भीमसेनः पृथिव्यां मम अन्यः रथः नास्ति, इति मातरं समाश्वासयन्, “धृतराष्ट्रपुत्रेभ्यः मा भैषीः, मां विहाय अत्र शयनं मा कामयस्व,” इत्युक्तवान्। सैव दुःखेन क्लिष्टचित्ता, भीमपीठे उपविष्टा, रात्रौ तुष्णीं रुदती निद्रायाः वशं गता। मातुः स्नेहवचनानि श्रुत्वा, भीमसेनस्य हृदयम् करुणया समाक्रान्तम्, सः पुनः प्रययौ। ततः सः भीमः विशालं निर्जनं भीषणं वनं प्रविष्टवान्, तत्र एकं विशालच्छायायुतं रमणीयं वटवृक्षं दृष्टवान्। तत्र सर्वान् न्यस्य, सः उवाच—“हे भरतानां श्रेष्ठ, अहं जलमवलोकयिष्यामि, यूयं तावत् विश्रान्तिं कुरुत।” तत्र सरसपक्षिणः जलनिवासिनः मधुरं कूजन्तः श्रूयन्ते, अत्रैव जलाशयः महान् अस्ति इति मे मन्ये। ज्येष्ठभ्रात्रा अनुमतः, सः सरसपक्षिणां निवासस्थानं प्रति जगाम। तत्र सः एकं पद्मसमूहैः भूषितं सरः दृष्टवान्, तत्र जलं पीत्वा, स्नात्वा, भ्रातॄणां कृते उत्तरीयेण जलं सञ्चित्य, भरतश्रेष्ठ, तद् जलं आनयत्। सः तं जलं बहुभिः पद्मपत्रैः पृथक् बद्ध्वा, धेन्वन्तरं यावत् शीघ्रं मातरं प्रति व्यथितहृदयः, विषण्णः, उरग इव निश्वसन्, आगच्छत्। सः मातरं सुप्ताम् अपश्यत्, भ्रातॄंश्च तस्याः सह सुप्तान्, तेषां तेजः निद्रया हृतम्, तस्मिन् घोरे तीव्रे च वने, वृक्षस्य अधः शीतले स्थले। तान् विशालाङ्गान्, ऊर्ध्वमुखान्, दीर्घनिःश्वासान्, बलिनः, पञ्चेन्द्रानिव, शयानान् दृष्टवान्। तान् दृष्ट्वा, अनभिज्ञवृक्षैः, नित्यप्रेतराक्षसैः च भीतः, मारुतात्मजः दुःखेन महता पीडितः विललाप। सः दुःखेन महता अभिभूतः वृकोदरः विललाप। “किं इदं दुःखतरं यत् अहं पश्यामि? अद्य मम भ्रातरः भूमौ शयानाः, धन्यं वा कष्टं वा! ये वाराणावते शोभनशय्यायाम् उपविष्टाः, तत्र न निद्रायाः वशं गताः, अद्य ते भूमौ शेरते। कुन्ती, वसुदेवभगिनि, शत्रुसैन्यविनाशिनी, कुन्तिराजतनया, सर्वगुणैः पूजिता, पाण्डुपत्नी, अद्भुतवीर्या, विचित्रवीर्यस्य स्नुषा, मम च माता, पद्मसमा शोभायुक्ता, सा सुकुमार्या, सुखशय्यायाम् अभ्यस्ता, अद्य इह भूमौ शेरते, क्लेशमशक्तं न जानाति। या धर्मेन्द्रमारुतसम्भवान् पुत्रान् अलभत, सा राजमहलेषु शयिता, अद्य क्लान्ता भूमौ शेरते। किं दुःखतरं मम दृष्टुं शक्यम्? अद्य एते व्याघ्रपुरुषाः भूमौ शेरते। यस्य त्रिषु लोकेषु राज्यं युक्तम्, धर्मे स्थितः, सः अद्य भूमौ क्लान्तः, सामान्यजनवत् शेरते—कथं एतत्? अयं मेघश्यामः पुरुषश्रेष्ठः अर्जुनः, अद्य भूमौ सामान्यजनवत् शेरते—किं दुःखतरं? इमे द्वौ देवसमौ अश्विनौ, रूपयौवनसम्पन्नौ, अद्य भूमौ सामान्यजनवत् शेरते। यस्य बान्धवाः न शत्रवः, यो कुलं न कल्मषयति, सः ग्रामे एकवृक्ष इव सुखं जीवति। ग्रामे एकः वृक्षः पत्रफलसम्पन्नः, यात्रिकैः पूज्यते, स्वजनरहितोऽपि। येषां बान्धवाः वीराः धर्मनिष्ठाश्च, ते लोके सुखं वसन्ति, क्लेशरहिताः भवन्ति। बलवन्तः, धनवन्तः, स्नेहबान्धवैः प्रियाः, परस्परं आश्रित्य, वनजन्मना वृक्षाः इव वसन्ति। वयं तु धृतराष्ट्रेण—दुष्टबुद्धिना, मूढेन, राज्यलोभेन, पापकर्मसु मन्त्रिभिः परिवृतः—पापप्रवृत्तिना, अधर्मिष्ठेन, स्वार्थनिष्ठचित्तेन, वनवासाय प्रेषिताः, न दग्धाः, सारथेः बुद्ध्या शौर्येण च। एवं दाहात् विमुक्ताः, अस्मिन्वृक्षे शरणं प्राप्ताः, कुतः गमनं, परमक्लेशं प्राप्य? तुष्यतु, दुर्मते, अल्पदर्शिन् धृतराष्ट्रपुत्र; नूनं देवाः तव तुष्टाः, युधिष्ठिरः हि मां न अनुमन्यते। सः तव प्राणान् दत्तवान्, मृत्योरपेत्य; अतः त्वं जीवसि, दुरात्मन्, पुत्रैः मन्त्रिभिः कर्णेन भ्रातृभिः सौबलसहितः। अहं क्रुद्धः गत्वा त्वां यमसदनं प्रेषयिष्यामि; किं तु किं करोमि, राजा तत्र कुपितः। धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः युधिष्ठिरः, एवं भीमसेनस्य क्रुद्धस्य वचो श्रुत्वा, पापं आचरितवान्। सः स्वहस्तेन हस्तं निष्पीड्य, दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, दुःखेन पुनः अभिभूतः, शान्तार्चिः अग्निरिव बभूव। वृकोदरः भ्रातॄन् भूमौ विश्रान्तान्, विश्वासपूर्वकं सामान्यजनवत् शयानान् दृष्टवान्। न समीपे नगरी अस्ति, इति पश्यामि; एते सुप्ताः, अतः अहं स्वयमेव जागरिष्यामि। जलं पीत्वा, ते जाग्रिष्यन्ति, क्लान्तिम् अतिक्रम्य; तस्मात् भीमः तदा स्वयम् रक्षां कर्तुं निश्चितवान्। एवं तेषु शयानेषु, तस्मिन्वने न दूरस्थे, एकः राक्षसः नाम हिडिम्बः, शालवृक्षस्य अधः आश्रयम् अगच्छत्।