सा धर्मपत्नी स्वस्मिन्पतौ शोकविह्वला, करुणया सान्त्वनया च तमुवाच—"भवान् एव एतान् पुत्रान् पोषयितुं रक्षितुं च समर्थः, न तु अहम्। त्वया विहीना, प्राणेश्वर, अहं कथं एतौ बालकौ जीवयेयम्? कथं वा तौ पालयेयम्? पतिहीना, अनाथा, बालकेन सह, धर्ममार्गे स्थितौ इव वयं द्वौ कथं जीवेतुं शक्नुवः? अहं च, यस्याः गर्वेण एषा कन्या बहुषु वरयोषित्सु न दत्ता, सा कियद् रक्षिता भविष्यामि, या त्वया सह संगमनाय अयोग्या जाता? यथा पक्षिणः भूमौ पतितं मांसं संछिन्वन्ति, तथा पतिहीनां स्त्रियम् सर्वे जनाः अनुयान्ति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, दुष्टैः पुरुषैः पीडिता अहं धर्मप्रियमार्गे स्थितुं न शक्नुवामि। रक्षक, स्त्रीजातिः दुष्टजनाकीर्णे लोके निन्दिता; कन्या पित्रोः वशे, वृद्धा पतिवशे। उभयोः अभावे, पुत्रवती स्त्री स्वच्छन्दा इति निन्द्यते। स्त्रियाः अनरक्षा दुष्टानां सुलभद्वारमिव, यथा घृतलिप्तं वस्त्रं श्वभिः नीयते। कथं एषं निर्दोषं तव वंशसमुत्थं बालकं पितामहपथं स्थापयितुं शक्नोमि? एषः अनाथः, सर्वथा विवर्णः बालकः, यथा त्वं धर्मज्ञः संस्कारान् ददाथ, तथा अहं कथं दातुं शक्नुमि? एषा च तव कन्या, अनरक्षा, अधमैरनर्हैः पुरुषैः लप्स्यते, मां अपहाय, यथा शूद्राः वेदश्रवणमिच्छन्ति। यदि अहं गुणवतीं कन्यां योग्याय न ददामि, ते ताम् बलात् हरेयुः, यथा काकाः होमकपालात् हविः हरन्ति। तव कन्यां, या तादृशं दुरवस्थां न अर्हति, अधमेषु पतितां दृष्ट्वा, जनैः अवमानिता, गौरवहीना, दर्पयुक्तैः अपमानिता, ब्राह्मण, अहं निश्चितं म्रियेत—न संशयः। एते द्वौ पुत्रौ, मया त्वया च विना, नूनं नश्येयुः, यथा जलक्षये मत्स्यौ। एवं वयं त्रयः अपि त्वद्विना विनश्येम; अतः त्वं मां न परित्यज। स्त्रीणां परमो धर्मः—पत्युः पथमनुसरितुं; विशेषतः पुत्रवत्सु, ब्राह्मण, पण्डिताः एवम् आहुः। पुत्रवत्याः स्त्रियाः, हरिद्राक्षतपुष्पैः अलङ्कृतायाः, लोके स्थितिः न उचितम्। या पतिस्मृत्यर्थं जलं पिबति, चित्तं तस्य पादयोः स्थापयति, सा पर्वतीनिवासिन्याः सायुज्यं प्राप्नोति। सा पर्वतीपुत्र्या सह सखी जाता, पर्वतीकन्यया सह रमते; पिता मितश्च ददाति, माता मितश्च ददाति, पुत्रोऽपि मितश्च ददाति। कः तु तादृशे अनन्तदातृपतेः स्नेहे न प्रमुद्येत? आश्रमाः, होमाः, जपाः, दानानि, व्रतानि—एतानि पतिसद्भावे स्त्रियाः न विहितानि; क्षमा, शौचं, मिताहारता—एव स्त्रियाः विधीयन्ते। अयं पुत्रः मया परित्यक्तः, एषा कन्यापि; बान्धवाः अपि त्यक्ताः, जीवितं च तव निमित्तम्। यज्ञैः, तपोभिः, संयमैः, बहुदानैः अपि, स्त्री पत्युः नित्यसुखहेतुभूतां सेवा न अतिशेते। अतः एष धर्मः श्रेयस्करः, यं अहं कर्तुम् इच्छामि, सः काम्यः, हितकरः, तव कुलस्य च। अपत्यं, वित्तं, प्रियबान्धवाः—सर्वं दुःखकाले विमोचनाय; भार्या अपि धर्मज्ञैः तदर्थं स्मृता। दुःखहेतोः वित्तं रक्षेत्; भार्यां वित्तेनापि रक्षेत्; आत्मानं भार्यावित्ताभ्यां अपि सदा रक्षेत्। भार्या, पुत्रः, वित्तं, गृहम्—एते दृश्यादृश्यसाधनार्थम्; एष नियमनं पण्डितैः निश्चितम्। यदि कुलं सर्वं एकस्मिन्पार्श्वे, आत्मा कुलवर्धनः अन्यस्मिन्पार्श्वे, आत्मैव श्रेष्ठः, कुलात् अपि। आत्मनः स्थित्या चतुर्दश लोकाः स्थिताः; अतः त्वं, द्विजश्रेष्ठ, आत्मानं रक्षेत्। आत्मनः अभावे किमपि नास्ति; अस्यां लोके आत्मनः समं किमपि नास्ति। अतः, यत् मया कर्तव्यम्, तत् कुरु; आत्मानं आत्मना रक्ष; मामनुज्ञाप्य, आर्य, एतौ पुत्रौ पालय। धर्मज्ञैः धर्मनिर्णये स्त्रियाः न हन्तव्याः इति श्रूयते; राक्षसैः अपि स्त्रीवधः न विधीयते, तत्र अहम् अपि यथार्हा। पुरुषवधः निश्चितः, स्त्रीवधः संशयः; अतः धर्मज्ञ, माम् उत्सृज्य त्वं आत्मानं त्रातुम् अर्हसि। सुखान्युपभुक्तानि, प्रियतमा लब्धा, धर्मः कृतः; त्वत्सेवनया अनुपमं यशो लब्धम्, प्रियः पुत्रो जातः—जीवनं न शोचनीयम्। पुत्रं प्रसूता, वृद्धा, सदा तव हितमिच्छन्ती, इदानीं सर्वमालोक्य, निश्चयं कृतवती। यदि त्वं मां परित्यजसि, आर्य, अन्यां भार्यां प्राप्नुयाः; तदा तव धर्मः पुनः प्रतिष्ठां गच्छेत्। पुरुषाणां बहुभार्याग्रहणं न धर्म्यं, नाधर्म्यं; स्त्रीणां तु पूर्वपतेः उल्लङ्घनं महापातकम्। एवं सर्वं विचिन्त्य, आत्मनाशं च निन्दितम्, त्वं शीघ्रं आत्मानं, कुलं, एतौ पुत्रौ च रक्ष।