ततः धर्मनिष्ठः स ब्राह्मणश्रेष्ठः पाण्डवैर्यथाविधि सत्कृत्य आतिथ्यधर्मे सदा प्रवृत्तः तं ब्राह्मणं शरण्यं निवासं च दत्तवान्। तत्र पाण्डवाः कुन्त्या सह, पुरुषर्षभाः, तं ब्राह्मणं शुभानि आख्यायमानं सस्मिताः सेवमाना आसन्। स ब्राह्मणः तेषां पुरतः लोकान्, तीर्थानि, नद्यः, राज्ञां विविधानि अद्भुतानि, प्राचीनानि च देशान् आख्यातवान्। तत्र कथासमाप्तौ स मुनिः जनमेजयाय पाञ्चाल्यां याज्ञसेन्याः अद्भुतं स्वयंवरं विस्तरेण निवेदितवान्। सः धृष्टद्युम्नस्य जन्म, शिखण्डिनः जन्म, कृष्णायाः अप्राकृतं जन्म, द्रुपदस्य महायज्ञं च आख्यातवान्। तं महात्मनः अद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा ते पुरुषश्रेष्ठाः विस्तरेण तस्य आख्यानस्य विवरणं पृष्टवन्तः। केन प्रकारेण धृष्टद्युम्नः द्रुपदपुत्रः वह्निं समुत्पन्नः? केन च कृष्णायाः अद्भुतं जन्म वेदीतः? केन च धृष्टद्युम्नः महाबाहुः द्रोणात् सर्वशस्त्रविद्याम् अधिगतवान्? केन च सः द्रोणस्य निधनकारणम् अभवत्? केन हेतोः तौ मित्रे विरुद्धावभवताम्? इति मुनिं पृच्छन्ति स्म। एवं तैः पुरुषश्रेष्ठैः प्रेरितः स मुनिः तत्रैव द्रौपद्याः जन्माख्यानं विस्तरेण कथयामास। गङ्गाद्वारे महद् वर्षम् अभवत्, तत्र भरद्वाजः महातपाः सदा स्थितः। गङ्गायाः स्नानाय गतः सः तत्र पूर्वं प्राप्तां पुण्यशीलां अप्सरसं घृताचीं जले निमग्नां दृष्टवान्। सा तटे स्थितवती, तदा वायुः तस्याः वस्त्रं अपाहरत्; तां तथा दृष्ट्वा स मुनिः कामेन संविवेश। ब्रह्मचारी सन् अपि तस्य मनः तत्र लग्नम् अभवत्; चिरकालानन्तरं तस्य वीर्यं निष्प्रसूतम्, तद् ऋषिः स्वयम् आदत्तवान्। तस्मात् तस्मिन् बुद्धिमति पुत्रः द्रोणः जातः; सः वेदान् सर्वविद्याश्च अधीतवान्। भरद्वाजस्य प्रियः मित्रं पृशतः नाम राजा आसीत्; तस्य पुत्रः तदा द्रुपदः जातः। पृशतपुत्रः द्रुपदः सदा द्रोणेन सह आश्रमं आगत्य क्रीडनं पाठनं च कृत्वा, क्षत्रियश्रेष्ठः सन् अपि, द्रोणेन सह बाल्ये मित्रत्वं कृतवान्। पृशतः दिवं गतः, तदा तस्य पुत्रः द्रुपदः राज्यम् अवाप्तवान्। तस्मिन्नेव काले द्रोणः रामस्य सर्वधनप्रदानं श्रुत्वा तत्र गतः। रामः वनं गतः सन्, तदा भरद्वाजपुत्रः तम् उक्तवान् – “द्रौणोऽहं, द्विजश्रेष्ठ, धनकामः आगतः इति विद्धि।” रामः प्रत्युवाच – “अद्य केवलं मम शरीरमवशिष्टम्; शस्त्राणि वा मम शरीरं वा वृणीष्व, यत् इच्छसि। सर्वशस्त्राणि, तेषां संहारं, उपयोगं च मम दातव्यम्।” भृगुपुत्रः ‘एवं भवतु’ इति उक्त्वा तस्मै सर्वं दत्तवान्; द्रोणः तत् प्राप्य तुष्टः अभवत्। द्रोणः, ब्रह्मास्त्रं परमं रामात् अनुमत्याप्राप्तवान्, मनसि प्रमुदितः, नरश्रेष्ठः अभवत्। ततः भरद्वाजात्मजः महाबलः द्रुपदं उपसंगम्य तम् उक्तवान् – “मित्रं मां विद्धि, नरशार्दूल।” द्रुपदः प्रत्युवाच – “अविद्वान् न विदुषः मित्रम्; सारथिर्न रथिनः मित्रम्; राजा नानृपस्य मित्रम्; समत्वात् पूर्वं मित्रं न भवति।” एवं पाञ्चालराजं मनसि निश्चित्य, द्रोणः कुरुनगर्यां नागसाह्वयाख्यायाम् अगच्छत्। तत्र आगते तस्मिन् भीष्मः तस्मै पौत्रान् विविधरत्नानि च दत्त्वा, द्रोणं शिष्यत्वेन स्वीकृतवान्। तदा द्रोणः पाण्डुपुत्रान् समाहूय, द्रुपदस्य दुःखाय, इदम् अवदत् – “गुरुदक्षिणाय मम हृदि किञ्चिदस्ति; हे पापवर्जिताः, शस्त्रविद्याम् अधिगम्य तत् दातव्यम् – सत्यम् उक्तव्यम्।” तदा अर्जुनमुख्याः शिष्याः ‘एवं भवतु, गुरो’ इति प्रत्युचुः। पाण्डवाः सर्वे शस्त्रविद्याम् अधीत्य दृढनिश्चयाः जाताः, तदा द्रोणः पुनः गुरुदक्षिणां स्मारयामास। “द्रुपदः पृशतपुत्रः छत्रवत्यां राजा वर्तते; तस्य राज्यं शीघ्रं मम गुरुदक्षिणां समर्पयत।” इति। तदा धृतराष्ट्रपुत्राः पाण्डवाः पाञ्चालाश्च द्रोणेन प्रेरिताः, भीताः अभवन्। ते याज्ञसेनं कर्णदुर्योधनादिभिः सह युद्धे समासाद्य, पराजिताः निवृत्ताः। ततः पाण्डुपुत्राः पञ्च, द्रुपदं समरे जित्वा, तं मन्त्रिभिः बद्ध्वा, द्रोणाय उपाजह्रुः। अर्जुनः, महेन्द्रवत् अजेयः, पाञ्चालराजानं विजित्य, महेन्द्र इव दानवं, तम् उपनयामास। फाल्गुनस्य महाबलं तेजश्च दृष्ट्वा, याज्ञसेनस्य बान्धवाः सर्वे विस्मिताः अभवन्। तदा द्रोणः द्रुपदं पुनरुवाच – “पुनः मित्रत्वं याचे, न हि अनृपस्य राज्ञः मित्रत्वं भवति।” “तस्मात् राज्यं उभयोः मध्ये विभागितम् – याज्ञसेन, त्वं भागीरथ्याः दक्षिणतीरे, अहं चोत्तरतीरे।” इति। एवं बुद्धिमता भरद्वाजेन उक्ते, पाञ्चालराजा द्रोणं ब्राह्मणश्रेष्ठं शस्त्रविद्याप्रवरेण सह उवाच – “एवं भवतु, विप्रश्रेष्ठ; यथा त्वया इच्छ्यते तथा मित्रत्वं सदा स्थास्यति।” एवं परस्परं संवाद्य, अतुलं मित्रत्वं स्थापयित्वा, द्रोणद्रुपदौ रिपून् जेतारौ यथागतम् अपक्रम्य गतौ।