तदा भरतवंशस्य राजन्, कुन्ती ब्राह्मणगृहात् उद्भूतं तीव्रं दुःखपूर्णं घोषं श्रुतवती। तस्मिन्नेव क्षणे, ब्राह्मणस्य गृहे विलपन्तं परिवारं दृष्ट्वा, कुन्ती धर्मसम्पन्ना करुणया कम्पिता, तं दुःखं सहनं न शशाक। तदा, दुःखेन मनः मथ्यमाना, पृथा भीमाय महात्मने पुत्राय करुणया पूर्णं वचनं उवाच। "पुत्र, वयं ब्राह्मणस्य गृहे सुखेन वसामः, धृतराष्ट्रपुत्रैः अज्ञाताः, मानिताः, कोपहीनाः। पुत्र, अहं सदा चिन्तयामि—किं ब्राह्मणाय कर्तुं शक्यम्? कदा तस्य प्रियं किमपि करिष्यामि, यत् अत्र वासिनां सुखप्रदं स्यात्? पुत्र, यः किमपि करोति, तस्मिन् किञ्चित् न नश्यति चेत्, तं सिद्धं मन्यन्ते; परं यदि अन्यः अधिकं करोति, तत् श्रेष्ठं। ब्राह्मणस्य दुःखं नूनं प्राप्तम्; यदि वयं तस्य साहाय्यं न करिष्यामः, तत् कर्म न शुभं स्यात्। तस्य दुःखस्य कारणं ज्ञात्वा, यथा आगतम्, तद् निर्णीय करिष्यामि—even if it is very difficult." एवं तयोः संवादे, पुनः ब्राह्मणस्य तस्य च पत्न्याः दुःखपूर्णं घोषं श्रुतवन्, जननायक। ततः कुन्ती, धेनुरिव वत्सं शीघ्रं ब्राह्मणस्य गृहे अन्तरगृहं प्रविष्टा। तत्र सा ब्राह्मणं तं तस्य पत्नीं पुत्रं पुत्रीं च, सर्वान् दुःखग्रस्तवदनान् दृष्टवती। तदा ब्राह्मणः विलपन् उवाच—"धिक् एषा संसारजीविता, या सारहीना, व्यर्था, दुःखमूलिता, पराधीना, अप्रियपूर्णा। जीवने महत्तमं दुःखं, जीवने महत्तमं तापम्; जीवन् विपरीतानां आगमनं निश्चितम्। आत्मा एव धर्मार्थकामान् अन्वेषति; तेषां वियोगे अनन्तं परमं दुःखं। केचित् मोक्षं परमं मन्यन्ते, किन्तु सः न कदापि लभ्यते; अर्थस्य अन्वेषणे पूर्णं नरकं जायते। अर्थकामिनः महान् दुःखं अनुभवन्ति, तं लब्ध्वा अधिकं दुःखं; सम्पत्तिषु आसक्तस्य वियोगः महत्तमं दुःखं। यावन्ति वस्तुषु आसक्तिः, तावन्ति दुःखबाणानि हृदयमुपस्थिता। अल्पायुः भयपूर्णं जीवनं लब्ध्वा, पत्न्या सह त्यागः न कृतः। नूनं न किञ्चित् उपायं पश्यामि, येन अस्मात् आपदः मुक्तिः स्यात्; न च पत्न्या पुत्रेण सह पलायनं शक्यं। ब्राह्मणि, त्वं जानासि—पूर्वं सर्वं यत्नं कृतवान्, यत्र रक्षां लभेय; किन्तु त्वं मम वचनं न शृणोषि। त्वं वदसि—'अत्र अहं जातः, अत्र वृद्धः; एते मम माता पिता,' मूढे, यद्यपि मया बहुशः याचितम्। यदि तव माता पिता वृद्धाः स्वर्गं गताः, पूर्वसंबन्धिनः अपि, तत्र वासे कः सुखम्? न भोजनविरोधः, न स्त्रीस्थानं बन्धनम्; गारुडः वा हंसः इव, दूरदेशं गन्तव्यम्। त्वं बान्धवान् इच्छन्ती मम वचनं न शृणोषि; तस्मात् बान्धवविनाशः प्राप्तः, यः मां महत्तमं दुःखं जनयति। यदि स्वविनाशं न सहनं शक्यं, जीवन् बान्धवं परित्यज्य क्रूरः स्यात्। पत्नी धर्मनिष्ठा, संयता, मातृवत्, देवैः संगता, परमलक्ष्यरूपा। माता पित्राभ्यां गृहजीवनस्य सहधर्मिणी नियुक्ता, योग्यया विधिना विवाहिता। त्वं कुलीना, निर्दोषा, सन्तानयोग्या, जीवितार्थं पत्नीत्वं स्वीता। पतिव्रता पत्न्यं कदापि न परित्यजामि; कथं स्वेच्छया पुत्रीं त्यजामि? बालिका, अविकसिताङ्गी, महात्मना सृष्टिकर्त्रा पत्यर्थं मम समर्पिता। तया अहं पुत्रपौत्रैः पितृभिः लोकान् प्रार्थयामि; स्वयमेव तां सुतां जन्मित्वा, कथं तां त्यजामि? केचित् पित्र्यं पुत्रे स्निग्धं मन्यन्ते, अन्ये पुत्र्यां; मम तु उभयम् समं हृदि स्थितम्। यस्मिन् लोकाः, सन्ततिः, सुखं च स्थितम्, कथं तां निष्पापां त्यजामि? कथं स्वेच्छया पुत्रं त्यजामि, यस्य मोक्षं, स्वर्गफलम् इच्छेयम्? तस्य माता पिता जन्मनि मुखं दृष्ट्वा स्वर्गं गतवन्तः; जन्मना पितृऋणात् विमुक्तः। कथं तं प्रियं पुत्रं त्यजामि? सः ज्येष्ठः, वीरः, वंशवर्धकः। कथं तं पुत्रं त्यजामि, यः अन्नपानार्पणस्य पात्रम्? एष त्यागः मम वा पुत्रस्य वा प्राप्तः। त्वया वा पुत्र्यां वा, अत्र वासस्य फलं अस्ति; त्वं मम वचनं न शृणोषि—सुखं तद् भुङ्क्ष्व, सुन्दरी। अथवा, जीवन् पुत्रं त्यक्त्वा मरणं न शक्यं; न तं त्यजामि, न त्वां, न पुत्रीं। अथवा मद्ररक्षणार्थं, कं अपि त्यक्तुं न शक्यं; जीवन् बान्धवं परित्यज्य क्रूरता न करिष्यामि।" एवं ब्राह्मणस्य दुःखपूर्णं विलापं कुन्ती सस्नेहम्, सहानुभूत्याः च श्रुत्वा, तस्य परिवारस्य दुःखं ज्ञातुम् उद्युक्ता अभवत्।