सविता, तस्याः कन्यायाः तापन्याः यौवनं समुपगतां, कान्तिमतीं, श्यामवर्णां, षोडशवयस्कां च दृष्ट्वा, कस्यै तां दातव्येति चिन्तयन् न प्रमोदम् अलभत। तस्मिन्नन्तरे, ऋक्षपुत्रः सन्तानवांश्च सामर्थ्यवान् राजा संवरणः, हे कुरुनन्दन, आदित्यं सम्पूजयितुम् आरब्धवान्। स शुद्धाचारः, नियमपरायणः, जलपुष्पधूपादिभिः, विविधैः दानैः, सुगन्धद्रव्यैः च, तं सूर्यं तपसा च निरन्तरं पूजयामास। स सेवायाम् उत्सुकः, मधुरभाषी, शुद्धचित्तः, हे पुरुवंशप्रभो, भक्त्या उदितं सूर्यं सदा पूजयामास। एवं संवरणराज्ञः कृतज्ञस्य, धर्मिष्ठस्य, भूमौ सदृशरूपवत्त्वेन अतुलस्य च, सूर्यः तं तपत्यै पतित्वे योग्यं मनसि न्यधात्। तस्मात्, हे कौरव्य, दिव्यवंशजां, ख्यातकुलोत्पन्नां तां कन्यां संवरणाय दातुम् आदित्यः मनसि चिन्तयामास। यथा तेजसा सूर्यः दिवम् आवभासयति, तथा संवरणः पृथिव्याम् ऐश्वर्येण विराजते स्म। ब्राह्मवादिनः यथा आदित्यस्य उदयं पूजयन्ति, तथा जनाः, विशेषतः ब्राह्मणाः, संवरणं पूजयामासुः, हे पार्थ। स राजा सौम्यः सोमवत् रूपेण, सूर्यवत् तेजसा, बान्धवानाम् अपि शत्रूणां च प्रियः आसीत्। तस्मात्, हे कौरव, तस्य सदाचारीणः, धर्मिष्ठस्य च राज्ञः रूपं दृष्ट्वा, स्वयं सूर्यः तां तपतीं तस्मै दातुम् उद्यतवान्। कदाचित्, स सुदृढवीर्यः, विजिगीषुः, महायशाः संवरणः, हे पार्थ, गिरिपादे वनं मृगयार्थं प्रविवेश। तत्र मृगयायाम् संलग्नः, क्षुधया पिपासया च पीडितः, तस्य राज्ञः अश्वः गिरेः शिखरे मृतः। ततः स राजा पादचारः गिरौ विचरन्, एकां लोचनविस्तीर्णां कन्यां, या लोके अनुपमा आसीत्, अपश्यत्। तां एकाकिनीं कन्यां दृष्ट्वा, स शत्रुसैन्यनाशनः, स सिंहप्रतिमः राजा, तस्याः रूपेण स्तब्धः, तस्याः साक्षात् निरीक्षणे स्थितवान्। स तस्याः सौन्दर्यं लक्ष्म्येव मन्यते स्म; पुनः, सूर्यकान्तेरिव पतितां तां मन्यते स्म। सा रूपेण तेजसा च वह्निशिखेव, शान्त्या च प्रभया निर्मलशशिनिव आसीत्। सा कन्या, गिरिशिखरे स्थित्वा, सुवर्णप्रतिमेव विराजमानाऽभूत्, महती लोचनेन शोभिता। तस्याः सौन्दर्यात्, विशेषतः वस्त्राभरणैः, स पर्वतः तरुप्रतानेन, लतानां च विभूषितः, सुवर्णमय इव समभवत्। तां दृष्ट्वा, स राजा सर्वाः अन्याः स्त्रियः विस्मृत्य, तस्याः दर्शनमेव नेत्रयोः फलमिति मनसि न्यधात्। जन्मात् प्रभृति यावन्ति रूपाणि दृष्टानि, तेषां किञ्चिदपि तस्याः समं न मन्यते स्म। तस्याः गुणैः बद्धः, स राजा मनसा च नेत्राभ्यां च, तस्मात् देशात् न चलितः, न च अन्यं किञ्चिद् अवदर्शयत्। नूनम्, देवासुरमानुषेषु समुन्मथ्य, स्रष्टा तस्याः विशाललोचनायाः रूपं निर्मितवानिति स चिन्तयामास। एवं संवरणः चिन्तयन्, रूपे, ऐश्वर्ये, श्रीमति च, लोके तस्या अनन्यां कन्यां न पश्यति स्म। तां शुभलक्षणां कन्यां दृष्ट्वा, स कुलश्रेष्ठः राजा, कामबाणेन विद्धः, मनसा तया ग्रस्तः। स राजा, तिव्रकामाग्निना दग्धः, पूर्वं धीरः अपि, तां मोहिनीं कन्यां सशङ्कम् इदं जगाद— "काऽसि त्वम्? कस्य वा त्वम्, सुभ्रुवे? किमर्थं चात्र तिष्ठसि? किमर्थं चैकाकिनी अस्मिन निर्जने वने विचरासि, शुभस्मिते? त्वं सर्वाङ्गसुशोभिता, सर्वाभरणभूषिता, अभरणानामपि भूषणमिव दृश्यसे।" "न त्वां देवताम्, नासुरीं, न यक्षीं, न राक्षसीं, न नागकन्यां, न गन्धर्वीं, न मानुषीं मन्ये। हे कान्ते, ये स्त्रियः श्रुताः दृष्टाश्च, तासु त्वदन्या न काचिद् इति मे मतिः। तव मुखं शशिनः अपि अधिकं, पङ्कजपत्रनयनं दृष्ट्वा, मम हृदयं प्रेम्णा परिपूर्णम्।" एवं स राजा तां सुषमां कन्यां समभाषत; सा तु तस्मिन निर्जने वने, कामपीडितस्य तस्य राज्ञः वचनेषु, किंचिदपि प्रत्युत्तरं न ददौ। तदा, स राजा पुनः पुनः प्रार्थयन्, सा विशाललोचना कन्या तत्रैव मेघेषु विद्युत्समाऽन्तर्धाय। स राजा, तां पद्मलोचनां सत्रियं सर्वत्र अन्वेषयन्, वनं सर्वतो भ्रमन्, उन्मत्तवत् विचचार। तां न दृष्ट्वा, स राजा महान् शोकेन पीडितः, क्षणमेकं स्थिरः तस्थौ। अथ सा दृष्टिगोचरा न सती, स राजा काममोहितः भूमौ पतितः। तत्रैव पतिते राजनि, सा शुभस्मिता, विशालश्रोणी, पुनः तस्य राज्ञः पुरतः प्रादुरभूत्। ततः सा शुभलक्षणा कन्या, तं कुरुवंशशोभनं, कामबाणविद्धहृदयम्, मधुरया वाचा संबोधितवती। तपतिः स्मितवत् सन्नता, मधुरं वाक्यम् उवाच— "उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, सौम्य! शुभं ते अस्तु। त्वं मोहाय न योग्यः, रिपुसूदन। हे नरशार्दूल, त्वं पृथिव्याम् मोहाय न पात्रः।" इति सा मधुरया वाचा उक्तः स राजा, तदा तां विशालश्रोणीं, तत्रैव तिष्ठन्तीं दृष्ट्वा, तं कृष्णलोचनां प्रत्यभाषत।