पाण्डवाः सर्वाः मातरः अभ्यनुज्ञ्य, ताः प्रदक्षिणं कृत्वा, स्वजनैः सह वाराणवतं प्रति प्रस्थिताः। तान् गच्छन्तः दुःखितान् व्याघ्रप्रतिमान् नरान् विदुरः प्राज्ञः अन्ये च कौरवश्रेष्ठाः नगरवासिनः च अन्वगच्छन्, शोकसन्तप्ताः। तत्र, निर्भयाः ब्राह्मणाः पाण्डवपुत्रान् दुःखितान् दीनान् च दृष्ट्वा इदं वचनम् ऊचुः — “राजा कौरवः धृतराष्ट्रः सर्वथा कुप्रवृत्तः, धर्मं न पश्यति। शुद्धहृदयः पाण्डवः कदापि अधर्मं न व्रजति, भीमः बलश्रेष्ठः न च, अर्जुनः कुन्तीपुत्रः न च। मद्रीपुत्राः तु, सत्त्ववन्तः, ततोऽपि अधर्मं नाचरन्ति। धृतराष्ट्रः तेषां पितृधनं प्राप्तं सहनं न शक्नोति। कथं भीष्मः, धर्मविरुद्धं कार्यं अनुमन्यते, नगरस्थानां निष्कासनं समर्थयति? शान्तनुः राजा, विचित्रवीर्यः राजर्षिः, पाण्डुः च — ते सर्वे अस्माकं पितरः इव आसन्। सः पुरुषव्याघ्रः दिव्यं पदं प्राप्तः; धृतराष्ट्रः तु एतान् युवराजान्, स्वभ्रातृपुत्रान्, सहनं न शक्नोति। यत्र युधिष्ठिरः गच्छति, तत्र वयं अनिच्छन्तः गृहं त्यक्त्वा अनुगच्छामः।” एवं शोकसन्तप्ताः नगरवासिनः युधिष्ठिरं प्रति वदन्तः, तेन मनसि विचिन्त्य, इदं वचनं प्रोवाच — “राजा पितृव्रतः, गुरुतमः; यद् यः आज्ञापयति, तत् वयं किञ्चित् विचार्य, त्वरया कर्तव्यम् — एष धर्मः। भवन्तः अस्माकं मित्राणि; प्रदक्षिणं कृत्वा, आशीर्वादं दत्त्वा, गृहं प्रतिव्रजन्तु। यदा आवश्यकं, तदा प्रियं हितं च कर्तुमर्हन्ति।” इत्युक्त्वा नगरवासिनः तान् प्रदक्षिणं कृत्वा, आशीर्वादं दत्त्वा, नगरं प्रत्यगच्छन्। तेषु नगरवासिषु प्रस्थितेषु, विदुरः धर्मविद् पाण्डवश्रेष्ठं प्रति इदं वचनम् उपदिदेश — “बुद्धिमान् बुद्धिमन्तं, वाग्मान् वाग्मिनं, मनोविद् मनोविदं, नीतिशास्त्रानुसारं, विपत्तिम् अतिक्रान्तुं यत्नं कुर्यात्। यः तीक्ष्णं लोहमयं शस्त्रं जानाति, तस्य प्रतिकारं च जानाति, सः शत्रुभिः न हन्यते। महतीं गुहां प्रविश्य, गुहाविनाशकं, शीतविनाशकं च वञ्चयित्वा, आत्मानं रक्षन्, दाहात् रक्ष्यते। नेत्रं पथं न जानाति, दिशां न पश्यति; निश्चयं विना, श्रीः न लभ्यते — इदं उपदिष्टं विद्धि। परजनैः दत्तं लोहमयं शस्त्रं गृह्णन्, श्वाश्रयं प्राप्त्वा, दग्धात् अग्नेः रक्ष्यते। पथं गच्छन्, तं जानाति; नक्षत्रैः दिशां पश्यति; पञ्चेन्द्रियाणि संयम्य, पुरुषः न जय्यते।” एवं विदुरस्य वचनं श्रुत्वा, धर्मराजः युधिष्ठिरः तं प्रति “अवगतम्” इति प्रत्युवाच। विदुरः तान् उपदिश्य, अनुगम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, पाण्डवान् अनुमन्य, गृहं प्रत्यगच्छत्। तस्मिन् विदुरे, भीष्मे, नगरवासिषु च निर्गतेषु, कुन्ती अजातशत्रुं उपगम्य इदं वचनम् उवाच — “क्षत्तः जनसमूहे यथा उक्तवान्, तस्य उत्तरं त्वया ‘एवम्’ इति दत्तम्; किं तद्, न जानिमः। यदि ज्ञातुं शक्यं, अनुचितं न च, तदा तव विदुरस्य संवादं श्रोतुमिच्छामि।” युधिष्ठिरः तस्याः प्रत्युवाच — “विदुरः माम् उक्तवान् — विषाग्नेः विज्ञानं कुर्यात्, नक्षत्रैः पथं दिशं च जान्यात्, अज्ञातगृहाणि निर्मीयात्, शुद्धिं च धारयेत्। इति। अपि च — यः पञ्चेन्द्रियाणि जयति, सः पृथिवीं लभते। अहम् विदुरं प्रत्युवाच — ‘एतत् सर्वम् अवगतम्।’” फाल्गुनमासे, रोहिण्यां अष्टमे दिवसे, ते वाराणवतं प्रति प्रस्थिताः। तत्र आगत्य, नगरवासिनः दृष्टवन्तः। वाराणवतस्य सर्वे अधिकारीणः, शुभलक्षणैः विभूषिताः, शास्त्रानुसारं यत्नपूर्वकं सेवां कृतवन्तः। पाण्डवपुत्राणां आगमनं श्रुत्वा, सहस्रशः जनाः विविधयानैः आगच्छन्; श्रेष्ठपुरुषाः हर्षेण आगतम्। वाराणवतवासिनः पाण्डवपुत्रैः साकं मिलित्वा, सर्वे विजयाय आशीर्वादं दत्त्वा, तान् समीपस्थाः अभवन्। तेषु जनसमूहेषु परिवृतः, धर्मराजः युधिष्ठिरः, पुरुषव्याघ्रः, देवेषु देववत्, वज्रपाणिवद् दीप्तिमान् अभवत्। नगरजनैः पूजितः, तान् च पूजयन्, पाण्डवाः वाराणवतं प्रविष्टवन्तः, शोभितं, जनसमूहेन पूर्णम्। नगरं प्रविश्य, वीराः शीघ्रं स्वगृहं गच्छन्; ब्राह्मणाः, राजानः, स्वधर्मनिष्ठाः अपि। श्रेष्ठरथचारी नगराधिकारिणां गृहं, वैश्यशूद्रगृहं च अगच्छत्। जनैः नगरवासिभिः पूजिताः, भरतश्रेष्ठ, पाण्डवाः पुरोचनस्य नेतृत्वेन स्वनिवासं गच्छन्। तत्र पुरोचनः तेषां भोजनं, पेयं, उत्तमान् शय्यान्, उत्तमान् आसनानि च दत्तवान्। तत्र, तेन महतीं सम्पदः उपनियतः, नगरवासिनः सेवां कृतवन्तः; तत्र पाण्डवाः सुखेन तस्थुः।