वारणावत्यां रमणीयायां जनसमाकीर्णायां नगरीं प्रति, पाण्डवाः स्वबान्धवैः सह धृतराष्ट्रस्य आज्ञया गन्तुम् उद्यताः। तत्र धर्मराजः युधिष्ठिरः स्वजनान् संबोध्य, "यूयं सर्वे हर्षपूर्णहृदयाः शुभवचनानि वदत; युष्माकं आशीर्वादैः अस्माकं किञ्चिदपि अनिष्टं न भविष्यति," इति अवदत्। पाण्डुपुत्रेण एवं उक्ते, सर्वे कौरवाः हर्षदीप्तमुखाः पाण्डवान् अनुगच्छन्ति स्म। तेषां पाण्डवानां प्रति सर्वे जनाः, "युष्माकं पन्थानः सर्वदा शुभाः स्युः, सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः कल्याणं भवतु; हे पाण्डुपुत्राः, किञ्चिदपि अनिष्टं न भवेत्," इति आशीर्वचनेन अनुगृहीताः। ततः सर्वे राजानः, मङ्गलकार्याणि च राज्यलाभाय यथाविधि कृत्वा, सर्वाणि कार्याणि सम्पाद्य वारणावत्यां प्रति प्रस्थिताः। यदा पाण्डुपुत्राः धृतराष्ट्रेण प्रेषिताः वारणावतीं प्रति निर्गच्छन्ति स्म, तदा दुर्योधनः पापकृत् हृदयेन अतिव महानन्दं जगाम। ततः शबलस्य पुत्रः शकुनिः, कर्णः च दुर्योधनः च मिलित्वा कुन्त्या सह पाण्डवानां दाहाय मन्त्रयामासुः; तैः सह मन्त्रित्वा, दुष्टबुद्धिः धृतराष्ट्रपुत्रः एकान्ते पूरोचनं आहूय, तं दक्षिणहस्तेन गृहीत्वा, विश्वास्य वचनानि प्रोवाच— "एषा भूमिः, हे पूरोचन, मम धनसमृद्धा अस्ति; यथा अहम् इच्छामि, तथा त्वं सर्वं साधय। त्वत्तः अन्ये कस्यापि मम विश्वासः नास्ति; त्वमेव मम सखा, येन सह अहम् इदं मन्त्रयामि। मम शत्रुभ्यः त्वं मम रहस्यं च रक्ष; कौशलयुक्तया मया यथोक्तं कुरु। पाण्डवाः धृतराष्ट्रेण प्रेषिताः वारणावतीं गमिष्यन्ति, तत्र उत्सवं च भोग्यन्ते। अतः त्वं शीघ्रगामिभिः गर्दभयुतैः रथेन अद्यैव वारणावतीं गच्छ—मम वचनं कुरु। तत्र प्राप्त्वा, नगरेऽन्ते चतुःशालां महतीं सुप्रच्छन्नां गृहं निर्मितुम्, धनसमृद्धं च कुरु। यानि यानि जाङ्गलानि द्रव्याणि अत्र सन्ति—अतसी, रालः, इत्यादीनि—तानि तत्र नयित्वा निधेयानि। बल्वजं, मद्यफेनं, घृतं, तैलं, वसा, महतीं लाक्षां च, मृदया सम्यक् मिश्र्य, तेन गृहस्य भित्तिषु लेपं कुरु। तस्मिन्नेव गृहे सर्वत्र अतसी, तैलं, घृतं, रालं, काष्ठानि च स्थापय। स्थूलानि यन्त्राणि शीघ्रं लाक्षया, अतसीया, मद्यफेनया, मृदया च संवेष्ट्य आच्छादय। एवं कुर्वन्, पाण्डवाः अपि निरीक्ष्य तस्य गृहे अग्निसंस्कारं न जानीयुः, नान्ये जनाः। एवं गृहम् सज्जीकृत्य, पाण्डवान्, कुन्तीम्, तेषां च बान्धवान् सन्मान्य तत्र वासय। तेषां उत्तमानि आसनानि, वाह्यानि, शय्यानि च दद्यात्, परन्तु तानि पाण्डवानां विनाशाय स्यु:—एवं कृत्वा मम पितरं तुष्टिं यास्यसि। एवं सर्वं गोपनीयम्, यथा न वारणावत्याः जनाः, न पाण्डवाः अपि जानन्ति; ते च नगरमध्ये निःशङ्काः यावत् समयः तिष्ठेयुः। यदा त्वं तान् विश्वासपूर्णान्, निःशङ्कान् शयानान् पश्यसि, तदा द्वारतः गृहं दाहयितुम् अर्हसि। एवं पाण्डवान् स्वगृहे दग्ध्वा, जनाः वदिष्यन्ति—"पाण्डवाः दग्धाः"—इति, न च कश्चिद् पाण्डवानां निमित्तं अस्मान् दोषयिष्यति।" एवं पूरोचनः तदनुज्ञात्वा शीघ्रगामिना गर्दभरथेन कौरवस्य समीपं जगाम। स शीघ्रं प्राप्य, दुर्योधनस्य आज्ञां यथावत् सम्पादितवान्। स पाण्डवान् प्रति भीषणं गृहं निर्मितवान्। पाण्डवाः अपि वायुवेगसमाः अश्वयुक्तैः रथैः आरूढाः, भीष्मस्य चरणौ प्रणम्य, राजा धृतराष्ट्रं, महात्मानं द्रोणं, वृद्धान् कृपं विदुरं च अभिवाद्य, सर्वान् कुरुवृद्धान् शिष्टाचार्य समनुपूज्य, समजातीन् आलिङ्ग्य, बालैः च अभिवादिताः। सर्वाः मातरः अभितः प्रदक्षिणीकृत्य, निजैः बान्धवैः सह वारणावतीं प्रति प्रस्थिताः। विदुरः प्राज्ञः, अन्ये च विशिष्टाः कुरवः, नगरवासिनः च, दुःखिताः व्याघ्रविक्रमाण् पाण्डवान् अनुगच्छन्ति स्म। तत्र केचन निर्भयाः ब्राह्मणाः, पाण्डुपुत्रान् दुःखितान् विलोक्य, उचुः— "राजा अत्यल्पमतिः, सर्वथा अन्यायं आचरति; कौरवो धृतराष्ट्रः धर्मं न पश्यति। निष्पापः पाण्डवः कदापि अधर्मं न व्रजेत्, न च बलश्रेष्ठः भीमः, न कुन्तीपुत्रः अर्जुनः। किम् पुनः, माध्रीपुत्रौ धर्मात्मनौ कदापि अधर्मं न कुर्याताम्। धृतराष्ट्रः तेषां पितृपैतृकं राज्यं सहनं न शक्नोति। किमर्थं भीष्मः, अस्य अत्यधर्मस्य अनुमोदनं करोति—सः येषां नगरस्थाने अधिकारः अस्ति, तेषां निष्कासनस्य समर्थनं करोति? शान्तनुः राजा अस्माकं पितेव आसीत्, तथा राजर्षिः विचित्रवीर्यः, पाण्डुः च, हे कुरुनन्दन। स तु नरव्याघ्रः दिव्यगतिं प्राप्तः, तस्मात् धृतराष्ट्रः एतान् युवराजान्, स्वसुतान्, सहनं न शक्नोति। वयं सर्वे, इच्छाविरुद्धाः अपि, गृहान् त्यक्त्वा यत्र युधिष्ठिरः गच्छति, तत्र अनुगमिष्यामः, हे नगरश्रेष्ठ।" एवं ते पाण्डवाः, स्वजनसमेताः, वारणावतीं प्रति प्रस्थिताः, तेषां प्रति जनाः दुःखिताः, किन्तु धर्मस्य पक्षे तिष्ठन्तः, तान् अनुगच्छन्ति स्म।