एवं ब्राह्मणस्य पत्न्याः हृदयस्पर्शिन्या वाणी श्रुत्वा स ब्राह्मणः ताम् आलिङ्ग्य, भरतवंशज, अत्यन्तदुःखितः शनैः सह भार्यया अश्रूणि मुमोच। तदा स तां सान्त्वयन् अब्रवीत् — “मृदुवदने, एवं न वद; स्थातव्यं तवात्र, सुकुमारि। बुद्धिमान् कदापि न पत्नीं न च पुत्रौ त्यजेत्। विशेषतः बुद्धिमान् इह पत्नीं रक्षेत्; यद्यपि तया त्यक्तः जीवेत्, तु तान् कदापि न परित्यजेत्। स कामं धर्मं वित्तं मोक्षं च न जानाति।” तयोः दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा कन्या, शोकग्रस्ताङ्गी, तयोः उभयोः समीपे इदं वचनम् उवाच — “किमर्थं यूयं दुःखेन अभिभूतौ, आश्रयहीनाव iva, अश्रूणि मुमोचताम्? मम वचनानि अपि शृणुत, ततः यथायोग्यं कार्यं कुरुत। धर्मतः मया त्यक्तव्यम्, अस्य न संशयः; मां त्यक्त्वा, एकेन सर्वं रक्ष्यताम्। पुत्रस्य प्रयोजनम् एतत् — ‘स मां रक्षिष्यति’ इति; इदानीं स कालः आगतः, मां नौका iva उपयोग्य, एतत् आपदं तरताम्। अत्र, अहं वा भवतः आपदं निवारयामि, अथवा मृत्युः अनन्तरम्; सर्वथा पुत्रः रक्षति, तस्मात् ‘पुत्रः’ इति विद्वांसः कथयन्ति। मम पितामहाः सदा मम द्वारा पौत्रान् इच्छन्ति; तस्मात् अहं स्वयम् पितुः जीवितं रक्षितुं यतिष्ये। मम भ्राता बालः; यदि त्वं लोकात् गच्छसि, स शीघ्रं नश्यति, अस्य न संशयः। यदि त्वं स्वर्गं गच्छसि, पितः, च भ्राता नष्टः, तदा पिण्डदानम् विच्छिद्येत, यत् पितृभ्यः अप्रियम्। पितृमाता-भ्रातृभिः त्यक्ता, अहं निश्चितं, अधिकं दुःखम् अनुभूय, अनुचितं अन्तं प्राप्स्यामि। यदि त्वं रोगात् विमुक्तः, तदा माता, बालभ्राता, वंशः च, पिण्डदानं च, निश्चितं रक्षितं भविष्यति। पुत्रः आत्मा, मित्रं, पत्नी; कन्या तु क्लेशाय इति श्रूयते। दुःखात् विमुक्त्वा, मां धर्मे नियुक्त्वा। त्वं विना, पितः, अहं सदा दयनीयः — अनाथा, दुःखिता, यत्र भाग्यं नयति तत्र भ्रमिष्यामि। अथवा, अहं एव कुलं उद्धारयिष्यामि; तपस्विन्याः वृत्तिं स्वीकृत्य, अत्यद्भुतं कर्म करिष्यामि। अथवा, त्वं मां त्यक्त्वा तत्र गच्छसि, द्विजश्रेष्ठ, अहं दुःखिता भविष्यामि; मां अपि अस्मिन् विषयि चिन्तय। तस्मात्, मम कृते, धर्मस्य कृते, संततिः कृते, आर्य, आत्मानं रक्ष, मां त्यज्य, या त्यक्तव्या। यत् कर्तव्यम्, तत्र कालः त्वां न गच्छतु; किं तु अस्माभ्यः किं दुःखतरम्, यत् त्वं स्वर्गं गच्छसि, ततः — वयं परेषां अन्नं याचित्वा, श्वानवत् अवशिष्टं वस्त्रं धारयेम; त्वं रोगशून्यः, दुःखशून्यः, बन्धुभिः सह, आपदः मुक्तः; अहं विधवा iva लोके सुखहीना स्थास्यामि। अस्माकं मध्ये श्रूयते — अत्र होमे देवाः पितरः च तुष्टाः स्युः; त्वया दत्तं जलं निश्चितं हितं दास्यति। एवं उभयोः पक्षयोः श्रुत्वा, प्रिय, यत् हितं तव, तत् कुरु; मातुः, आत्मनः, पुत्रस्य च हितं विचिन्त्य, यथायोग्यं निर्णीय। माता-पिता-पुत्रौ धर्मयुक्ताः पुत्राः पुनः जन्मिष्यन्ति; किं तु पुत्रस्य माता-पिता पुनः न जन्मिष्यतः। एवं तस्याः बहुविधं विलापं श्रुत्वा, पिता, माता, कन्या च — त्रयः अश्रूणि मुमोचुः। ततः, तेषां रुदितं श्रुत्वा, बालकः, विस्फारितनेत्रः, बालस्वरे अस्पष्टं वचनं उवाच। स हृष्टः, स्मितं कृत्वा, क्रमशः पितरं, मातरं, भगिनीं च उवाच — “मा रुद, पितः; मा रुद, मातः; मा रुद, सवित्रि।” ततः, तृणं गृहित्वा, प्रमुदितः पुनः उवाच — “एतेन अहं नरभक्षं राक्षसं हनिष्यामि।” बालस्य अस्पष्टं वचनं श्रुत्वा, शोकग्रस्ताः जनाः महानन्दं अनुभवन्। तदा कुंती, समयं ज्ञात्वा, तेषां समीपं गत्वा, मृतान् अमृतं iva जीवयन्ती, इदं वचनं उवाच — “कुतः एतत् दुःखम् उत्पन्नम्? सत्यं ज्ञातुम् इच्छामि; यदा तद् ज्ञायते, यदि तद् निवारयितुं शक्यं, तदा तद् निवारयिष्यामि।