दशरात्रं तत्र स्थित्वा, पाण्डवाः सह कुन्तीमाता च तं शिवनामकं गृहम्, यत् तदा शुभं नासीत्, पुरोचनः स्वयम् तेषां प्रदत्तवान्। तत्र, पुरुषव्याघ्राः पाण्डवाः, पुरोचनवचनेन, सर्वैः स्वजनैः सहिताः, कैलासं यक्षाः इव, प्रविश्य स्थिताः। तदा धर्मनिष्ठेषु श्रेष्ठः युधिष्ठिरः, तं गृहम् निरीक्ष्य, भीमसेनं प्राह—“एतत् अग्निगृहमेव नूनम्।” स च, स्नेहं तैलं लाक्षां च मिश्रयित्वा यः गन्धः तत्र आसीत्, तम् अनुभवन्, पुनः अवदत्—“स्पष्टं दृश्यते, शत्रूनां दाहाय कृतमेतद् गृहं, भीमसेन।” तत्र शणसर्जचूर्णानि, मुञ्जबल्वजवंशादीनि च, सर्वाणि दारूणि, तैलदिग्धानि, गृहनिर्माणाय उपस्थापितानि। तत्र सर्वत्र, तृणं बल्वजं कर्पासः वंशः काष्ठानि च, अग्निसंयोगे दह्यमानानि, विततानि। एवं विचिन्त्य, युधिष्ठिरः भीमसेनं पुनरुवाच—“विश्वास्यैः शिल्पिभिः कुशलतया निर्मितमेतद् गृहं, मायया मां मोक्तुम् इच्छति दुष्टः पुरोचनः। अयं मूढः, सुयोधनस्य वशे स्थित्वा, मां दग्धुम् इच्छति; किन्तु विदुरः सर्वं ज्ञातवान्। पूर्वं हि विदुरेण मम एषा आपद् सूचिताऽभूत्, स च सदा अस्माकं हितकाम्यया सर्वं निवेदितवान्। पितृव्यः सः विद्वान्, सौहार्दात्, पापैः दुर्योधनभृत्यैः निर्मिते, रहसि सुरक्षितं गृहमस्माकं व्यवस्थापितवान्। यदि त्वं, भीमसेन, मन्यसे यथेदं दाहायैव कृतम्, पुनः यत्र पूर्वं स्थितवन्तः, तत्र गच्छामः। किन्तु, पृथक् गत्वा, स्वमात्मानं प्रकाश्य, त्यजन्तः, न उचितं मन्ये; यद्वा शुभं यद्वा अशुभं, सर्वैः सहैव स्थितव्यम्। यदि अद्य वयं गच्छामः, तर्हि धार्तराष्ट्राः, भीतः, राज्ये स्थिरत्वं लप्स्यन्ते। ततः राज्यं तेषां, जनाः अपि तेषां; अतः, दृढचेतसः, एकत्रैव स्थितव्यम्। यदा समयः आगच्छति, तदा रिपोः राज्यं गृहित्वा, पितृपैतामहम् ऐश्वर्यं सुखं च भोक्ष्यामः। किं धृतराष्ट्रवचनेन? का दुर्बलता त्वयि, राजन्, यत् पृच्छसि, पृथक् गन्तव्यमिति? आपद्गते, विदुरः नः रक्षिता; भीष्मः अपि, नित्यं पक्षपातशून्यः, राज्यभोगे विरक्तः। बह्लिकप्रमुखाः वृद्धाः अपि नित्यं पक्षपातरहिताः; द्रोणः अपि अस्माकं, अर्जुनस्नेहवशात्। अतः, राजन्, एकत्रैव स्थितव्यम्, पृथक् न गन्तव्यम्; अन्यथा, किं कर्तुं शक्ताः ते दुर्बलाः? एते लघवः, मायाविनः, दुष्टाः, किं न कुर्वन्ति जाग्रतः? किं न पूर्वं विषं दत्तम्? किं न भयंकरैः सर्पैः, निद्रायाम् अस्मिन्सु, दष्टः? किं न गङ्गायां, शूलसमूहे, पतितः? किं न तदा मृतः, राजन्? एषु घोरासु आपदः, पापैः कृतासु, जगद्विधाता भगवान् अस्मान् रक्षितवान्। सः सर्वगतः देवः अद्य कुत्र गतः, राजन्? यावत् शक्तिः, तावत् सहिष्यामः यत्नेन। यदा न शक्नुमः, तदा हितं चिन्तयिष्यामः। किं बलद्वारेण संघर्षे प्रवृत्तव्यम्? सामदानभेदैः, राज्यार्धलाभाय प्रयत्नः क्रियताम्; तदा एव बलं योज्यम्। अतः, हृदि व्यथां धारयन्तः, एकत्रैव स्थितव्यम्; भयेन पृथक् न गन्तव्यम्। यथैव ते, संशयेन, वर्तन्ते, तथा वसामः, सततम् सजगाः, पन्थानं विचिन्वन्तः। यदि पुरोचनः अस्माकं योजनां विज्ञायेत, तदा शीघ्रं दाहं करिष्यति। अयं पुरोचनः न लज्जां न धर्मं बिभेति; मूढः सः, सुयोधनस्याज्ञया एव प्रवर्तते। यदि वयं दग्धाः स्याम, भीष्मः किं क्रुद्धो भविष्यति? कस्य हेतोः सः कौरेवान् प्रेरयेत्? अथवा यदि वयं दग्धाः, भीष्मः च अन्ये च श्रेष्ठाः कौरेवाः धर्मकारणात् एव कोपं दर्शयिष्यन्ति। यदि वयं दग्धाः, कुलधर्मविदः, अन्ये च श्रेष्ठाः कौरेवाः, धर्मतः कोपं करिष्यन्ति। यदि तु दाहभीत्या पलायेमहि, सुयोधनः, राज्यलोभात्, सर्वान् अस्मान् अपराधिनः इव हन्याद्। स्थितः स्थितान्, अस्थितान् नाशयेत्; सहाययुक्तः सहायहीनान्; महाबलः दुर्बलान् उपायेन नाशयेत्। अतः, वीर, अत्रैव स्थितव्यम्, पुरोचनं सुयोधनं च छादयित्वा, समये समये आत्मानं गुह्यं कुर्वन्तः। वनेचर्यायाम् अभ्यस्ताः वयं, भूमौ विचरिष्यामः; एवं पलायनमार्गाः ज्ञायन्ते। अद्यैव, गुह्यं सुप्रच्छन्नं सुरंगं निर्मीय, तत्र, सम्यक् निष्क्रम्य, अग्निना न दह्येम। प्रयत्नेन कार्यं, यथा पलायमानान् न पुरोचनः, न नगरवासी कश्चिद् वेदितुम् अर्हति।