भीमसेनः तदा हिडिम्ब्याः समाक्षिप्तः सान्त्वनपूर्वकं उक्तवान्—"एष मे ज्येष्ठः भ्राता, पूज्यः, सर्वोत्कृष्टसत्कारार्हः च। तस्य सन्निधौ अहं कदापि धर्मविरुद्धं कर्म कर्तुं न शक्नोमि। हे शक्तिमती राक्षसी! कः इदानीं मातरं, ज्येष्ठं भ्रातृं, अनुजं भ्रातृं, अन्यांश्च उत्सृजेत्? कः मम इव कामेन प्रेरितः स्वपन्तः भ्रातृन् राक्षसैः खादितुं, मातरं च उत्सृजेत्? केवलं त्वां सह मातृणा रक्षिष्यामि, हे शत्रुनाम् दाहिनि! भ्रातृन् मा त्यज—मम ऊरुं आरोह। भ्रातृन् उत्सृज्य जीवितुम् आशां न करोमि, हे राक्षसी! यथेष्टं गच्छ, यतः तव वचनं मे अप्रियं। यद् इच्छसि, तत् करिष्यामि; सर्वान् उत्तिष्ठापय, निश्चितं राक्षसात् रक्षिष्यामि। हे राक्षसी! तव दुष्टहृदयस्य भ्रातुः भीत्या वनान्तरे शान्तस्वपन्तः भ्रातृन् मातरं च न उत्तिष्ठापयामि। हे सुभगाक्षि! राक्षसाः, मनुष्याः, गन्धर्वाः, यक्षाः वा मम बलं न सहन्ते। गच्छ वा स्था वा यथेष्टं कुरु, वा तं नरमांसभक्षं भ्रातृं प्रेषय, हे सुश्लक्ष्णकट्याः। एवं तस्याः दीर्घं कालं गत्वा हिडिम्बः राक्षसाधिपः वृक्षात् अवतीर्य शीघ्रं पाण्डवान् प्रति अभिप्रायः। तस्य नेत्रे रक्ते, बाहू महाबलौ, केशाः स्फुरन्तः, मुखं विशालं मेघगणसदृशं, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भयानकस्वरूपः च। सः ताडयन् ताडयन् बाहू बारं बारं घूर्णयन्, क्रोधात् नेत्रे उन्नमयन्, दन्तान् घर्षयन्। सः गर्जन्—"कः इदानीं मूर्खः मां बाधते यदा अहं खादितुं इच्छामि? हिडिम्बी न बिभेति, प्रेषिता च—किं न प्रत्यागता?" तं क्रूररूपं धावतं दृष्ट्वा हिडिम्बी भीता भीमसेनं प्रति उक्तवती—"सः आगच्छति, दुष्टहृदयः, क्रुद्धः, नरमांसभक्षः; अतः यथावद् कुरु, सह भ्रातृभिः। अहं इच्छया गन्तुं समर्था, राक्षसशक्तिसंपन्ना; मम ऊरुं आरोह, त्वां आकाशे वहिष्यामि। स्वपन्तः एतान् मातरं च उत्तिष्ठापय, हे शत्रुदाहिन्! सर्वान् आकाशमार्गे गत्वा रक्षिष्यामि।" भीमसेनः तदा सान्त्वनपूर्वकं उक्तवान्—"मा बिभीषि, सुकट्या! यावत् अहं अस्मि, तावत् तं तव साक्षात् सम्मुखे हनिष्यामि, हे सुश्लक्ष्णकट्याः। अयं राक्षसाधमः, भीतिर्भवा, युद्धे मम बलं न सहते, न सर्वे राक्षसाः अपि। पश्य मम बाहू, हस्तिहस्तसदृशौ, जंघे वज्रायुधसदृशे, वक्षः विशालं, दृढं च। अद्य तव साक्षात् मम वीर्यं इन्द्रस्य तुल्यं दर्शयिष्यामि; मा अवज्ञाय माम्, हे सुकट्या, मनुष्यं इति।" हिडिम्बी प्रत्युत्तरं दत्तवती—"न अहं त्वां अवज्ञायामि, देवसदृशं नरश्रेष्ठम्; किन्तु मनुष्येषु राक्षसस्य बलम् अहं दृष्टवती।" एवं भीमसेनस्य भाषणं श्रुत्वा राक्षसः नरमांसभक्षः क्रुद्धः अभवत्। हिडिम्बः तां मानवाकृतिं, हाराभरणैः अलंकृतां, चंद्रमुखीं, सुब्रह्मणासु, सुनेत्रनासिकां, सुस्निग्धकेशां, कोमलनखत्वचा, सर्वाभरणभूषितां, उत्तमवस्त्रधारिणीं च दृष्ट्वा, मनुष्यकामनया प्रेरितां ज्ञात्वा, क्रुद्धः अभवत्। तदा कुरुश्रेष्ठ, सः राक्षसः महानेत्रौ विस्तीर्य, भगिनीं प्रति उक्तवान्—"कः अयम् दुष्टहृदयः मां बाधते यदा अहं खादितुं इच्छामि? न बिभेषि, हिडिम्बे? मम क्रोधः त्वां मोहितवान्?" "धिक् त्वां, पतिते! यः पुरुषं कामयते, मम इच्छानुग्रही न भवति; सर्वे राक्षसाधिपानां लज्जां जनयति। यतः त्वं मम अपराधं कृतवती, एतान् मम संरक्षणे संगृहीत्वा, अद्य सर्वान् सह त्वया हनिष्यामि।" एवं हिडिम्बां उक्त्वा, हिडिम्बः रक्तनेत्रः तां हन्तुं धावन् दन्तान् घर्षयन्। तस्य गर्जनं श्रुत्वा भीमसेनः, शत्रुसैन्यविनाशकः, भ्रातृन् मातरं च जागरयन् अपालयत्। तं धावतं दृष्ट्वा भीमः श्रेष्ठयोधः, उत्साहेन तं निरस्तवान्—"स्थ, स्थ!" भीमसेनः राक्षसं दृष्ट्वा, हास्यवत् भगिनीं क्रुद्धां प्रति उक्तवान्—"किम् तव प्रयोजनं, हिडिम्ब, एते शान्तस्वपन्तः जनाः यदि उत्तिष्ठाप्यन्ते? मां आक्रम, दुष्टहृदय नरमांसभक्ष, सर्वबलं प्रयोजय। केवलं मां आक्रम; स्त्रियं मा हिंस, विशेषतः या अपराधं न कृतवती, यत्र दोषः अन्यत्र अस्ति। एषा युवती न स्वेच्छया प्रवृत्ता, न च मम कामनया; सा कामेन प्रेरिता, यः शरीरान्तरं विचरति। तव भगिनी, हे दुश्चरित्र, राक्षसाधमेषु कलंकः; तव आज्ञया, मम रूपं दृष्ट्वा, इदानीं मां कामयते। सा इदानीं भयभीता, तव कारणेन, मां कामयते; सा न दोषवती। दोषः कामस्य, त्वं तां मा उपालभ। यावत् अहं अस्मि, दुष्ट, स्त्रियं मा हिंस। आगच्छ, मां एकाकिनं आक्रम, नरमांसभक्ष!" एवं राक्षसस्य भीमसेनस्य च संवादः वनान्तरे प्रवृत्तः, भ्रातृभिः मातृभिः च पाण्डवाः जागृताः, भीमसेनः राक्षसस्य युद्धाय सज्जः अभवत्।