दुर्योधनः पितरं धृतराष्ट्रं समुपसृत्य विनयपूर्वकं वाक्यम् अब्रवीत्—“पितः, नगरजनानां अमङ्गलानि वचनानि श्रुतानि मया। भवन्तं भीष्मं च अवज्ञाय, पाण्डवम् अधिपतिं कर्तुम् इच्छन्ति ते। एष एव भीष्मस्यापि मतिः—स राज्ये न स्पृहयति; किन्तु नगरवासिनः अस्मान् महद् दुःखं दातुम् इच्छन्ति। पाण्डुः स्वगुणैः पितुः राज्यं प्राप्तवान्, त्वं तु जन्मान्धतया गुणैश्च राज्यं न प्राप्स्यसि। यदि पाण्डवः पाण्डोर् उत्तराधिकारं लभते, तदा तस्य पुत्रः अपि तं प्राप्नोति, ततः परं च तस्य वंश्यः। वयं तु स्वपुत्रैः सहिताः राजवंशात् अपसार्य, लोके निन्द्याः भविष्यामः, भूमिपते। नित्यं दुःखभागिनः, परान्नजीवन्तः मा भूयास्म; तस्मात् युक्तिं विचिन्त्य कार्यं विधेयं। यदि त्वं पूर्वं राज्यं प्राप्तवान्, तर्हि वयं शेषजनान्तरेऽपि राज्यं प्राप्नुयाम।” एवं पुत्रस्य वचनानि श्रुत्वा धृतराष्ट्रः क्षणमिव चिन्तयित्वा दुर्योधनं प्रत्युवाच—“पाण्डुः धर्मनिष्ठः सन् मयि परमं प्रीतिम् अकरोत्, हे कौर्व, सर्वेषु बन्धुषु विशेषतः। सः कदापि भक्ष्याद्यव्यवस्थायां न जानाति; स धर्मात्मा सर्वं मम निवेदयति। तस्य पुत्रोऽपि तादृश एव धर्मनिष्ठः, पुण्यशीलः, लोके ख्यातः, नगरे प्रतिष्ठितः। कथं तम् उत्तमपुरुषं वयं निष्कासयेम? राज्यं तस्यैव प्राप्तम्, विशेषतः स्वबन्धुभिः सह। पाण्डुना मन्त्रिणः सेनायश्च, तेषां पुत्रपौत्राश्च स्वीकृताः। ये मनुष्याः पाण्डुना राज्ये पूजिताः, ते कथं न युधिष्ठिरार्थं अस्मान् स्वजनांश्च न हन्युः? धर्मं परित्यज्य राज्यं न वाञ्छेयुः, वयं च कौर्वराजाः, ते च महात्मानः। कथं न स्यात्, प्रिय, यत् एवं वयं लोकात् प्रयास्यामः? भीष्मः सदा समः, द्रोणपुत्रः मम पक्षे स्थितः; पुत्रः यत्र, तत्र एव द्रोणः—नात्र संशयः। कृपः शारद्वतपुत्रः अपि अस्माकं पक्षे; द्रोणपुत्रः मातुलं कदापि न वजेत। विदुरः बन्धुः, परन्तु सः रहसि पाण्डवपक्षे; सः तु न शक्नोति अस्मान् पाण्डवान् प्रति प्रतिबाधितुम्। आत्मविश्वासेन पाण्डुपुत्रान् सह मातरं अद्य वाराणवतं प्रेषय; अत्र दोषः नास्ति। हृदि स्थितं इमं दुःखानलम्, अनिद्रं शल्यवत्, क्रियावर्धितं दावानलमिव, नाशय।” एवं धृतराष्ट्रः पाण्डुपुत्राणां वीर्यशौर्यसमृद्धिं श्रुत्वा चिन्तायाम् अभवत्। ततः मन्त्रिणं कनिकं, मन्त्रविदां श्रेष्ठम्, राजधर्मकुशलम्, समाहूय उवाच—“पाण्डवाः सदा महोत्साहिनः, अहं च तेषां प्रति असूयामि; तस्मात् शमाय वा युद्धाय वा निश्चयं ब्रूहि, कनिक, यथा वक्ष्यसि तथा करिष्यामि।” तदा दुर्योधनः, शकुनिः, कर्णः, दुःशासनश्च अपि सौराष्ट्रमन्त्रिणं कनिकं समीपं ययुः। ते पाण्डवान् प्रति विविधानि प्रश्नान् अपृच्छन्; पाण्डवाः हि सदा जाग्रतः, सर्वे च अस्त्रविद्याम् अतिशयितवन्तः। “हे भारद्वाज, सर्वेषां हिताय किं कर्तव्यं, कथं वर्तितव्यम्?” इति पृष्टः सः ब्राह्मणश्रेष्ठः प्रहृष्टमनाः तीक्ष्णानि वचनानि, राजशास्त्रस्य तत्त्वं प्रदर्शयन्, उवाच— “शृणु, राजन्, यत् वक्ष्यामि, अघवर्जित, न मन्युः कार्या इदं श्रुत्वा। राजा सदा दण्डाय तत्परः स्यात्, स्वबलं प्रदर्शयेत्, निरदोषः सन् दोषान् वेद, परदोषानुगामी च स्यात्। दण्डस्य सततायां लोकः भीतः, तस्मात् सर्वकार्याणि दण्डेनैव नियोजनीयानि। न कश्चिद् दोषं पश्येत्, न दोषेण पृच्छेत्; कूर्मवत् स्वाङ्गानि संवृणुयात्, स्वदोषान् रक्षेत्। राजा ब्राह्मणान् सदा पूजयेत्; ब्राह्मणरक्षणाय दुष्टनिग्रहार्थं च राजा सृष्टः। उभाभ्यां धर्मो वर्धते; धर्मवृद्ध्या लोकः परलोकश्च जयति; तस्मात् धर्मः आचर्यः। राजा दुष्कृतिनं क्षमया विमुञ्चन् इह लोके च परत्र च अवमानं पापं च आप्नोति। यदि दुष्टः धनवान् सन् राजानुग्रहात् प्रतिकूलं आचरेत्, तं आनीय हन्याद्, तस्य च धनं दरिद्राय दद्यात्। नियुक्ताः कर्मसु यदि न वश्याः स्युः, राजा धर्मार्थकुशलं विश्वस्तं पुरुषं नियोजयेत्। नियुक्ताः राज्ये नगरे ग्रामे वा प्रदेशे वा संयमं कुर्वन्ति न वा; तथैव भवतु। परीक्षार्थं विचक्षणान् गुप्तचरान् प्रेषयेत्; दुष्टान् परीक्ष्य, तेषां सर्वं धनं गृहित्वा, निष्कासयेत्। आरम्भेऽपि कार्यस्य कदापि न दुष्कृत्यं कुर्यात्; यतः कण्टकः अपि कुर्वन् दीर्घकालं रुधिरं स्रावयेत्।” एवं कनिकस्य राजशास्त्रवदनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रः चिन्तायाम् अपि सन्न् आत्मनः च पुत्रस्य च हितमाचिन्तयत्।