अथ कथायाम्—यदा पाण्डवाः वनं गच्छन्ति स्म, तदा अङ्गारपर्णः नाम गन्धर्वः तेषां मार्गे समागतः। स पाण्डवान् कुपितः श्रुत्वा, धनुषं संकुर्वन् विषधराणां सदृशाः तीक्ष्णान् शरान् सन्ददौ। तस्य शरास्त्राणि पाण्डवो धनञ्जयः शीघ्रं दहन्तीं दीपिकां भ्रमयन्, कवचं च उत्तोल्य, सर्वाणि तानि शराणि प्रत्यगृह्णात्। ततः अर्जुनः गन्धर्वं सम्बोध्य उवाच—“हे गन्धर्व, शस्त्रकुशलानां प्रति भयस्य प्रयोगः न युक्तः; तेषु प्रयुक्तः फेनवत् विलीयते। अहं सर्वान् गन्धर्वान् मानवांश्च इह पश्यामि; अतः तव मायया न, दिव्यास्त्रेण युद्धं करिष्यामि।” तदा अर्जुनः अग्नेयास्त्रस्य उत्पत्तिं वर्णयति—“पुरा ब्रहस्पतिः, इन्द्रस्य गुरुः, भारद्वाजाय अग्नेयास्त्रं दत्तवान्। भारद्वाजात् अग्निवेश्ये, ततः मम गुरवे, तेन द्रोणेन मम ज्ञानं दत्तम्।” एवं उक्त्वा, कुपितः अर्जुनः अग्नेयास्त्रं गन्धर्वे सन्ददौ, तस्य रथं दग्ध्वा। रथहीनः गन्धर्वः, अस्त्रस्य तेजसा मोहितः, मूर्छितः भूमौ पतितः। धनञ्जयः तेषां शिरसः पुष्पमालाः गृहित्वा, मूर्छितान् भ्रातृभ्यः समानीय, तान् दर्शयति। अङ्गारपर्णस्य पत्नी कुम्भीनसी नाम, पतिं रक्षार्थं युधिष्ठिरम् शरणं गत्वा, प्रार्थयति—“मम पतिं मोचय, भगवन्; अहं गन्धर्वी कुम्भीनसी शरणं प्राप्ता।” युधिष्ठिरः उवाच—“शत्रुं युद्धे पराजितं, यशःहीनं, स्त्रीरक्षकं, वीर्यहीनं कः हन्यात्? मुक्त्वा एनं, शत्रुनिःशंस।” ततः गन्धर्वः मुक्तः—“जीवं लभस्व, गन्धर्व; शोकं मा कुरु। कुरुराजः युधिष्ठिरः आज्ञां ददाति।” गन्धर्वः पुनः उवाच—“पराजितः अहं पूर्वकः नाम, अङ्गारपर्णं विमोचयामि; यशःहीनः स्वनाम्ना लोकं न स्तौति। धन्यः अहं, यः अर्जुनं दिव्यास्त्रधारिणं गन्धर्व्या सह योजयितुम् इच्छामि। मम रथः अस्त्राग्निना दग्धः; अतः चित्ररथः अस्मि, दग्धरथः नाम प्रसिद्धः। तपसा संगृहीतं ज्ञानं तव जीवदानात् दास्यामि।” गन्धर्वः पुनरपि धर्मं वर्णयति—“यः शरणागतं शत्रुं बलात् विजय्य, तं जीवितेन योजयन्, सः सौभाग्यं प्राप्नोति। चाक्षुषी नाम ज्ञानं, यत् मनुः सोमाय, सोमः विश्वावसु, विश्वावसुः मम दत्तवान्। गुरुतः प्राप्तं ज्ञानं, अयोग्ये दत्तं नष्टं भवति; वंशं उक्त्वा, तस्य शक्तिं शृणु। यद् इच्छति लोके किमपि दृष्टुं, तद् पश्यति; यं रूपं इच्छति, तं सः दर्शयितुं शक्नोति। एकपदस्थः षण्मासं स्थित्वा, अहं तद् ज्ञानं प्राप्तवान्; तव व्रतग्रहणेन, तद् ज्ञानं दास्यामि। तेन ज्ञानेन, नृणां मध्ये वयं विशिष्टाः, देवेषु न हीनाः, तेषां शक्तिं दर्शयामः।” गन्धर्वः ततः अर्जुनं प्रति प्रतिज्ञां दत्तवान्—“गन्धर्वाश्वानां शतं शतं तव भ्रातृभ्यः, पृथक् तुभ्यं दास्यामि। दिव्यरूपाः, मनसो वेगसमाः, श्रान्ताश्च अश्रान्ताः, वेगः न क्षीयते। पुरा वज्रः महेन्द्रस्य वृत्रवधे निर्मितः; सः वृत्रस्य शिरसि दश शतांशः विहतः। देवेषु विभक्तः वज्रांशः पूज्यः; लोके यद् यशः संपत्, वज्रस्वरूपं मन्यते। ब्राह्मणः हस्ते वज्रं धारयति; क्षत्रियः वज्रस्य रथः; वैश्यः वज्रदाता, शूद्रः वज्रकर्मा। क्षत्रियस्य वज्रांशेन अश्वाः दुर्धर्षाः; अश्व्यां रथचक्रं जायते; वीराश्वा प्रसिद्धाः। इच्छारूपाः, इच्छावेगाः, इच्छायाताः, गन्धर्वाश्वाः मम कामं पूरयन्ति।” युधिष्ठिरः प्रत्यवदत्—“यद् हर्षेण, जीवितसंकटे, ज्ञानं वा विद्यां दत्तं, तद् गन्धर्वात् न इच्छामि। महत्सु हर्षयुक्ता संयोगः दृश्यते; जीवितदानात् तव ज्ञानं दास्यामि। त्वत्तः अपि अग्नेयास्त्रं प्राप्य, दीर्घकालं योग्यं, तव अश्वान् प्रार्थयामि; मित्रत्वं स्थिरं अस्तु। गन्धर्व, आगतं भयम् किम्, तत् वद।” गन्धर्वः उत्तरं दत्तवान्—“किमर्थं, गन्धर्व, वयं सर्वे वेदविदः, धर्मिष्ठाः, रात्रौ गच्छन्तः, तव बलात् जयिताः? अग्निहीनाः, हविहीनाः, ब्राह्मणेन न नेताः; अतः पाण्डुपुत्र, मया जयिताः। यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपक्षिसर्पाः ब्राह्मणेन नेतान् न जयन्ति, नरशार्दूल। तव वीर्यवंशं जानन् अपि, अग्निपूजकश्रेष्ठ, एषा प्राचीनरीतिर्हि। कः इमासु लोकासु, भरतश्रेष्ठ, तव यशः न जानाति, स्वधर्मेण प्रकाशितम्? यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचसर्पदानवाः सर्वे बुद्धिमन्तः कुरुवंशस्य कीर्तिं विस्तारयन्ति।” एवं पाण्डवाः गन्धर्वेन सख्यं कृत्वा, ज्ञानं, अश्वान्, धर्मं च प्राप्तवन्तः, तस्य जीवदानं दत्त्वा, महात्मनः युधिष्ठिरस्य धर्मं लोकाय दर्शयन्ति।