धर्मराजः युधिष्ठिरः पृथायाः सर्वपुत्रान् धर्मेण विजित्य पृथिवीं सम्यक् शासनं करिष्यति। भीमार्जुनबलसमन्वितः सः सर्वां रम्यां पर्वतवनसमायुक्तां पृथिवीं वशे कृत्वा निश्चितं भोगान् भुञ्जीत। तव पुत्राः माद्रीपुत्राश्च, एते पंच लोके प्रसिद्धाः, स्वराज्ये सुखेन तुष्ट्या च वत्स्यन्ति। एते पुरुषव्याघ्राः पृथिवीं विजित्य राजसूयाश्वमेधादीन्यग्निहोत्राणि कृत्वा विपुलानि दानानि दास्यन्ति। मित्रमित्रेषु च धनसौख्येन सम्पूज्य, तव पुत्राः पितृपितामहसम्प्राप्तं राज्यं पुनः प्राप्स्यन्ति। तव स्नुषा कमलापलिका नाम, कमलनयना, भीमाय वश्या, तस्मै पुत्रं जनयिष्यति। तेन पुत्रेण त्वं कष्टात् त्रास्यसे; एकमासं स्थातव्यं, अहं पुनः आगमिष्यामि। काले च देशे च विज्ञाय परमं हर्षं प्राप्स्यसि। एवं सर्वैः अञ्जलिपुटैः उक्तः महर्षिः व्यासः यथागतं प्रस्थितवान्। ततः व्यासे गते, पाण्डवाः चिन्ताशून्याः तत्र वटमूले षण्मासान् यथासुखं वसन्ति स्म। ते शाकमूलफलैः जीवमानाः तपश्चर्यम् अचरन्; ततः राजन्, कमलापलिका अनुमता। सा मनोजवा तत्र भीमं सदा मोदयामास, दिव्याभरणवस्त्रपुष्पगन्धानुलेपनैः भूषिता। एवं सप्तमासान् हिडिम्बा रूपपरिवर्तिनी राक्षसी पाण्डवान् भीमसेनार्थं वने रक्षितवती। भीमः तया सह तं कालं सुखेन निनाय; ततः सा रूपिणी राक्षसी गर्भं धारयामास। सप्तमासे गते, भीमसेनात् अतृप्तया तया राक्षस्याः महाबलात् पुत्रः जातः। सः विकटनेत्रः, महन्मुखः, शूपकर्णः, भीषणवपुः, ताम्रलोचनः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, महारथः आसीत्। सः महाधन्वा, महाबलः, महोत्साहः, शीघ्रगामी, महाकायः, कालोपमः, विस्तीर्णग्रीवः, दृढबाहुः च। मानवात् जातः सन् अपि मानवो नाभूत्; सः भीमबलः, शत्रुभिरजय्यः, सर्वराक्षसमानुषेषु अतिशयितः। स बाल एव पुरुषेषु पराक्रमं दर्शयामास; सः सर्वायुधविद्याविशारदः, महाबलश्च अभवत्। राक्षस्यः तु तत्क्षणमेव गर्भं धारयन्ति च प्रसवन्ति, रूपाणि च यथेष्टं धारयितुं शक्नुवन्ति। ततः सः बालः पितुः पादौ मातुः च प्रणम्य ताभ्यां महाबलाभ्यां नाम दत्तः। मातरं सः घटवत् शिरसा दृष्ट्वा ‘घटोत्कच’ इति नाम दत्तवती; तेन सः तेनैव नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। घटोत्कचः पाण्डवानां प्रति नित्यं भक्तः, तैश्च सदा प्रियः। स महाबलः घटोत्कचः पृथया सह पाण्डवान् अभिवाद्य, प्रणिपत्य, तान् इदं वचनमब्रवीत्— "किं करवाणि, आर्याः? यथेष्टं वदत, पापरहिताः।" भीमपुत्रस्य वचः श्रुत्वा कुन्ती तं प्रत्युवाच— "त्वं कुरुवंशे जातः, भीमसमोऽसि, पंचानां ज्येष्ठः। भ्रातृन् साहाय्यं कुरु, वत्स।" एवं पृथया उक्तः सः प्रणम्य प्रत्युवाच— "रावण इव महाबलश्च इन्द्रजित् लोके प्रसिद्धौ, तथा अहम् अपि पुरुषेषु रूपेण बलेन च तुल्यः, विशेषेण च।" घटोत्कचः राक्षसश्रेष्ठः उवाच— "काले यथायोग्यं पितॄन् सेवितुम् आगमिष्यामि," इति उत्तरदिशं प्रतस्थे। सः भगवता महात्मना शक्त्यर्थं सृष्टः, महाबलः, कुलस्यैवोत्तमः महारथः आसीत्। "त्वया सह वसामि, कमललोचने; राज्ये प्रतिष्ठिते पुनरपि मां द्रक्ष्यसि," इति सः तस्यै तदा उक्तवान्। "यदि मां स्मरस्यप्रियं, रहसि च इच्छसि, तदा तवाज्ञया शीघ्रं आगमिष्यामि, भारत।" इत्युक्त्वा हिडिम्बा पाण्डवं मनसा स्मृत्वा, प्रतिज्ञां च अनुस्मृत्य, शीघ्रं स्वमार्गे जगाम। ततः सर्वे पाण्डवाः शालिहोत्रेण वन्येन आहार्येण सत्कृताः, तस्य मुनेश्च आश्रमे अनुमत्य, प्रययुः। ते सर्वे कुन्त्या सह जटिलाः कृत्वा, वल्कलाजिनधारिणः, तपस्विवेषं धारयामासुः। पाण्डवाः धर्मन्यायनिपुणाः ब्राह्मणवेदं, सर्वशास्त्राणि, नीतिशास्त्रं, धर्मविद्यां च अधीयन्ते स्म। शालिहोत्रस्य कृपया, तस्य स्नेहम् आपद्य, ते वनात् वनं जग्मुः, बहून् पशुगणान् हत्वा, शीघ्रं ययुः, महाबलाः। तत्र ते मत्स्यान्, त्रिगर्तान्, पाञ्चालान्, कीचकान् प्रदेशांश्च, रम्याणि वनानि, सरांसि च दृष्टवन्तः। कदाचित् ते महाबलाः मातरं वहन्ति स्म, कदाचित् श्रान्ताः, कदाचित् हृष्टाः स्थिता अपि। कदाचित् स्वेच्छया गच्छन्ति, पुनः वेगेन प्रयान्ति; पन्थाने सर्वे ताञ्जग्मुः पितामहम् द्वैपायनं दृष्टवन्तः। तदा मातरं सह तं महात्मानं कृष्णद्वैपायनं प्रणम्य, अञ्जलिपुटाः पाण्डवाः तत्र स्थिताः।