अथ तस्याः पुत्रस्य सम्बन्धेन यदिदं सर्वं दुःखशोककारणं प्रवृत्तं, तदत्रैव व्यासेन परमर्षिणा सम्यग् आख्यातम्। एषा एकादशं पर्व, या दुःखस्य कारणभूता, इति कीर्त्यते। धर्मात्मनां हृदयानि कम्पयन्ती, अश्रूणि चोत्पादयन्ती, एषा कथा सप्तविंशतिसर्गयुक्ता इति श्रूयते। सप्तशता सप्तत्यधिकं च पञ्चचत्वारिंशद् एव श्लोकाः, तथा च विद्वान् व्यासः भारताख्यां कथां सम्यक् निवेदयामास। एतस्मादनन्तरं द्वादशं शान्तिपर्व प्रवर्तते, या बुद्धिवर्धिनी, यत्र युधिष्ठिरः राजा वैराग्येन पराभूतः स्थितः। पितॄणां भ्रातॄणां पुत्राणां बान्धवानां च पितृव्याणां च वधं कृत्वा, धर्मानुशासनं शान्तिपर्वणि शारताल्पिकेन प्रतिपाद्यते। ये धर्माः राज्ञा ज्ञातव्याः, तत्त्वज्ञानकामैः, ते तत्र निरूपिता, आपदधर्माश्च देशकालवशात् विवृण्वन्ति। एतान् विज्ञाय, पुरुषः सर्वज्ञत्वमवाप्नोति; मोक्षधर्माणां च विविधा विस्तीर्णा उपदेशाः तत्र उपदिष्टाः। एवं द्वादशं पर्व, या बुधप्रियं, परिगण्यते; त्रिशतं सर्गाः अस्मिन् ग्रन्थे विज्ञेयाः। तत्रैव नवविंशतिः सर्गाः, तपोविषयाः नव च, चतुर्दशसप्ततिशतं श्लोकाः। तत्रापि सप्त सप्तविंशतिश्लोकाः सन्ति; एतत् परं परमानुशासनं ज्ञेयम्। तत्र, स्वभावं प्राप्य, कुरुराजः युधिष्ठिरः, भागीरथीपुत्रात् भीष्मात् धर्मनिश्चयं श्रुत्वा, तिष्ठति। तत्र धर्मार्थसम्बद्धानि सर्वाणि न्यायविधानानि प्रतिपाद्यन्ते; दानविधेरपि विविधफलानि प्रकाश्यन्ते। दातॄणां विशेष्यः, दानस्य च परमो नियमः, आचारशिक्षा, श्रेष्ठः सत्यमार्गश्च तत्र प्रतिपादिताः। गावां च ब्राह्मणानां च महत् पुण्यम्, धर्मस्य च रहस्यम्, देशकालसम्बद्धं च, तत्र विवृण्वन्ति। एषा कथा, बहूनि आख्यानानि उत्तमानि च उपदेशान् धारयन्ती, तत्र वर्ण्यते; भीष्मस्य च स्वर्गप्राप्तिः अस्मिन्नेव अंशे कथ्यते। एषा त्रयोदशं पर्व, या धर्मनिश्चयप्रदायिनी, शुद्धं षट्चत्वारिंशदधिकं शतं षोडश च सर्गाः यथाक्रमं। अत्रैव अष्टसहस्रं श्लोकानां गणना प्रसिद्धा; ततः परं चतुर्दशं अश्वमेधिकं पर्व कथ्यते। तत्र संवर्तमारुत्तयोः कथा, उत्तमा आख्यायिका, सुवर्णनिधिप्राप्तिः, परीक्षितः जन्म च वर्ण्यते। पूर्वं अस्त्राग्निना दग्धस्य पुनः जीवितप्राप्तिः श्रीकृष्णेन, अश्वस्य मोक्षणं, पाण्डवेन तदनु गमनं च दृश्यते। तत्र विविधेषु स्थलेषु, दृढवीर्यराजपुत्रैः सह युद्धानि वर्ण्यन्ते; धनञ्जयस्य चित्राङ्गदात्मजेन स्वपुत्रेण च सह संग्रामः। बभ्रुवाहनयुद्धे तस्य संकटमभवत्; तत्रैव सुदर्शनाख्यानम्, वैष्णवकथा, धर्मसम्बन्धः, नकलस्य च महाश्वमेधयागे वृत्तान्तः। एवं अश्चर्यमिदं अश्वमेधिकं पर्व, शतत्रयं त्रयश्च सर्गाः इति प्रसिद्धम्। तत्र त्रिसहस्रं श्लोकाः, तथा शतत्रयं, विंशतिश्च, तत्त्वदर्शिभिः गणिताः। ततः पञ्चदशं आश्रमवासिकं पर्व प्रवर्तते, यत्र राजा राज्यं परित्यज्य, गान्धार्या सह आश्रमं गतः। धृतराष्ट्रः तत्र आश्रमं गतः, विदुरश्च; तान् प्रयान्तौ दृष्ट्वा, धर्मात्मना प्रीथा अपि तस्मिन् काले अनुगता। तत्र स्वपुत्रस्य राज्यं परित्यज्य, वृद्धसेवायै प्रवृत्ता, सा रानी पुत्रान् पौत्रांश्च, अन्यांश्च नृपतीन्, हतान् अपश्यत्। सा वीरान् परलोकगतान्, मुनेशः कृष्णस्य प्रसादेन, पुनः आगतान्, अद्भुतं दृष्ट्वा, सम्यक् अवलोकयामास। शोकं परित्यज्य, पत्युः सह, सा परमं सिद्धिं प्राप; धर्मनिष्ठः विदुरः अपि शुभगतिं अवाप। सञ्जयः, मन्त्रिभिः सह, धीरः, गावल्गणश्च, यत्र धर्मराजः युधिष्ठिरः तिष्ठति, तत्र नारदम् अपश्यत्। तस्मात् नारदात् वृष्णीनां महाहिंसां शुश्राव; एषा आश्रमवासिकाख्या अद्भुता महती घटना। एषा पर्व चतुश्चत्वारिंशत्सर्गयुक्ता, पञ्चदशशतानि श्लोकानाम्। तत्रैव षट् श्लोकाः तत्त्वदर्शिभिः गणिताः; ततः परं घोरं मौसलपर्व शृणु। तत्र तेषां पुरुषव्याघ्राणां, युद्धे शस्त्रैः आहतानां, ब्रह्मदण्डेन चूर्णितानां, लवणसागरतीरे पतनम् अभवत्। मद्यपीतानां सभायां, विधिदैवेन प्रेरितानां, मुशलबलवत् वज्रसदृशैः नलैः परस्परं ताडनम् अभवत्। तत्र सर्वविनाशानन्तरं, रामः केशवश्च, महाकालं नातिवर्तेताम्। तत्र अर्जुनः द्वारवतीं वृष्णिशून्यां प्राप्त्वा, महाविपत्तिं दृष्ट्वा, गाढशोकं जगाम, नरश्रेष्ठ। सः महात्मनः मातारम् शौरिं दग्ध्वा, अर्जुनः सभायां यादववीराणां महाहिंसां अपश्यत्। वासुदेवस्य, महात्मनः रामस्य, वृष्णिप्रवराणां च, शरीराणां दाहविधिं सम्यक् व्यवस्थितवान्। वृद्धान्, बालान्, द्वारवत्याः जनान् च गृहीत्वा, तस्मिन् आपद्काले, गाण्डीवस्य पराजयं अपश्यत्। सर्वेषां दिव्यास्त्राणां अनुग्रहवियोगं, वृष्णिनारीणां नाशं, सर्वशक्तीनां च अनित्यत्वं दृष्टवान्।