राजा धर्मनिष्ठः तत्र वनान्ते स्थितः, हे भरतश्रेष्ठ, स्वव्रतेषु दृढः सन्, किञ्चित्कालेन तस्मिन्नेव वने, दिव्यगुणसमन्विता, सुप्रसिद्धा मेनका नाम अप्सराः, पुष्पवृक्षैः स्वशरीरं भूषयन्ती, तत्र राज्ञः साक्षात् दर्शनार्थं समुपागच्छत्। सा तु तत्र स्थितं राजानं न दृष्टवती। तस्याः अप्सरसोः दर्शनात्, राज्ञः वीर्यं भूमौ पतितम्। ततः स राजा, राजेन्द्र, लज्जया तद्वीर्यं पादेन अपिद्य, तस्मात् एव द्रुपदः उत्पन्नः। तस्य राजर्षेः तपसा, शुद्धात्मनः, शीघ्रं तस्मात् पादाघातस्थलात् पुत्रः अभवत्। ततः सर्वे मुनयः, तपोबलसम्पन्नाः, समागत्य, विद्वांसः सन्तः, तस्मै द्रुपद इति नाम दत्तवन्तः, हे भरत। स तत्रैव भारद्वाजाश्रमे, सुशोभनमुखः, सर्वकामैः पालितः, ववृद्धे, राजेन्द्र। पाञ्चालराजः, स्वं राज्यं प्राप्य, पुत्रं महात्मने भारद्वाजाय अध्ययनार्थं न्यवेदयत्। तदा स राजपुत्रः, द्रोणेन सह, वने, वेदांश्च वेदाङ्गानि च, धनुर्वेदं च, सम्यक् अधीतवान्, हे भरत। स परमानन्देन तुष्टः, वने वनेचरैः सह सुखेन विचचार। चिरात् तस्य पितरं स्वर्गलोकं गतवन्तं श्रुत्वा, पाञ्चालैः सह मिलित्वा, तत्रैव अभिषिक्तः। राज्यं प्राप्य, स बान्धवानां हर्षं संवर्धयन्, धर्मेण राज्यं पालयामास, यथा इन्द्रः स्वर्गं पालयति। एवं ते, राजेन्द्र, यथावत् द्रुपदस्य राजर्षेः जन्म, तथा च धृष्टद्युम्नस्य, आख्यातम्। एतेषां घटनानां अनन्तरं, धृतराष्ट्रः, हे राजन्, युधिष्ठिरं कौरेवहर्षम्, राज्यपालने समर्थं ज्ञात्वा, मन्त्रिभिः सह मन्त्रयामास, युवराज्याभिषेकं कर्तुम्। तद्विदित्वा धृतराष्ट्रपुत्राः दुःखिताः अभवन्। संवत्सरान्ते, पाण्डुपुत्रः युधिष्ठिरः, धृतराष्ट्रेण युवराजे पदे प्रतिष्ठापितः। किञ्चित्कालेन, कुन्तीपुत्रः युधिष्ठिरः, स्वभावेन, आचारेण, स्थैर्येण च, पित्रोः कीर्तिं पुनरुद्भावितवान्। भीमः पाण्डुपुत्रः, असिरथमुषलयुद्धेषु, सदा सङ्कर्षणात् शिक्षां लेभे। शिक्षां सम्पूर्य, भीमः द्युमत्सेनसमः बलवान् जातः, वीर्यसम्पन्नः, भ्रातॄणां वशे स्थितः। दृढग्रहः, शीघ्रः, छेदने च कौशलयुक्तः, असिपत्राणां, बाणानां, विशिखानां च यथार्थज्ञः अभवत्। अर्जुनः तु ऋज्वक्षेपु, वक्रक्षेपु, विशिखेषु च श्रेष्ठः अभवत्; तस्य वेगे कौशलं च अन्येन न समं। द्रोणः, अर्जुनस्य समो लोके नास्ति इति निश्चित्य, कौरवसभायां गुढाकेशाय एवं प्राह। धनुर्वेदे मम गुरुर्वै, अगस्त्यशिष्यः अग्निवेश्यः अभवत्; अहं तस्य शिष्यः, हे भरत। तीर्थयात्रां कृत्वा, तपसा एकं अस्त्रं प्राप्तवान्, यत् अपराजेयम्, विद्युत्समप्रभम्। तत् अस्त्रं ब्रह्मशिरः नाम, यदपि भूमिमपि दहति; मम गुरुणा उक्तं—“एतत् अस्त्रं मानुषेषु न प्रयोज्यम्।” “हे भारद्वाज, युद्धे दुर्बलप्राणिषु, अथवा गूढप्राणिना सह युद्धे एव मोक्तव्यं,” इति। एतेन महाबलेन अस्त्रेण, त्वं युद्धे नाशयितुं शक्नोषि; त्वमेव एतत् दिव्यमस्त्रं प्राप्तवान्, अन्यः न युक्तः। किंतु, मुनिना स्थापितं व्रतम्, हे नराधिप, त्वं पालय; गुरुदक्षिणां स्वबान्धवग्रामस्य साक्षात् देहि। फाल्गुने प्रतिज्ञां कृत्वा, गुरुणा उक्तम्—“माम् युद्धे समरे निर्लोभेन गुरुदक्षिणां दास्यसि।” अनुज्ञाय, कुरूणां श्रेष्ठः, द्रोणचरणौ प्रणम्य, स विनीतः तस्थौ। द्रोणः, फाल्गुनं परिष्वज्य, उक्तवान्—“पार्थ, यथा मया पूर्वं उक्तं, लोके तव समः नास्ति।” अस्त्रेषु युद्धे च, अहं तव समं न कृतवान्; मया एतत् साधितम्, तव समः नास्ति। देवाः, दानवाः, दैत्याः अपि त्वया समरे न शक्नुवन्ति; अहं त्वत्तः न श्रेष्ठः—मानुषाः तु कुतः। लोके एकः एव तव श्रेष्ठः अस्ति—कृष्णः, पद्मनयनः, वृष्णिवंशसम्भूतः, कंसकालयवधः। स सर्वास्त्रधारी सर्वान् लोकान् जयेत्; हे पृथासुत, एतस्मात् मम वचनं न मिथ्या। सर्वं विश्वं तस्मिन् प्रतिष्ठितम्, तस्मिन् लयं याति, तस्मात् उत्पद्यते; ब्रह्मा ईशानादयः अपि तस्य परं पदं न जानन्ति। तस्य नाभेः ब्रह्मा जातः, यः सर्वभूतानाम् सृष्टिकर्ता; स एव स्रष्टा, भोक्ता, संहर्ता च जगतः। स एव परमपुरुषः—भूत, भविष्यद्, वर्तमानः; नित्यः, सर्वगतः, अविकारी, अचलः, सनातनः। स योगयुक्तः, जगत्पालनाय, स्वलीलया आत्मानं प्रकटयति; तस्य तुल्यः न जातः, न भविष्यति, न वर्तते। स एव मातुलः, सर्वचराचराणां गुरुः पितेव; कः नरः, स्वहितं जानन्, तं जेतुम् इच्छेत्? एवं, हे राजन्, एतेषां दिव्यकथानां संक्षेपेण एकत्रितं वर्णनं मया कृतम्।