ततः भृगुः महर्षिः वेदविहितेन विधिना सर्वकर्मसम्पन्नया विधिपूर्वकं तां भार्यां प्राप्तवान्, अहं साक्षी तत्रासं, हे दानव। एष एव मम मतो धर्मः; सत्यं वदामि, मिथ्यावचनं न शक्नोमि कर्तुम्, यतः लोके सत्यं सदा पूज्यते, हे दानवराज। अग्निवचनं श्रुत्वा स राक्षसः तां परित्यज्य, ब्राह्मणरूपं धारयन्, मनसो वायोश्च वेगेन गतवान्। तदा तस्यां भृगुपत्न्यां गर्भः क्रोधात् पतितः, तेन स च्यवन इति प्रसिद्धः अभवत्। स सूर्यसमप्रभः मातुः कुक्षेः पतितः दृष्ट्वा, स राक्षसः भस्मसात् कृतः, तां विमोच्य भूमौ पतितः। सा पुलोमा, सुश्रोणिः, पुत्रं च्यवनं भृगुनन्दनं गृहीत्वा, शोकेन पीडिता पलायिता। तां रुदतीं, अश्रुपूर्णलोचनां, भृगुपत्नीं पापरहितां, स्वयं ब्रह्मा जगतां पितामहः अपश्यत्। तदा भगवाँस्तां वधूं सान्त्वयामास; तस्याः अश्रुभ्यः महती नदी प्रवहितुम् आरब्धा। सा नदी भृगुपत्न्याः पथं अनुसृत्य प्रवहति स्म; तस्याः गतिं दृष्ट्वा, सा नदी प्रतिष्ठिता। तदा पितामहः तां नदीं नाम्ना ‘वधूसरा’ इति नाम दत्तवान्, यतः सा च्यवनाश्रमं प्रति प्रवहति स्म। एवं च्यवनः महातेजाः भृगुपुत्रः जातः। तत्र भृगुः स्वं पुत्रं च्यवनं तेजस्विनीं च भार्यां दृष्ट्वा, कोपसमन्वितः स्वां भार्यां पुलोमां पप्रच्छ। “कस्य द्वारा त्वं तस्मै राक्षसाय प्रकाशिता या त्वं मया न ज्ञाता, हे सुहासिनी? सत्यमेव वद, अद्य तं शप्तुं कामये; मम शापान् को न बिभेति, कस्येदं पापम्?” सा उवाच—“भगवन्, अग्निना तस्मै राक्षसायाहं प्रकाशिता, ततः स मां हरन् क्रौञ्चवद् रुदन्तीं निनाय। तव पुत्रतेजसा स राक्षसः भस्मीकृतः, मां विमोच्य पतितः।” पुलोमावचनं श्रुत्वा, भृगुः क्रोधात् अग्निं शप्तवान्—“त्वं सर्वभक्षको भविष्यसि।” तदा शप्तः अग्निः कोपसमन्वितो वाक्यमुवाच—“हे ब्रह्मन्, किं मया अयुक्तं कृतं? धर्मे स्थितोऽहं, सदा सत्यं वदामि; पृष्टः सत्यं प्रत्यवदं, मम दोषः कः? यः साक्षी सत्यं ज्ञात्वा अन्यथा वदति, स सप्तकुलं नाशयति। यश्च धर्मार्थे सत्यं जानन् न वदति, सापि स एव पापं प्राप्नोति, नात्र संशयः। अहं अपि शप्तुं समर्थः, किन्तु ब्राह्मणाः मया पूज्याः; तथापि त्वं शृणु। योगेन नानारूपं धारयामि; अग्निहोत्रे, यज्ञे, कर्मसु च स्थितः अस्मि। वेदविहितेन विधिना यत् हविः मयि प्रवर्त्यते, तेन देवाः पितरश्च तृप्यन्ति। आपः देवतानां गणाः, आपः पितॄणां गणाश्च; दर्शपूर्णमासयोः यज्ञः देवैः पितृभिः सह क्रियते। एवं देवाः पितरश्च, पृथग् युक्ताश्च, संयोगेन च, पवित्रकाले दृश्यन्ते। देवाः पितरश्च यत् मयि समर्प्यते तत् भुञ्जते; अहं तयोः मुखं स्मृतः। अमावास्यायां पितरः, पौर्णमास्यां देवाः, मम मुखेन हविः गृह्णन्ति। कथं तर्हि अहं तेषां मुखं भूत्वा सर्वभक्षः स्याम्? द्विजातीनां अग्निहोत्रादिके यज्ञकर्मणि, ओंकारवषट्कारेण विना, स्वाहास्वधावर्जिते, अग्निवर्जिते च, सर्वे प्राणिनः क्लेशं प्राप्नुवन्। तदा मुनीनां दुःखेन, ते देवान् गत्वा ऊचुः—‘अग्निहीनत्वात् कर्मणां विघातः जातः; त्रयः लोकाः मोहिताः; कालक्रमः नष्टः; किं कर्तव्यम्?’ ततो मुनयः देवाश्च ब्रह्माणं गत्वा, अग्निशापं कर्मविघातं च निवेदयामासुः—‘अग्निः भृगुणा अन्यकारणात् शप्तः; स कथं पुनः यज्ञभागं प्राप्नुयात्?’ तद्वचः श्रुत्वा ब्रह्मा सर्वस्रष्टा अग्निं समाह्वयत्। स तं सौम्यं वचनं ब्रवीत्—‘त्वं एषां लोकानां कर्ता च अन्तश्च; त्रीन् लोकान् धारयसि, यज्ञस्य प्रवर्तकः; तस्मात्, लोकनाथ, यथोचितं कुरु, अन्यथा कर्मविघातः स्यात्। किं त्वं मोहं गतोऽसि, त्वं लोके सदा शुचिः, सर्वभूताश्रयः। त्वं न सर्वाङ्गेन सर्वभक्षः भविष्यसि; अधोमुखेन ज्वलनरूपेण यत् भक्ष्यते, तत् सर्वं भक्षयिष्यसि। तव मांसभक्षरूपेण सर्वं भक्ष्यते, यथा सूर्यकिरणैः स्पृष्टं सर्वं शुद्धं दृश्यते। एवं तव ज्वलनस्पर्शेन दग्धं सर्वं शुद्धं भविष्यति; त्वं ह्यग्ने, स्वतेजसः उत्पन्नं परमं तेजः।