सः सत्यम् वदति, आत्मसंयमपरः, तपस्वी, दृढव्रतः च; सः अस्माभिः सर्वैः पूज्यते, तस्मात् तम् प्रतीक्षध्वम्। यदा आचार्यः परमपूजिते आसने उपविश्यति, तदा सः यत् त्वां पृच्छति, तत् त्वम्, द्विजोत्तम, वदिष्यसि। एवम् अस्तु इति। यदा सः महात्मा आचार्यः उपविष्टः, तदा यत् यत् पृष्टवान्, तस्य विविधानि पुण्यानि आख्यानानि अहम् कथयिष्यामि। ततः सः ब्राह्मणश्रेष्ठः, सर्वकर्माणि सम्यक् कृत्वा, देवांश्च हविषा तर्पयित्वा, पितॄन् जलैः, ऋषीन् वचोभिः संतुष्ट्य, निश्चितम् ततः निर्जगाम। यत्र ब्रह्मर्षयः सिद्धाश्च, दृढव्रताः, यज्ञस्थले समागताः सुखोपविष्टाः आसन्, तत्र सौतिः अग्रे उपविष्टः। यदा ऋत्विजः सभ्याश्च आसने उपविविशुः, गार्हपत्योऽपि स्वमासनं प्राप्नोत्, तदा शौनकः इदं वचनं व्याजहार। प्रिय, तव पिता किल पूर्वं सर्वं पुराणं तथा सम्पूर्णं भारतं कृष्णद्वैपायनात् अध्यगच्छत्; त्वमपि तत् सर्वं अधीतवान् असि किल, रोमहरषणपुत्र। पुराणे हि दिव्यानि आख्यानानि, मुनिप्रवराणां प्राचीनानि वंशानि, यानि वयं पूर्वं तव पितुः श्रुतवन्तः। तेषु, प्रथमतः भ्रिगुवंशस्य श्रोतुम् इच्छामि; एष वयं तव श्रवणे भाग्यवन्तः स्मः। यत् पूर्वं श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः, महर्षिणा वैशम्पायनादिभिः सम्यक् अधीतम्, यथा तैः उक्तं, यच्च मया पित्रा सम्यगधीतम्, तत् अहम् अपि सम्यगधीतवान् अस्मि; तद् देवैः, इन्द्रेण, ऋषिभिः, मरुद्भिश्च पूजितं, शृणु। यश्च भ्रिगुवंशः, देवैः पूजितः, भ्रिगुनन्दन, सः अहम् अधुना ते वक्ष्यामि, महर्षे, प्राचीनं भ्रिगुवंशम्। यथावत् पुराणसंयुक्तम् एतत् आख्यास्यामि—महर्षिः भ्रिगुः, पुण्यात्मा, ब्रह्मणा स्वयम्भुवा सृष्टः। सः किल वरुणस्य यज्ञे, वह्नेः सम्भूतः इति श्रूयते; भ्रिगोः प्रियः पुत्रः भर्गवः नाम च्यवनः। च्यवनस्य पुत्रः धर्मात्मा प्रमतिः; प्रमतेः घृताचीसम्भूतः पुत्रः रुरुः अभवत्। रुरोः पुत्रः अभवत् शौनकः, वेदविद्, धर्मात्मा, तव पूर्वजः प्रमद्वराब्भवः। सः तपस्वी, कीर्तिमान्, पण्डितः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, धर्मनिष्ठः, सत्यवादी, आत्मसंयतः, मितभुक् च। सूतपुत्र, यथा भर्गवस्य महात्मनः च्यवने परिणतिः प्रसिद्धा, तथा तद् मम पृच्छतः आख्याहि। भ्रिगोः प्रियाभार्या पुलोमा नाम्ना, भ्रिगोः बीजेन गर्भिणी अभवत्। तस्यां पुलोमायां गर्भे संभूते, भ्रिगुः धर्मनिष्ठः, स्वपत्नीं सत्क्रियायां संन्यस्य यथाकालं स्थितः। भ्रिगुः धर्मधुरंधरः यज्ञोपविताय गत्वा, तदा दैत्यः पुलोमाः तस्य आश्रमं प्रविवेश। सः आश्रमं प्रविश्य, भ्रिगोः निर्दोषां भार्यां दृष्ट्वा, कामेन पीडितः, स्वधैर्यं नाशयामास। पुलोमः दैत्यः आगत्य, सा सुन्दरी वन्यफलमूलैः तं सत्कृतवती। तां दृष्ट्वा, सः दैत्यः कामवशं गतः, हृष्टः, तां अपहरितुम् इच्छन्। सा शुभा स्त्री, पूर्वं पुलोमेन वरणीता आसीत्; ताम् अपहरितुम् इच्छन्, सः उवाच—‘इयं मया पूर्वम् वरणीता’ इति। भ्रिगुनन्दन, एषः दोषः तस्य हृदि सदा वसति। ‘अद्य मम अवसरः’ इति निश्चित्य, ताम् अपहर्तुम् उद्यतः; तदा सः दहन्तं जातवेदसम् अग्निं शरणम् अपश्यत्। दैत्यः अग्निं पप्रच्छ—‘सत्यं ब्रूहि, हे अग्ने, कस्य भार्या एषा? त्वां सत्येन पृच्छामि।’ ‘त्वं देवमुखं, हे पावक, मम प्रश्नस्य उत्तरं दातुम् अर्हसि। एषा शुभवर्णा स्त्री पूर्वं मया विवाहाय वरणीता आसीत्।’ ‘अनन्तरं तस्याः पिता एतां भ्रिगवे अददात्, यो न कदापि मिथ्यावादी। यदि एषा सुन्दरी स्त्री अधुना भ्रिगोः भार्या, विविक्ते अत्र—’ ‘तर्हि सत्यं वद, यतोऽहं ताम् आश्रमात् नेतुम् इच्छामि। मम हृदि कोपः दहति इव।’ ‘यदि भ्रिगुः मम पूर्वपत्नीं शुभस्मिताम्, मम अनुमत्याः विना गृहीत्वा, अद्य अहम् एतां आश्रमात् नयामि।’ एवं सः दैत्यः पुनः पुनः जातवेदसम् अग्निम् पप्रच्छ, सन्देहेन यत् सा भ्रिगोः भार्या वा न वा इति। ‘हे अग्ने, त्वं सर्वेषु भूतेषु वससि; धर्माधर्मयोः साक्षी, सत्यं वद, बुद्धिमन्।’ ‘मम पूर्वपत्नी भ्रिगुणा मिथ्याचरणेन गृहीता; यदि एवं, त्वं सत्यं मम प्रकाशय।’ ‘त्वत्तः श्रुत्वा यत् सा भ्रिगोः भार्या, तदा अहम् एतां आश्रमात् नेष्यामि; हे जातवेदः, यथार्हसि, सत्यं वद।’ एवम् उक्त्वा, सप्तजिह्वः अग्निः सन्तप्तः अभवत्—‘यदि सत्यं वदामि, ब्रह्मवित् शापयेत्; यदि मिथ्या वदामि, नरोके पतिष्यामि।’ सत्यभयात्, शापभयाच्च, सः मन्दं प्रत्युवाच—‘एषा भ्रिगोः।’ ‘त्वया पूर्वं पुलोमायाः दुहितर् वरणीता, दानवशार्दूल; किं त्वया सा विधिवत् मन्त्रैः पूर्वं वरणीता?’ ‘पुलोमायाः कन्या तु, तस्याः पिता भ्रिगवे अददात्; सः पिता, ख्यातकीर्तिः, त्वां न अददात्, श्रेष्ठवरणकाम्यया।