कुन्ती अपि पृथक् स्नानकृत्यं सम्पन्ना, सायं स्नात्वा पूजां च कृत्वा, पाण्डवाः शुद्धचित्ताः अभवन्। तृष्णया च क्षुधया च पीडिताः सन्तः केवलं जलपानेन आत्मानं धारयन्ति स्म। तदा शालिहोत्रः पाण्डवान् क्षुधया पीडितान् दृष्ट्वा, जलस्य च बह्वन्नस्य च प्राप्त्यर्थं चिन्तयामास। ततः सर्वे पाण्डवाः पृथया सह विश्रान्तिं लेभिरे। ते तत्र लाक्षागृहस्य घटनां राक्षसस्य च कर्माणि विस्तारतः कथयन्तः, बहूनि वृत्तान्तानि परस्परं समाचष्टुः। ततो धर्मात्मनः पाण्डोः पुत्रस्य मध्ये, राजमाता कुन्ती भीमसेनं प्रति उवाच— "यथा तव पिता पाण्डुः पूजनीयः, तथा ज्येष्ठभ्राता युधिष्ठिरोऽपि पूजनीयः। एष धर्मज्ञः मया त्वत्तः अपि अधिकं माननीयः; अतः पाण्डुवंशस्य हिताय युवराजस्य यथोचितं कल्याणं कुरु। दुर्योधनस्य पापस्य दुष्टबुद्धेः कृतैः वयं पीडिताः; वृकोदर! तस्य पापस्य प्रतिकारे अहं किञ्चिद् उपायं न पश्यामि। अतः कतिपयान् दिनान् यावत् अस्माकं रक्षार्थं जीविकायै च अयं उपायः करणीयः; अस्मिन दुर्गमे स्थले यथाशक्ति सुरक्षिताः वसामः।" "इदानीं अन्यः महान् क्लेशः, धर्मस्य परीक्षा च, वृकोदर! त्वां दृष्ट्वा सा बुद्धिमती राक्षसी कामवशात् त्वां वव्रे। धर्मतः सा युधिष्ठिरं माम् अपि च वव्रे; धर्मस्य कृते तस्यै पुत्रं दातुम् अर्हसि, स हि अस्माकं श्रेयस्करः स्यात्। अहं तु विवादं न इच्छामि; यथोक्तं तथा कुरु।" तदा भीमसेनः भ्रातृणां सन्निधौ उक्तवान्— "यथा वेदस्य आज्ञा तथा भवत्याः आज्ञां करिष्यामि।" स राक्षस्यै एवमवदत्— "शृणु राक्षसे! सत्येन तव सह अयं संकल्पः मया कृतः—यावद् पुत्रोत्पत्तिः, तावत् कालं अहं त्वया सह स्थास्यामि, शुभे! विशेषतः त्वं मम समीपे स्वजातिं कस्यचित् न प्रकाशयेत्।" एवं प्रतिज्ञाय, हिडिम्बा राक्षसी तं संकल्पं स्वीकृतवती। सा दिवा ग्रामेषु गत्वा राजोपभोग्यं भोजनं आनयति स्म; कदा चित् कामात् रूपं परिवर्त्य, हिडिम्बा भीमसेनं रमणीयेषु पर्वतशिखरेषु, देवायतनेषु च नयति स्म। तत्र सर्वेषु सुन्दरस्थलेषु, मृगपक्षिसंकुलेषु, सा सर्वाभरणभूषिता परमशोभां धारयन्ती तं पाण्डवम् आमोदयति स्म। मधुरैः मनोहरैः वाक्यैः तं पाण्डवं वनान्तरेषु, गिरिपृष्ठेषु, वृक्षषु च हर्षयन्ती सदा तं रमयामास। सौन्दर्ययुक्तेषु सरःसु, पद्मिनीषु, कुमुदिनीषु, नद्युद्यानदेशेषु, मणिशिलासदृशरेणुषु, देववनान्तरेषु, पुण्यपर्वतेषु, शुद्धतीर्थेषु, वननदीषु, गिरिनदीषु च, समुद्रतीरेषु सुवर्णरत्नमण्डितेषु, गुह्यपुरेषु, महापर्वतशिखरेषु, सर्वफलद्रुमेषु, रम्योपवनेषु च सा परमशोभां दर्शयन्ती पाण्डवं आमोदयति स्म। यथा स्वर्गे पुण्यया अप्सरसा सह नरः हर्षं लभते, तथा स पाण्डवः परममुदितः तया सह रमते स्म। तस्याः सुश्रोण्या रत्नमेखलया भूषितं कटिस्थलं पुनः पुनः निरीक्ष्य अपि महाबलः भीमसेनः तृप्तिं न प्रपेदे। सा मनसोऽपि शीघ्रतरं तं भीमं पुनः पुनः रमयन्ती, स्वयम् अपि तेन सह सन्तुष्टा अभवत्। दिवा पाण्डवं आमोदयति स्म, रात्रौ तं स्वगृहं नीत्वा मातरं दर्शयति स्म। स पाण्डवः सदा भ्रातृभिः सह शय्यां करोति स्म, सा तु कुन्त्याः सेवा-परायणा सदा तस्याः पार्श्वे दिनरात्रं स्थितवती। यथाकामं खाद्यपानं च आनीय, तस्यां रात्रौ अतीतायां, महर्षिः आगतः। पराशरात्मजः व्यासः दिव्यदृष्टिः महातपाः, सर्वैः सस्नेहम् अर्घ्यपाद्यैः सत्कार्यः, माधवी च स्नुषा तेन सह प्रणम्य तम् अर्चयामासुः। स व्यासः उवाच—"भारतश्रेष्ठ! अहं पूर्वमेव मनसा अवेदम्, यथा धर्महीनतया त्वं धृतराष्ट्रपुत्रैः वनवासाय नीयसे। तद् ज्ञात्वा अहम् अत्र आगतः, तव परमहिताय; त्वं मा शुचः, एतत् सर्वं तव सुखाय भविष्यति।" "शत्रुतापन! मित्रवियोगः पूर्वकृतं कर्म; तस्य सम्पादनं इदानीं सम्प्राप्तम्, त्वं मा शोकं कुरु। एष दुःखकालः समाप्ते, त्वं स्वराज्ये स्वजनैः सह अवश्यमेव वत्स्यसि। बन्धवः विशेषतः दुःखिते बालके वा स्नेहम् दर्शयन्ति; अतः मम स्नेहः त्वयि अधिकः जातः। स्नेहेन अहम् तव हितं कर्तुम् इच्छामि; यथा वदामि, तथा शृणु—मम आगमनपर्यन्तं इहैव रहसि वस।" "एष सरः शालिहोत्रस्य तपसा निर्मितः; अस्य रमणीयं जलं तृष्णाक्षुधाक्लेशं हरति। ये प्रयोजनसिद्धये इच्छन्ति, ते यथासुखं षण्मासान् अत्र वसन्तु।" एवं व्यासः भगवान् भारतश्रेष्ठान् सान्त्वयित्वा, कुन्तिं स्नेहेन आलिङ्ग्य, ताम् आश्वासयामास। व्यासः उवाच—"स्नुषे! मा रुद, मा शोच; तव पुत्रः धर्मनिष्ठः युधिष्ठिरः जीवति।" एवं ते पाण्डवाः कुन्त्या सह व्यासस्य उपदेशं श्रुत्वा, तत्रैव रहसि स्थित्वा, व्यासस्य आगमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन्तः, तपसा जलपानैः च आत्मानं धारयन्तः, धर्ममार्गे स्थिताः अभवन्।