भीमसेनस्य समीपे तिष्ठन्ती सा राक्षसी, मृदु स्मितपूर्वकं वाक्यम् अवदत्—"कुतः आगतः त्वम्, कः वा त्वम्, पुरुषश्रेष्ठ?" इति। "एते देवसदृशाः ये पुरुषाः शयाना इह, के च एते? एषा च दीर्घा श्यामाङ्गी कोमला स्त्री या त्वया सह वर्तते, कोऽयं?" इति च पप्रच्छ। "एषा वनमध्ये स्वगृहवद् विश्वस्तया शयाना अस्ति; त्वं न जानासि यत् एष घनः वनः राक्षसैः सेवितः। अत्र दुष्टात्मा राक्षसः हिडिम्बः वसति।" सा पुनरुवाच—"मम भ्राता राक्षसः, तेन अहं दुष्टबुद्धिना प्रेषिता, अस्य भक्ष्याय त्वदीयं मांसम् आनयेत्याज्ञापिता। किन्तु त्वां देवसमुत्थितं तेजस्विनं दृष्ट्वा, अन्यं पतिं न काङ्क्षामि; सत्यम् एतद् वदामि। तत् ज्ञात्वा, धर्मज्ञ, मयि धर्मयुक्तं आचर; मदनाभिभूतचित्ता अहम्, त्वां याचामि।" "त्वां रक्षिष्यामि, महाबाहो, मनुष्यभक्षिणः राक्षसात्; गहनेषु गिरिषु सह वसावः, मम पतिः भव, निष्प्रतिदोष। त्वद्दर्शनात् अहं सुखिन्यस्मि, मा मां परित्यज; यदि त्वया परित्यक्ता, शत्रुनिघ्न, न शक्नोमि जीवितुम्। अहं स्वेच्छया गच्छामि, आकाशे विचरामि; मया सह अत्र तत्र च अनुपमं सुखं प्राप्नुहि।" "एष मे ज्येष्ठभ्राता, पूज्यः, परमगौरवः; सन्निहिते तस्मिन् अहं न किञ्चिद् धर्मातिक्रमं कर्तुं शक्नोमि।" भीमसेनः प्रत्युवाच—"कः अद्य, बलिनि राक्षसी, मातरं, ज्येष्ठं भ्रातरं, अनुजांश्च वा परित्यजेत्? कः वा मया इव कामवशात् स्वपन्तः भ्रातॄन् राक्षसैः भोक्तुं, मातरं च अपि, त्यजेत्?" "त्वाम् एव सह मातृका रक्षिष्यामि, शत्रुतापन; भ्रातॄन् मा परित्यज—मम कटीं आरोह। त्वां विना भ्रातॄन् परित्यज्य जीवितुम् अहं नाशां किञ्चिद् अपि करोमि, राक्षसि; यथेष्टं गच्छ, यत् त्वया अप्रियं उक्तम्। यत् इच्छसि, तत् करिष्यामि; सर्वान् बोधय, अहं नूनं रक्षिष्यामि राक्षसाद्।" "राक्षसि, भ्रातरं मातरं च ये स्वपन्ति वनान्तरे, तान् न बोधयिष्यामि, तव दुष्टात्मनः भ्रातुः भीत्यै। सुन्दरी सुभगे, न राक्षसाः, न मानुषाः, न गन्धर्वा, न यक्षाः मम वीर्यं सोढुं समर्थाः। गच्छ वा स्था वा, सौम्ये, यत् इच्छसि तत् कुरु; वा तव मनुष्यभक्षिणं भ्रातरं प्रेषय, सुकुमारी।" एवं तस्याः चिरकालं न आगतां ज्ञात्वा, हिडिम्बः राक्षसाधिपः वृक्षात् अवतीर्य शीघ्रं पाण्डवान् प्रति जगाम। तस्य नेत्रे रक्ते, महाबाहुः, केशाः स्फुरन्तः, विशालमुखः, मेघमालावत् स्थूलः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भीषणरूपः आसीत्। सः हस्ते हस्तं ताडयन्, बाहूः पुनः पुनः विक्षिपन्, क्रोधात् नेत्रे उन्नमयन्, दन्तैः दन्तान् घर्षयन् अभवत्। सः क्रुद्धः उच्चैः उवाच—"कः अयं मूर्खः यः अद्य मां बाधते यदा अहं भोक्तुम् इच्छामि? हिडिम्बी न भीता, सा प्रेषिता, कथं न आगता?" इति। तं तथा भीषणरूपेण अभिपतन्तं दृष्ट्वा, हिडिम्बी भीता भीमसेनं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्—"सः एष प्रियतमा भ्राता, दुष्टात्मा, क्रुद्धः, नरमांसभक्षः आगच्छति; अतः मम वचनं कुरु, भ्रातृभिः सह।" "अहं इच्छया गच्छामि, वीर, राक्षसीशक्त्या युक्ता; मम कटीम् आरोह, त्वां आकाशे नेष्यामि। स्वपन्तः सर्वान् भ्रातॄन् मातरं च बोधय, शत्रुतापन; सर्वान् आकाशमार्गे त्वया सह नेष्यामि।" भीमसेनः प्रत्युवाच—"सुन्दरी, मम स्थिते न भीरु भव; त्वदग्रे एनं राक्षसं हनिष्यामि, सुकुमारि। एष पापात्मा राक्षसः, भीरु, न मम बलं युद्धे सोढुं समर्थः, न सर्वे राक्षसाः अपि। पश्य मम बाहू, हस्तिहस्तसदृशौ, मम ऊरू, लोहमुसलोपमौ, च महती वक्षःस्थलम्। अद्य वैकुण्ठे, सुन्दरी, मम वीर्यं पश्यसि, इन्द्रसमम्; माम् अवमान्य मा स्म मंसि, सुभगे, मानुष इति।" तदा हिडिम्बी प्रणम्य उवाच—"नाहं त्वां, नरव्याघ्र, अवमंसे, देवोपमं; किन्तु मानुषेषु अस्य राक्षसस्य वीर्यं दृष्टवती।" एवमुक्ते, भारत, भीमसेनस्य वचः श्रुत्वा, सः राक्षसः नरमांसभक्षः कोपितः अभवत्। तदा हिडिम्बः तां निरीक्ष्य, तस्याः मानुषरूपं ददर्श—माल्याभरणैः केशेषु भूषितां, पूर्णचन्द्राननां, सुन्दरभ्रूकेशनासनेत्रनखत्वक्, सुकुमारां, सर्वाभरणभूषितां, शुभवस्त्रधारिणीं। एवं तां मनोहररूपधारिणीं दृष्ट्वा, तस्याः पुरुषकामनां संदेह्य, सः नरमांसभक्षः कोपितः अभवत्। सः क्रुद्धः कुरुश्रेष्ठ, तस्याः भ्राता, तस्याः विशालनेत्रौ विकसयन्, एतद् वचनम् उवाच—"कः एष दुरात्मा यः मां भोक्तुम् उत्सुकं बाधते? न किम् त्वं भीता, हिडिम्बे? किम् मम क्रोधात् मोहितासि? धिक् त्वां पतिते, या पुरुषम् इच्छसि, मम इच्छाविरुद्धं आचरस्य; सर्वान् पूर्वपूर्वान् राक्षसाधिपतीन् लज्जयसे। यत् त्वं मयि अपराधं कृतवती, एतान् चात्र मम शरण्यांश्च समागतवती, अद्य त्वां सहितान् सर्वान् हनिष्यामि।