तेषां शत्रुवधमेव प्रशंसन्ति, यः शत्रु हानिकरः, उत्तमं कृतं, यथायोगं आरम्भितं, यथायोगं युध्यं, यथायोगं अनुगृहीतं च। संकटकाले तु कर्तव्यं न विचिकित्स्यं; हे पितः, शत्रुं कदाचित् न अवमानयेत्, यद्यपि सः दुर्बलः स्यात्। लघु अग्निः अपि, यदि आश्रयमुपगच्छेत्, समग्रं वनं दहति; अन्धकारे अन्धः भवति, बधिरता अपि आगच्छेत्। तस्य शत्रुं वशीकृत्य, तृणमयधनुर्विधाय, कृष्णाजिनशय्यां शयित्वा, सामादिभिः उपायैः हन्तव्यः। शरणागतस्य दया न प्रदातव्या; सः निर्भयः भवति, न च अहिंसकात् भयं जायते। शत्रुं दानेन विनाशयेत्, तथा पूर्वं हानिकरं अपि; त्रयः, पञ्च, सप्त वा विपक्षस्य सर्वथा नाशयेत्। विपक्षस्य मूलं सदा छित्वा, ततः पश्चात् तस्य सहायान्, मित्राणि च नाशयेत्। यदा मूलं छिद्यते, तदा तस्य जीविनः सर्वे विनश्यन्ति; वृक्षस्य मूलं छिद्यते चेत्, शाखाः कथं स्थास्यन्ति? राजा सदा एकचित्तः, गोपनीयः, अवसरं सदा अन्वेषयन्, प्रतिद्वन्द्वीषु सदा च चिन्तायुक्तः भवेत्। अग्निस्थापनैः, यज्ञैः, काषायवस्त्रधारणेन, जटाजिनधारणेन, जनानां विश्वासं सम्पाद्य, पश्चात् वृकः इव लूटयेत्। अर्थस्य अन्वेषणे दुःखं इति प्रवदन्ति; फलयुक्तां शाखां नमयित्वा, पुनः पुनः फलम् आदद्यात्। बुद्धिमन्तः सर्वे कार्यं फलार्थमेव कुर्वन्ति; शत्रुं कन्धे स्थापयित्वा, यावत् समयः आगच्छति, तावत् सहनं कुर्यात्। यदा पुनः समयः आगच्छति, तदा पत्थरे वस्तुं भङ्क्त्वा शत्रुं विनाशयेत्; दुःखितः शत्रुः याचन् अपि, न मोक्तव्यः। तस्मिन् दया न प्रदातव्या; पापकृतं हन्तव्यं; शत्रुं सामेन वा, दानेन वा विनाशयेत्। भेदेन, दण्डेन, सर्वैः उपायैः, तं वशीकुर्यात्। शत्रुं हन्तुं शक्यते; तस्य उपायं वद। राजन्, एकः शृगालः आसीत्, यः नीतिशास्त्रार्थकुशलः; तत्र एकः बुद्धिमान् लोमः अपि आसीत्, स्वहितकुशलः। सः स्वसखिभिः सह वसति स्म—व्याघ्रः, मूषकः, वृकः, रीक्षः च; ते वनमध्ये महावनराजं मृगं दृष्टवन्तः। सः मृगः त्वया, हे व्याघ्र, वने बारं बारं हन्तुं प्रयत्नं कृतवान्। सः युवा, शीघ्रगामी, बुद्धिमान्; सः न अभिभावनीयः। मूषकः तस्य पादौ निद्रायाम् खादतु। यदा तस्य पादौ खादितौ, तदा व्याघ्रः तं गृहीत्वा हन्तु; ततः सर्वे तं खादेम, हृदयैः हृष्टाः। शृगालस्य वचनानुसारं सर्वे तद् अकुर्वन्; व्याघ्रः मूषकखादितपादं मृगं हन्ति स्म। मृतमृगं भूमौ शयानं दृष्ट्वा, शृगालः अवदत्—"स्नात्वा सुरक्षितं आगच्छत; अहं तं रक्ष्यामि।" शृगालस्य वचनात्, सर्वे नदीं गतवन्तः; शृगालः तत्र एव स्थितः, गम्भीरचिन्तायुक्तः। ततः स्नात्वा प्रथमं बलवान् व्याघ्रः आगच्छत्, शृगालं चिन्तितमनसम् अपश्यत्। व्याघ्रः अवदत्—"हे बुद्धिमन्, किमर्थं त्वं शोकं करोति? त्वं बुद्धिमन्तः मध्ये श्रेष्ठः ननु? अद्य मांसं खादित्वा विचरिष्यामः।" शृगालः प्रत्युवाच—"शृगालस्य वचनं शृणु, हे महाबाहो; सिंहस्य बलं लज्जायुक्तम्, यतः अद्य मृगः मया हतः।" "स्वबलं आश्रित्य अद्य तुष्टः भविष्यामि।" एवं गर्वितं वचनं श्रुत्वा, मांसस्य भक्षणे मे इच्छा नास्ति।" "यदि सः सत्यम् वदति, अहं अद्य जागृतः, स्वबलं आश्रित्य वनवासिनः हनिष्यामि।" "तत्र मांसं खादिष्यामि," इति उक्त्वा, सः वनं प्रविष्टः। तस्मिन्नेव काले मूषकः अपि आगच्छत्। तं आगतम् दृष्ट्वा शृगालः अवदत्—"शृणु, हे मूषक, शुभं भवतु; इह मुषकस्य वचनं शृणु।" "मृगमांसं न खादिष्यामि; गर्वं न इच्छामि। मूषकं खादिष्यामि; तद् त्वया अनुमोदितं भवतु।" एतद् वचनं श्रुत्वा, मूषकः भयभीतः स्वगुहां प्रविष्टः। ततः स्नात्वा वृकः अपि आगच्छत्। तस्य आगमने शृगालः अवदत्—"सिंहः क्रुद्धः; तव हितं न भविष्यति।" "सः सर्वान् भयभीतान् कृत्वा इह आगच्छति; यत् कर्तव्यं तत् कुरु।" शृगालस्य प्रेरणया वृकः—मांसं गृहीत्वा निर्गतः। तस्मिन्नेव काले नकुलः अपि आगच्छत्। वने शृगालः नकुलं प्रति अवदत्—"स्वबलं आश्रित्य ते पराजिताः, अन्यत्र गतवन्तः।" "मम एकाकी युद्धं दत्त्वा, यथेष्टं मांसं खाद।" "त्वं वीरान् पराजितवान्, अतः त्वं ताभ्यः श्रेष्ठः; अहं अपि त्वां न जेतुं शक्नोमि," इति उक्त्वा, सः अपि निर्गतः। सर्वे निर्गते, शृगालः हृष्टचित्तः, मन्त्रेण निश्चित्य, एकाकी मांसं खादित्वा सुखेन समृद्धिम् उपगच्छत्। एवं सदा आचरन्, जनः सुखेन समृद्धिं प्राप्नोति, हे राजन्।