वा, सा पयस्विनी धेनुः, उत्तानशिरोग्रीवा, भीषणरूपेण बभासे। क्रोधात् रक्तलोचना, सा धेनुः घोरनादं कृत्वा, विश्वामित्रस्य सैन्यं सर्वतः व्यधुनोत्। पुनः ताड्यमाना, क्रोधात् अधिकं जज्वाल। क्रोधदीप्त्या मध्याह्नार्कसदृशा, सा पुनः पुनः पुच्छात् ज्वलिताङ्गारवृष्टिं ससृजे। तस्याः पुच्छात् पल्लवाः, विष्ठायाः द्राविडाः शाकाश्च, गर्भात् बहवो यवनाः शबराश्च उत्पन्नाः। मूत्रात् शबरान्, पार्श्वयोः पौंण्ड्रकीरातयवनसिंहलबार्बरखसांश्च ससृजे। फेनात् चिबुकपुलिन्दचीनहूणकेरलकादीन् म्लेच्छानुत्पादयत्। एवं सृष्टैः तैः महासैन्यैः, नानाविधम्लेच्छगणैः, विविधकवचायुधधारिभिः, ते कोपात् विश्वामित्रस्य सैन्यम् अभिभूय, प्रतियोधिनं पञ्च सप्त च परिवृताः। तदा तद् महद् बलं, शस्त्रवर्षेण भग्नं, सर्वतः विद्राव्यमानं विश्वामित्रस्य पश्यतः। तस्य चतुरङ्गबलं, दुर्निवारं, सर्वतः भग्नं, सन्तप्तं, कामधेन्वा पराजितम्। तथापि, तत्र विश्वामित्रस्य सैन्यस्य न कश्चन प्राणान् मुमोच, वसिष्ठपुत्राणां कोपेन निगृहीतानाम्। सा धेनुः सर्वं सैन्यं दूरं प्राद्रावयत्; विश्वामित्रस्य सेना त्रियोजनपर्यन्तं विक्षिप्ता। भीतत्रस्ताः ते रुरुदुः, न च कञ्चन रक्षकम् अपश्यन्; तद् दृष्ट्वा, विश्वामित्रः क्रोधेन समाविष्टः, पृथिव्यां दिवि च व्याप्य स्थितः। ततः स महर्षिः क्रुद्धः, वसिष्ठं प्रति बाणवर्षं मुमोच, भीषणान् शरान्, कार्ष्णान्, नाराचांश्च ससृजे। तानि शस्त्राणि विश्वामित्रेण प्रेषितानि, वसिष्ठः वैष्णवास्त्रैः प्रत्यविध्यत्; तदा वसिष्ठस्य युद्धकौशलं दृष्ट्वा, विश्वामित्रः क्रोधात् पुनः शस्त्रवर्षं मुमोच। अग्निवरुणेन्द्रयमवायूनां दिव्यास्त्राणि वसिष्ठं ब्रह्मपुत्रं प्रति ससृजे। तानि शस्त्राणि सर्वतः ज्वलन्ति, प्रलयार्करश्मिसदृशानि, प्रज्वलन्ति। वसिष्ठस्तु महातेजाः, स्मयमानः, तानि सर्वाणि शस्त्राणि ब्रह्मदण्डेन प्रत्यविध्यत्। तदा सर्वाणि दिव्यास्त्राणि भस्मीकृत्य, भूमौ पतितानि; तानि शमयित्वा, वसिष्ठः वाक्यम् उवाच।