वराणावत्यां जनाः रात्रौ तस्य गृहस्य सर्वतः परितः स्थित्वा शोकाकुलाः विलपन्ति स्म—"दैवयोगात् पापीयान् पुरोचनः दग्ध्वा स्वयं दग्धः। स विश्वस्तः, निर्दोषः, श्रेष्ठान् नरान् दग्धवान्।" तत्र पाण्डवाः सर्वे मातृसहिताः दुःखिताः तस्मिन् सुरङ्गेण निर्गत्य, अप्रकाशिताः शीघ्रं निर्गच्छन्ति स्म। किन्तु श्रान्त्याः भयस्य च कारणात् शत्रुशार्दूलाः पाण्डवाः मातृसहिताः शीघ्रं गन्तुं न शेकुः। तदा भीमसेनः, राजन्, अतिवेगः महाबलः, भ्रातृन् मातरं च समुत्क्षिप्य जगाम। स महाबलः मातरं स्कन्धे स्थापयित्वा, युधिष्ठिरं अर्जुनं च कटिस्थले, अन्यौ भ्रातरौ हस्ताभ्यां गृहीत्वा, व्रिकोदरः दीप्तिमान् वायुवत् शीघ्रं जगाम्, वृक्षान् वक्षसा विदारयन्, भूमिं पद्भ्यां विदारयन्। तस्मिन्नेव काले, बुद्धिमान् विदुरः, यथायोजनं, विश्वस्तं शुद्धं पुरुषं तस्मिन् वनं प्रेषितवान्। स पुरुषः, विदुरस्य पाण्डवानां च पूर्वसिद्धः, चिन्हं गृहीत्वा गङ्गातीरं प्रति पाण्डवान् पारयितुं प्रेषितः। स यथानिर्दिष्टं गत्वा, पाण्डवान् वने दृष्ट्वा, मातृसहितान् तान् जहानवीतीरं प्रति निनाय। तद् विदुरः, महाबुद्धिः, सर्वं विज्ञाय, भयभीतः अपि, दुष्टस्य कृत्यं स्वपार्षदान् द्वारा अवगच्छत्। तदा विदुरः पुनः पण्डितं पुरुषं निर्वासितवान्, स पथं दर्शयामास, मनसो वायुवत् शीघ्रं। स तत्र नौकां प्रदर्शयामास—सर्ववातान् सहिष्णुं, यन्त्रयुक्तां, पताकावतीं, विश्वस्तैः निर्मितां भगीरथीतटे। ततः तं दूतं पुनः सम्बोधितवान्—"युधिष्ठिर, ऋषेः वचनं श्रुणु चिन्हरूपं।" "वृक्षच्छेदकं शीतनाशकं च, महान् बिलेषु व्रजतः, न हन्ति यः—स जीवति।" इत्येव विदुरस्य वचनं विज्ञेयम्। स चिन्हं प्रदर्श्य, विदुरेण प्रेषितः, पुनः विदुरः, बुद्धिमान् क्षत्तः, माम् उक्तवान्—"धृतराष्ट्रस्य पुत्रान् भ्रातृन् च तिरस्कुरु," सर्वं विज्ञाय। "कर्णं दुर्योधनं भ्रातृभिः शकुनिं च युद्धे निश्चितं विजेष्यसि, कुन्तिनन्दन।" पाण्डवाः तदा गङ्गातटे उत्तमे गत्वा, निषादराजं दशां वीरं धर्मिष्ठं च दृष्टवन्तः। तत्र नौकिकं शीघ्रं दीपैः मार्गं अन्वेष्टुं पाण्डवाः दृष्टवन्तः। निषादः तत्र, विदुरेण निर्दिष्टः, विदेशभाषया पाण्डवान् सूचितवान्, यथा न परिचीयेरन्। "विदुरेण, महान् धनं लब्ध्वा, गङ्गातटे स्थितः, पाण्डवान् पारयितुं नियुक्तः।" "अद्य चतुर्दशे, गङ्गायाः समीपे, मृगसमूहेन वनं अन्वेष्टुं आगतः।" "अत्र नौकां आरोह्य गच्छत, स यन्त्रयुक्ता पताकावती दोषरहिताः भवनसदृशी।" "स नौका, जलमार्गाय योग्याः, सुखेन पाण्डवान् पारयिष्यति, न संशयः।" स तान् धर्मात्मान् मातृसहितान् दुःखितान् दृष्ट्वा, गङ्गायाः नौकायाम् स्थापयित्वा, गच्छन्तः पुनः उक्तवान्। विदुरः तेषां शिरांसि घ्राणं कृत्वा, आलिङ्ग्य, पुनः पुनः उक्तवान्—"मार्गे सुरक्षितं निर्भयम् गच्छत।" एवं उक्त्वा, विदुरेण निर्दिष्टः, तान् वृषभान् नरान् नौकया गङ्गाम् पारयित्वा। सर्वान् गङ्गां पारयित्वा, तीरं प्राप्तान् दृष्ट्वा, जयशुभं दत्त्वा, यथागतं प्रतिगतः। महात्मानः पाण्डवाः, ऋषिं सूचयित्वा, शीघ्रं गङ्गां पारयित्वा, गुप्ताः अप्रकाशिताः जग्मुः। गङ्गायाः उच्चतरंगां पारयित्वा, ते वीराः दक्षिणदिशं प्रति शीघ्रं निर्ययुः। रात्रौ तारेण पथं विज्ञाय, दक्षिणदिशं प्रति, वनं वनं प्रविश्य, घनं वनं प्रविष्टवन्तः। तत्र श्रान्ताः, तृषार्ताः, क्षुधिताः, भयाकुलाः, भीमसेनं पुनः उक्तवन्तः—"किम् इदं दुष्करं, यद् वने घने स्थिताः, दिशाः न जानिमः, न गन्तुं शक्नुमः। पापीयान् पुरोचनः दग्धः वा न वा, न जानिमः।" "कथं वयं गुप्ताः शीघ्रं गन्तुं शक्नुमः? त्वं पुनः समुत्क्षिप्य गच्छ, भारत।" "त्वमेव बलवान् वायुदेववत्।" इति युधिष्ठिरेण उक्तः, भीमसेनः, वायुनन्दनः, मातरं भ्रातृन् च समुत्क्षिप्य शीघ्रं जगाम्। रात्र्याः समाप्तायाम्, नगरजनाः शीघ्रं तत्रागताः, पाण्डुपुत्रान् द्रष्टुम् उत्सुकाः। तत्र जनाः दग्धं शमितं दृष्ट्वा, लाक्षागृहं दग्धं, मन्त्रिणं पुरोचनं च दग्धं दृष्टवन्तः। "नूनं दुर्योधनेन, पापेन, पाण्डवान् नष्टुं कृतम्," इति जनाः व्याहरन्ति। धृतराष्ट्रस्य ज्ञातं, न संशयः, तस्य पुत्रेण पाण्डुनन्दनाः दग्धाः, स न वारयामास। नूनं शान्तनुनन्दनः धर्मं न पालयति, न द्रोणः, न विदुरः, न कृपः, न अन्ये कौरवाः।