ततः भृगुपुत्रः महातेजाः च्यवनः तत्र उत्पन्नः। तत्र भृगुः स्वं पुत्रं च्यवनं तथा दीप्तिमतीं पत्नीं दृष्ट्वा कुपितः सा पत्नी पुलोमां परिप्रष्टवान्। सः ताम् उवाच—"कस्य कारणेन त्वं तस्मै राक्षसाय प्रकाशिता या त्वां हर्तुम् इच्छति? सः राक्षसः न जानाति यः त्वं मम पत्नी।" भृगुः पुनः उवाच—"सत्यं वद, आज अहं क्रोधात् तं शप्तुम् इच्छामि; कः मम शापं न भीति, कस्य इयं अतिक्रान्तिः?" पुलोमा उत्तरम् दत्तवती—"भगवन्, अहं तस्मै राक्षसाय अग्निना प्रकाशिता। ततः सः राक्षसः मां हरन्, अहं बकपक्षिणीव विलपन्ती अभवम्।" "तव पुत्रस्य तेजसा अहं मुक्ताभवम्; सः राक्षसः भस्मीकृतः, मां विमुक्त्वा पतितः।" पुलोमायाः वचनानि श्रुत्वा, भृगुः अतिवेगेन कुपितः अग्निं शप्तवान्—"त्वं सर्वभक्षकः भविष्यसि।" ततः शप्तः अग्निः अपि कुपितः भृगुम् प्रति वदति—"हे ब्रह्मन्, किम् इदं असंयतं कर्म मयि कृतम्? अहं धर्मे स्थितः, सदा सत्यम् वदामि; पृष्टः सत्यं प्रत्यवदं—मम दोषः कः?" "यः साक्षी सत्यम् जानन् अपि पृष्टः अन्यथा वदति, सः सप्त पीढीः पितृणां पुत्राणां च नाशयति। यः धर्मार्थे सत्यम् जानन् न वदति, सः अपि तेन एव पापेन लिप्यते—नात्र संशयः।" "अहं अपि त्वां शप्तुं समर्थः, किन्तु ब्राह्मणाः मया पूज्याः। तथापि, हे ब्रह्मन्, यथार्थं वच्मि—शृणु। योगेन अहं अनेकविधं रूपं धारयामि; अग्निहोत्रे, यज्ञे, कर्मसु च अहं स्थितः।" "यः वेदविहितेन विधिना मयि हविः समर्पयति, तेन देवाः पितरः च तुष्टाः भवन्ति। आपः देवतानां पितृणां च स्थानानि; दर्शपूर्णमासयोः देवैः पितृभिः सह यज्ञः क्रियते।" "एवं देवाः पितरः च एकत्र पृथक् च पुण्यकाले दृश्यन्ते। देवाः पितरः च यत् मयि समर्प्यते, तद् उपयुञ्जते; अहं देवपितृणां मुखः इति प्रसिद्धः।" "अमावास्यायां पितरः, पूर्णमास्यां देवाः, मम मुखेन हविः गृह्णन्ति। कथं अहं सर्वभक्षः सन् तेषां मुखः भविष्यामि?" "यज्ञेषु द्विजातीनां हविषां समर्पणे, 'ओम्', 'वषट्', 'स्वाहा', 'स्वधा' इत्यादीनाम् उच्चारणम् विना, अग्निहीनः सर्वः जनः व्यथितः अभवत्।" "ततः ऋषयः क्लिष्टाः देवेषु गच्छन्ति, तान् उवाच—'अग्निहीनत्वात् यज्ञविघ्नः जातः; त्रैलोक्यं भ्रमितम्; कालक्रमः न विघ्नितव्यः—यथायोग्यं व्यवस्थापयतु।'" "ऋषयः देवाः च ब्रह्माणं उपगच्छन्ति, अग्निशापं यज्ञनिरोधं च निवेदयन्ति। 'अग्निः, हे दीप्तिमन्, भृगुणा अन्यकारणेन शप्तः; सः कथं पुनः देवतानां यज्ञांशं ग्रहीतुं शक्नोति?'" "तत् श्रुत्वा, सर्वस्य स्रष्टा ब्रह्मा अग्निं आह्वयति। सः सौम्यं वचनं, नित्यं, सृष्टिसम्बन्धि च वदति—'त्वं सर्वलोकानां कर्ता च अन्तः।'" "त्वं त्रैलोक्यं धारयसि, यज्ञारम्भकर्ता च असि; अतः, हे लोकनाथ, एवं कुरु, अन्यथा यज्ञविघ्नः स्यात्।" "किम् त्वं मोहं प्रपन्नः, हे अग्ने? त्वं सदा शुद्धः, सर्वभूतानां शरणम्।" "त्वं न सर्वाङ्गेन सर्वभक्षः भविष्यसि; अधोवायौ यत् तेजः तेन सर्वं भक्ष्यते, हे दीप्तिमन्।" "मांसभक्षरूपेण त्वं सर्वं भक्षयिष्यसि; सूर्यकिरणैः स्पृष्टं यथा सर्वं शुद्धं दृश्यते।" "एवं तव ज्वलनैः दग्धं सर्वं शुद्धं भविष्यति; त्वं परमदीप्तिः, स्वबलात् उत्पन्नः।" "स्वदीप्त्या भृगुशापं पूरय, हे महाबल, देवतानां यज्ञांशं च स्वं मुखेन गृह्णीहि।" अग्निः ब्रह्माणं प्रत्युवाच—"एवं भविष्यति"—इति, ततो ब्रह्माज्ञां पालयितुम् गच्छति। ततः दिव्याः ऋषयः हर्षिताः यथागतं निर्गच्छन्ति, मुनयः यथापूर्वं सर्वान् यज्ञान् कुर्वन्ति। स्वर्गस्थाः देवाः, लोकस्थाः जनाः च हृष्टाः, अग्निः पापमुक्तः परमं तुष्टिं प्राप्नोत्। एवं पुरातने काले भृगुणा अग्निः शप्तः; तत्र हाटेः हास्यं, अग्निशापः, पुलोमानस्य विनाशः, च्यवनस्य जन्म च अभवत्। च्यवनः, हे ब्रह्मन्, भृगुवंशजः, सुकन्यायाः पुत्रं उत्पादितवान्—महात्मा, दीप्तिमान् प्रमति। प्रमतिः घृताचीं पत्नीं कृत्वा, रुरुं पुत्रं उत्पादितवान्; रुरुः प्रमद्वारायां सुनकं जनयामास। सुनकः, महात्मा, भर्गवकुलस्य हर्षः, तपसा स्थितः, दीर्घकीर्तिं प्राप्तवान्। हे ब्रह्मन्, अहं रुरोः सम्पूर्णं कथाम् विस्तरेण वक्ष्यामि; तां शृणु। कदाचित् महान् ऋषिः, तपस्वी, ज्ञानवान्, स्थूलकेशः नाम, सर्वभूतहिते रतः अभवत्।