तेषां महतीं तप्तिं प्राप्तानां पाण्डवानां वह्निदाहान्मुक्तानां वृक्षस्य छायायामाश्रयं कृत्वा, भीमसेनः भ्रातॄन् उवाच—"किं दिशा गन्तव्या? परमं क्लेशमासाद्य वयं कुतः गच्छामः?" तदा दुर्योधनं मूढं दृष्टिं च क्षिप्रां धृतराष्ट्रात्मजं प्रति भीमः प्रहसन्नुवाच—"तुष्टः भव, मूढ, नूनं देवाः त्वयि प्रीताः। युधिष्ठिरः हि न मम अनुमतिं दत्तवान्।" "सः तव प्राणान् ददाति, मृत्योरपि मोक्षं ददाति। तेन त्वं जीवसि, दुष्टबुद्धे, पुत्रैः मन्त्रिभिः कर्णेन भ्रातृभिः सौबलश्च सह। अहं क्रुद्धः गत्वा त्वां यमलोकं प्रेषयेयम्, किं तु किं करिष्यामि, राजा यः तेन क्रुद्धः?" इति तेनोक्ते, धर्मात्मा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः, महाबाहुना भीमसेननामा क्रोधेन दग्धचित्तेन उक्तः सन्, तदपि पापमाचरदिति स्म। भीमसेनः स्वहस्तेन स्वहस्तं पीडयन्, दुःखितः हृदये, दीर्घनिःश्वासं च कृत्वा, पुनः शोकाकुलो बभूव, यथा दग्धशिखा अग्निः शान्तः स्यात्। वृकोदरः स्वभ्रातॄन् भूमौ शयानान् पश्यन्, यथा सामान्यजनाः विश्वासपूर्वकं शयाना इव, चिन्तयामास। सः समीपे नगरीं दृष्टवान्, तस्यां वने न दूरं नगरी अस्ति इति ज्ञात्वा, "एते शेरते, तस्मादहं स्वयमेव जागरणं करिष्यामि" इति निश्चित्य, "जलपानानन्तरं ते जागरिष्यन्ति, श्रान्तिमपि विजेष्यन्ति," इति निश्चित्य सः तत्रैव जागरणाय स्थितवान्। एवं तेषु शयानेषु, तस्यां वनभूमौ न दूरस्थः राक्षसः हिडिम्बः नाम, शालवृक्षमाश्रित्य स्थितः। सः घोरकर्मा, मानुषमांसभक्षकः, महाबलपराक्रमयुतः, मेघसङ्काशवर्णः, पिङ्गललोचनः, विकटदर्शनः, भीषणमुखदंष्ट्रः, दृष्ट्या भयङ्करः, लम्बश्रोणिप्रस्रवणः, रक्तकेशवर्णदाढिमूलः, वृक्षस्कन्धसमः, शङ्कर्णविभीषणः, तत्रैव कदाचित् पाण्डुपुत्रान् रथिनः अपश्यत्। सः विकृताकारः, पिङ्गललोचनः, भीषणरूपः, मांसलोलुपः, क्षुधया पीडितः, तत्र तत्र मानुषगन्धं प्राप। सः हस्ताङ्गुलीः प्रास्य, केशान् कम्पयन्, विशालमुखेन जृम्भमाणः, पुनः पुनः चक्रवद्विलोकयन्, तं मानुषगन्धं प्राप्य, सुखितः स्वबलमुपलभ्य, स्वभगिन्यै वाक्यमुवाच। "अद्य तु मह्यं प्रियं दीर्घकालं प्रतीक्षितमन्नं प्राप्तम्। घ्राणेन गन्धं प्राप्य, तृष्णया जिह्वा मुखात् निष्क्रान्ता। अष्टदंष्ट्राः तीक्ष्णाग्राः दीर्घा दुःसहाः मम, तान् एतेषां मृदुलमांसं प्रविशयिष्यामि। कण्ठं गृहित्वा, धमन्याः छित्वा, उष्णं स्विन्नं फेनिलं रक्तं पिबामि। गच्छ त्वं, पश्य क उते अरण्ये शयानः, मानुषगन्धः मम नासिकां तुष्टिं जनयति।" "एतान् सर्वान् मानवान् हत्वा मम आनय, अस्माकं प्रदेशे शयानान् त्वं न भीतव्या। यथाकामं मानुषमांसं छित्वा, सह भोजनं कुर्याताम्; मम वाक्यं पूर्णय। मानुषमांसं यथाकामं भुक्त्वा, हस्तताडनं कृत्वा नृत्यावहे।" इति भ्रातुः हिडिम्बस्य वचनं श्रुत्वा, हिडिम्बी त्वरया तस्य आज्ञां गृह्णाति स्म। सा वृक्षान् वृक्षान् लङ्घयन्ती, पाण्डवान् प्रति ययौ, यत्र ते पाण्डवा वनमध्ये शयाना आसन्। तत्र सा पाण्डवान् कण्ठस्थां पृथां च अपश्यत्, अपराजितं भीमसेनं च जाग्रतम्। सा पार्थान् सुन्दररूपान्, युवा, भीमसेनसहितान् द्रष्टुम् अगच्छत्; ते श्रमेण कृशाः, सौम्यरूपाः, दुःखपीडिताः, ज्येष्ठभ्रातरः राजलक्षणयुक्ताः, राजपुत्रः च तत्र शोभमानः। विशालकायं वृक्षस्कन्धोपमं भीमसेनं दृष्ट्वा, सा राक्षसी तं कामयामास; तस्य रूपं पृथिव्यां अनुपमम्। सा राक्षसी, मनसा निगूढभावा, चिन्तयामास—"एष कृष्णवर्णः, विशालबाहुः, सिंहस्कन्धः, तेजस्वी पुरुषः मम पतिर् भवतु। शङ्खकण्ठः, कमललोचनः, योग्यः पतिः मम स्यात्; भ्रातुः क्रूराज्ञां न कदापि करिष्यामि।" "पतिस्नेहः स्त्रीणां परमबलवान्, भ्रातृस्नेहात् न तथा। रक्षिता अपि भ्राता क्षणमात्रं सुखदः। अहं वर्षाणि बहूनि सुखं प्राप्स्यामि, न तान् हत्वा न च तैः हता।" इति निश्चित्य, हिडिम्बी भीमसेनं दृष्ट्वा, तस्य समीपं गता। राक्षसीरूपं त्यक्त्वा, मानुषरूपं धारयामास; सा रूपिणी, कामेन पीडिता, मनोज्ञं रूपं धारयित्वा, भीमसेनस्य समीपमुपससार। सा दिव्याभरणैः शोभिता, लतान्तर्विलसिता इव, शनैः शनैः भीमसेनं समीपमुपजगाम। भीमः अपि तां समीपं गच्छन्तीं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्—सा तन्वी, स्तनवती, चन्द्रवदना, कमललोचना, कृष्णवर्णा, कुण्डलितकेशा, शुक्लदन्ता, बिम्बाधराः, रूपेण मनोहरिणी। सा सुभाषिणी, सविनयमन्दस्मिता, समीपं गत्वा, भीमसेनस्य पादयोः पतित्वा, वरदानेच्छया शीघ्रं प्रणम्य, समये वाक्यं वक्तुं काले, सा तेजस्विनी स्त्री, मणिमाल्यभूषिता, भीमसेनं प्रणम्य, लज्जया शिरः नतम् कृत्वा, मधुरं वाक्यमुवाच।