ततः शोकसन्तप्तान् दुःखेन क्लिष्टान् नगरवासिनः युधिष्ठिरः राजा मनसि विचिन्त्य तान् इदं उवाच। “राजा अस्माकं पिता पूज्यः, सर्वश्रेष्ठः गुरुश्च; यद् यत् स आदेशयति, तत् वयं संदेहं विना कर्तव्यं—एषा अस्माकं प्रतिज्ञा। यूयं अस्माकं मित्राणि; अस्मान् प्रदक्षिणं कृत्वा, आशीर्वादं दत्त्वा स्वगृहाणि प्रतिगच्छत। यदा आवश्यकं समयः आगच्छति, तदा अस्माकं प्रियं हितं च कर्तव्यं भवति।” एवं उक्ताः नगरवासिनः पाण्डवान् प्रदक्षिणं कृत्वा, आशीर्वादं दत्त्वा नगरं प्रत्यपद्यन्त। नगरवासिनां निर्गतेषु, धर्मविद् विदुरः पाण्डवानां श्रेष्ठं युधिष्ठिरं उपदिश्य इदं उवाच। “बुद्धिमान् बुद्धिमन्तं भाषते, वाग्मी वाग्मिनं; यो अन्यस्य चित्तं वेत्ति, नीतिशास्त्रानुसारं तं अनुसृत्य, आपत्तिं जयेत्। यो तीक्ष्णं लोहेन आयुधं जानाति, तस्य प्रतिकारं च जानाति, स शत्रुभिः न हन्यते। यो गुहायां स्थित्वा गुहाहर्तारं, शीतहर्तारं च विमुक्त्वा, आत्मानं रक्षति, स जीवति। नेत्रं पथं न जानाति, दिशः न गच्छति; निश्चयविहीनः पुरुषः संपदं न प्राप्नोति—एतत् उपदेशं कृत्वा जानीहि। परपुरुषैः दत्तं लौहायुधं गृह्णाति, श्वसदनं प्राप्य दह्यमानात् अग्नेः विमुक्त्वा जीवति। पथं गच्छन् तं जानाति; ताराभिः दिशः वेत्ति; स्वेन्द्रियाणि संयम्य पुरुषः न जय्यते।” एवं उपदिष्टः धर्मराजः युधिष्ठिरः विदुरं प्राज्ञं प्रत्युवाच—“एषा बुद्धिः सम्यक् अवगता।” ततः विदुरः तान् उपदिश्य, तान् अनुसृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, पाण्डवान् अनुमत्य स्वगृहं जगाम। विदुरस्य गृहम् गच्छति, भीष्मस्य नगरवासिनां च तद्वत् निर्गमे, कुन्ती अजातशत्रुं समीपं गत्वा इदं उवाच। “क्शत्तेन यद् जनसमूहे उक्तं, त्वं तं प्रत्युवाचः—‘एवम् अस्तु’—इति; किं तद्, न वयं जानिमः। यदि अस्माभिः ज्ञातुं शक्यम्, न च अनुचितं, तदा तव विदुरसंबद्धं संवादं श्रोतुम् इच्छामि।” युधिष्ठिरः उवाच—“विदुरः माम् उक्तवान्—‘विषाग्निं बोधितव्यं, ताराभिः पथं दिशः च ज्ञातव्यम्; अज्ञाताः भित्तयः निर्मितव्याः, शुद्धिः च धार्येत’—इति। पुनः उक्तवान्—‘यः स्वेन्द्रियाणि जितवान्, स भूमिं प्राप्स्यति।’ अहं विदुरं प्रत्युवाचम्—‘एषा बुद्धिः सम्यक् अवगता।’” फाल्गुनमासे रोहिण्यां अष्टमे दिवसे, पाण्डवाः नगरं वाराणावतं प्राप्य नगरवासिनः अपश्यन्। तत्र वाराणावतानां सर्वे अधिकारीणः, शुभलक्षणैः भूषिताः, शास्त्रानुसारं श्रद्धया उपस्थिताः। पाण्डवागमनं श्रुत्वा, सहस्रशः विविधयानैः आगत्य, उत्तमपुरुषाः हर्षेण समीपं आगच्छन्। वाराणावतानां जनाः कुन्तीपुत्रान् मिलित्वा, सर्वे जयाय आशीर्वादं दत्त्वा, तान् आवृत्य, समीपस्थाः स्थिताः। तेषु आवृत्य, नरशार्दूलः युधिष्ठिरः देवो देवानां मध्ये वज्रपाणिवत् प्रकाशितः। नगरवासिभिः पूजिताः, तान् पूजयित्वा, वाराणावतं प्रविष्टाः; नगरं शोभितं, जनसमूहैः पूर्णं। नगरं प्रविश्य, वीराः शीघ्रं स्वगृहाणि गच्छन्; ब्राह्मणाः, राजानः, स्वधर्मनिष्ठाः अपि तद्वत्। श्रेष्ठरथी नगराधिकारिणां गृहाणि, वैश्यशूद्राणां गृहाणि च आगच्छन्। नगरवासिभिः पूजिताः, भरतानां श्रेष्ठः पाण्डवाः पुरोचनस्य नेतृत्वे स्वनिवासं जग्मुः। तत्र पुरोचनः तान् भोजनं, पेयं, उत्तमशय्यान्, श्रेष्ठासनानि च ददौ। तत्र तेन महतीनां वस्त्रादीनां पूजया, नगरवासिभिः सेविताः, तत्र स्थिता। दशरात्रान् तत्र स्थित्वा, पुरोचनः तान् ‘शिव’ नाम गृहं प्रददौ, यः तस्मिन काले अशुभः आसीत्। तत्र नरशार्दूलाः सर्वैः अनुचरैः सह, पुरोचनस्य वचनेन, यक्षाः कैलासं यथा, प्रविष्टाः। तद् गृहं निरीक्ष्य, धर्मनिष्ठः युधिष्ठिरः भीमसेनं उवाच—“एषा अग्निगृहः। घृतलाक्षारसैः मिश्रितं वसा गन्धम् ज्ञात्वा, भीम, एषा गृहः दाहाय निर्मिता। शणः, सर्जः, मुञ्जः, बल्वजः, वंशः, अन्यानि च द्रव्याणि घृतसिक्तानि निर्मितानि। तृणं, बल्वजः, कर्पासः, वंशः, काष्ठं, दारूणि च—सर्वे दाह्यद्रव्याणि—गृहं समन्तात् स्थापितानि। विश्वसनीयैः शिल्पिभिः कुशलं निर्मितं, अस्मान् मोहयितुं; दुष्टः पुरोचनः मां दाहयितुं इच्छति। मूढः सः, सुयोधनस्य वशे, एवं आचरति; विदुरः तु सर्वं अवगतम्। पूर्वं विदुरः एतत् आपद्विषयं मां सूचितवान्; सः सदा अस्माकं हितं कामयमानः, सर्वं ज्ञापितवान्। स्नेहात् अस्माकं पिता भ्राता विदुरः, दुर्योधननिष्ठैः अधमपुरुषैः निर्मितं, गोपितार्थं, सुरक्षितं गृहं अस्मभ्यं व्यवस्थितवान्।” एवं वाराणावते पाण्डवाः विदुरस्य उपदेशं स्मृत्वा, नगरवासिभिः पूजिताः, पुरोचनस्य दुष्टबुद्धिं विचिन्त्य, सुरक्षितं गृहम् प्रविश्य, धर्मनिष्ठया स्थिताः।