एवं सम्बोधितः द्रोणः हृष्टहृदयः सस्मितः तम् सम्मान्य, राजन्, तं मुक्त्वा, राज्यस्य अर्धं ददौ। ततः स राजा द्रुपदः गङ्गातटे माकण्ड्यां दशसहस्रग्रामसमाकीर्णे देशे, काम्पिल्ये च पुरीश्रेष्ठे, दुःखितचित्तः निवसन् आसीत्। ततः दक्षिणपाञ्चालान् चर्मण्वत्याः पर्यन्तं द्रोणः निगृह्य, द्रुपदं निर्जित्य, तान् रक्षितवान्। स च क्षात्रबलसम्पन्नः सन्, पराभवं न पश्यन्, आत्मानं ब्राह्मणतेजसि न्यूनमिति ज्ञात्वा, पुत्रोत्पत्त्यर्थं भूमिम् अन्वगच्छत्। तदा द्रोणः अहिच्छत्रप्रदेशम् अगच्छत्। अहिच्छत्रपुरी च, जनसमूहैः पूर्णा, पार्थेन युद्धे जित्वा द्रोणाय दत्ता। एवं द्रुपदः, द्रोणेन सह वैरं स्मरन्, दुःखितः, क्षात्रबलसम्पन्नः सन् अपि, विजयाशां न चक्रे। स ब्राह्मणतेजसि न्यूनमात्मानं ज्ञात्वा, असहिष्णुः, सिद्धब्राह्मणान् अन्विष्य, अनेकब्राह्मणगृहाणि विचरन्, ‘न मे उत्तमः पुत्रः जातः, धिक् स्वबान्धवान्’ इति श्वसन्, द्रोणस्य विरोधाय संकल्पितः, ‘न मे मित्राणि न च वीर्यवान् कश्चन’ इति मनसि ध्यायन्, पुत्रोत्पत्त्यर्थं भूमिम् अन्विष्य, ये द्रोणास्त्रबलसम्पन्नाः, तान् अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। स तु यत्नं कुर्वन् अपि, विजयम् न प्राप्नोत्; विचरन् स गङ्गायाः तमःपूर्णे तटे समुपजातः। तत्र स राजा ब्राह्मणाश्रमं प्राप्तवान्, यत्र न कश्चित् अधीतिव्रतं विना, न च ब्राह्मणोऽव्रती आसीत्। तत्रैव स पश्यति यजोपयजौ, ऋषिपुत्रौ, तपस्विनौ, कश्यपवंशसम्भूतौ, धर्मिष्ठौ, वनवासवेषधरौ। स तौ समीप्य, विशेषतः कनिष्ठं, तपोबलं बुद्धिं च ज्ञात्वा, अभिलषितसर्वकामः, उपयजम् उपससाद। स तं यथाविधि पाद्यासनार्घ्यफलैः पूजयित्वा, उपयजः तं पप्रच्छ – ‘किमर्थं त्वं नः समुपसेवसे? किं कार्यं ते? ब्रूहि।’ तदा स राजा, मुनिवरानन्दं ज्ञात्वा, तपस्विनं वाक्यं याचितुम् आरब्धवान् – ‘ब्राह्मन्, केन कर्मणा मम पुत्रः द्रोणसमः वीर्ये स्यात्? तद् कर्म कुरुष्व, उपयज, अहं च त्वां धनैः योजयिष्यामि।’ उपयजः प्रत्याह – ‘नाहं लोभार्थी, यः काङ्क्षति स तत्र गच्छतु।’ तदा द्रुपदः वर्षान्ते तं तुष्टिं प्राप्य, यथाशक्ति सेवमानः, द्विजश्रेष्ठात् श्रुत्वा, उपयजः सुमधुरया वाचा प्रोवाच – ‘मम ज्येष्ठभ्राता वनं चरन् कदापि माम् न अवमन्। एकदा फलं पतितं दृष्ट्वा, तस्य शुद्धिं न ज्ञात्वा, स तद् न जग्राह। स दोषान् निरीक्ष्य, शुद्ध्यशुद्ध्योर् विवेकं न करोति; अन्यत्र कथं कुर्यात्? स सर्वदा पञ्चमहायज्ञान् निश्चित्य, अन्नं शिष्टं भिक्षया नित्यं भुङ्क्ते, तस्य स्वादुता स्तौति। सदा गुरुकुले सम्यक् स्थित्वा, अन्येषां शिष्टं भुञ्जानः, स्वादुता स्तौति। अतः स एव फलासक्तः, मे बुद्ध्या तादृशः। तं गच्छ, स यज्ञं ते करिष्यति।’ एवं श्रुत्वा, राजा उपयजवचनात्, यजाश्रमं गतः, मनसि संकुचितः, मुनिं यजम् अर्चयामास – ‘यज, मम यज्ञं कुरु, अहं त्वां अष्टशतं गाः दास्यामि।’ द्रोणेन सह वैरपीडितः, दुःखितः, ब्राह्मणाश्रयणं कृत्वा, क्षत्रियः क्षत्रियं न जयति इति निश्चित्य, ब्राह्मणस्य शरणं गतः। ‘तस्मात् त्वं मां द्रोणभीतः रक्ष, यथा तव कृते मम पुत्रः द्रोणवधकारणः स्यात्। कन्या च सुशोभना अर्जुनस्य भार्या भवतु, स हि ब्राह्मणक्षत्रियगुणैः अनुत्तमः। ततः द्रोणः मम मित्रवैरात् मां न जयेत्; पृथिव्यां न कोऽपि क्षत्रियः तस्मात् श्रेष्ठः अस्ति। द्रोणस्य बाणवर्षाणि, शस्त्राणि, शत्रुघ्नानि, स च पाण्डवानां आचार्यः, भारद्वाजस्य पुत्रः, महाबलः अस्ति। तस्य षड्गुणयुक्तं धनुः, अप्रतिमं खड्गं च; ब्राह्मणवेषधारी सन्, क्षात्रबलं निःसंशयं धारयति। महात्मा भारद्वाजः, धनुर्धरः, शत्रून् हन्ति; स कर्तवीर्यसमः, खट्वाङ्गतुल्यः च युद्धे।’ एवं स राजा द्रुपदः, ब्राह्मणयोः सहाय्यं प्रार्थयन्, द्रोणस्य प्रतिरोधाय, पुत्रोत्पत्त्यर्थं, यत्नं चकार।