ततः तस्य मृगस्य पादौ मूषकेन खादिते, व्याघ्रः तम् अभिगृह्य हन्तुम् आरब्धवान्। तदा सर्वे प्राणिनः सन्तुष्टचित्ताः तस्य मांसं भोक्तुं समाययुः। मूषकस्य उक्तिं यथावत् स्वीकृत्य व्याघ्रः तं मृगं हत्वा तस्य मांसं तत्र स्थापयामास। मृतं मृगं भूमौ शयानं दृष्ट्वा शृगालः अवदत्—"यूयं स्नात्वा सुखेन प्रत्यागच्छत; अहम् एतत् रक्षिष्यामि।" शृगालस्य वचनात् सर्वे तत्रत्याः नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा निर्भयम् आगच्छन्। शृगालः तत्रैव स्थित्वा गम्भीरचिन्तायुक्तः अभवत्। ततः प्रथमं स्नात्वा बलवान् व्याघ्रः तत्र आगत्य शृगालं चिन्तार्तं दृष्ट्वा पप्रच्छ—"भोः पण्डित, किं दुःखितोऽसि? त्वं हि बुद्धिमतां श्रेष्ठः। अद्य मांसं भुक्त्वा सर्वत्र विचरिष्यामः।" शृगालः प्रत्युवाच—"महाबाहो, मूषकस्य वाक्यं शृणु। सिंहबलस्य लज्जा अस्ति; अद्य मृगः मया हतः। आत्मबलं आश्रित्य अहं तृप्तिं प्राप्स्यामि। एवं मम गर्वयुक्तं वचनं श्रुत्वा अहं मांसस्य अभीप्सां न करोमि। यदि सः सत्यम् उक्तवान्, अहं अपि इदानीं जागृतः, आत्मबलं आश्रित्य अरण्यवासिनः हनिष्यामि। तत्र मांसं भोक्ष्ये।" एवं निश्चित्य व्याघ्रः वनं प्रति निर्गतः। तस्मिन्नेव काले मूषकः अपि तत्र आगतः। तं आगतम् आलोक्य शृगालः अवदत्—"भो मूषक, शुभं ते अस्तु; मुण्डोक्तं शृणु। अहं मृगमांसं न भोक्ष्ये; तादृशं गर्वं न इच्छामि। त्वां भोक्ष्ये; त्वया अनुमन्यताम्।" इति श्रुत्वा भीतचित्तः मूषकः स्वगुहां प्रविवेश। ततोऽन्यः वृकः स्नात्वा तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा शृगालः अवदत्—"सिंहः क्रुद्धः; तव न शुभं भविष्यति। सर्वान् भीताः कृत्वा सः आगच्छति; त्वया यथोचितं कर्तव्यम्।" शृगालस्य प्रेरणया वृकः तत्र मांसस्य भागं गृहित्वा निर्गतः। तस्मिन्नेव काले नकुलः अपि तत्र आगतः। शृगालः नकुलं प्रति अवदत्—"ते आत्मबलं आश्रित्य पराजिताः अन्यत्र गताः। त्वं मां समरे जित्वा यथेष्टं मांसं भोक्तुम् अर्हसि।" नकुलः प्रत्युवाच—"त्वं वीरान् जित्वा वीरतरः; अहम् अपि त्वां न शक्नोमि जेतुम्," इति उक्त्वा सः अपि निर्गतः। एवं सर्वेषु गतेषु, शृगालः सन्तुष्टचित्तः मन्त्रेण निश्चित्य एकाकी मांसं अभक्षयत्। एवं नित्यं आचरन् सुखेन समृद्धिं प्राप्नोति, हे राजन्। भीतान् भयेन कम्पयेत्, शूरान् सत्कारैः विदारयेत्; लोभिनः अर्थदानेन जयेन्, समांश्च बलात् निगृह्णीयात्। इति ते कथितम्, राजन्; शृणु चान्यं धर्म्यमुपदेशम्। पुत्रो वा मित्रं भ्राता वा पिता वा गुरुरपि वा—यः शत्रुपक्षे स्थितः, तं निघ्नीयात् अर्थकाम्यया। शत्रुं शपथेन वा, दानेन वा, विषेण वा, मायया वा हन्यात्; कदापि न प्रमाद्येत्। संशये सति, श्रद्धावान् विजयी भवति। गर्वितः, धर्माधर्मविभ्रष्टः, पथभ्रष्टो गुरुः अपि दण्डनीयः। क्रुद्धोऽपि शान्तः स्यादिति प्रतीतिः; पूर्वं स्मितपूर्वकं भाषेत; कदापि कोऽपि तं कोपयुक्तं न बुध्येत, न च क्रोधेन परं नाशयेत्। वधाय यत्नं कुर्वन् अपि मधुरं वदेत्; वधमानः अपि, भारत, शोकयुक्तः इव मधुरं भाषेत। परं सान्त्वनया, धर्मेण, युक्त्या च विश्वसेत्; तदा योग्यकाले पथभ्रष्टं वधेत्। यदि कश्चित् महापातकी धर्मे स्थितः, तस्य दोषः तमसाच्छन्नगिरिरिव न दृश्यते। मरणाय पात्रस्य गृहं दहेत्; दरिद्रान्, नास्तिकान्, चौरांश्च विषकार्येषु नियोजयेत्। उत्थानेन, आसनदानदानेन वा, विश्वस्ततमः घातकः भवेत्—तीक्ष्णदंष्ट्रः च्छन्नः च। अप्रतीतान् अपि सन्दिग्धान् अपि सदा सन्दधानः स्यात्; अप्रतीतेभ्यः उत्पन्नः भयः मूलं छिनत्ति। अविश्वास्ये न विश्वासं कुर्यात्, विश्वास्ये अपि अतिक्रमेण न; विश्वासात् उत्पन्नः भयः अपि मूलं छिनत्ति। स्वस्य परस्य वा गूढपदवी प्रयोगः कार्यः; परदेशे पाखण्डिनः, तपस्विनश्च नियोजनीयाः। उद्यानेषु, रम्यस्थलेषु, देवगृहेषु, सुरापानेषु, पन्थानेषु, तीर्थेषु च—चत्वरेषु, कूपे, पर्वते, वने, समागमे, नदीषु च—सर्वत्र गूढदर्शिनः प्रेषयेत्। अतिविनीतवाग्भवेत्, तीक्ष्णचित्तः च; प्रथमं स्मितपूर्वकं वदेत्, कठोरकार्ये अपि। अञ्जलिपूर्वकं प्रणमेत्, शपथं कुर्यात्, सौम्यवचनानि वदेत्, शिरः नमत्, पादस्पर्शनं कुर्यात्, याच्ञां शृणुयात्—एवं अर्थकाम्यया आचरितव्यम्। वृक्षः पुष्पैः पूर्णः स्यात्, न फलेन; फलेन युक्तः दुर्ग्राही च; अपरिपक्वः पक्कवद् दृश्यते, न च कदापि शुष्यति। त्रिषु पुरुषार्थेषु त्रिविधाः क्लेशाः परिणामाश्च; शुभाः परिणामाः ज्ञेयाः, क्लेशाः तु वर्जनीयाः। एवं कथां समाप्य, धर्मयुक्तं उपदेशं चकार।