पाण्डवाः निर्गताः सति, सायाह्ने रक्तरक्ताङ्गाः त्रयः रथाः समीपमुपजग्मुः—कृतवर्मा, कृपः, द्रोणपुत्रश्च। ते संगम्य रणाग्रस्थं पतितं वीरं भूमौ दृष्ट्वा, तत्र द्रोणपुत्रः क्रोधात् घोरं प्रतिज्ञां चकार। सः रोषेण व्याजहार—"धृष्टद्युम्नपुरोगमान् सर्वान् पाञ्चालान्, पाण्डवान् च मन्त्रिभिः सह विना न मम रोषः मुच्यते।" इत्युक्त्वा ते त्रयः रथिनः सायं राजा समाश्रित्य, महद्वनं प्रविश्य गताः। तत्र महता वटवृक्षे निलीनाः सन्तः, निशायां बहवः काकाः ग्रस्ताः उल्लूकस्य आक्रमणेन दृष्टाः। तत्र द्रोणपुत्रः, पितुः निधनं स्मरन्, क्रोधवशाद् सुप्तपाञ्चालवधाय मनः कृतवान्। सः सेनानिवेशद्वारं गत्वा, तत्र भीषणा राक्षसं ददर्श—रूपेण घोरं, यः व्योम पृथ्वीं च आच्छादयत्। शस्त्रनाशं तेन क्रियमाणं दृष्ट्वा, द्रोणपुत्रः, विकृताक्षं रुद्रं शीघ्रं पूजयामास। रात्रौ, ते सुप्ताः, निःशङ्काः सन्तः, सः धृष्टद्युम्नपुरोगमान् पाञ्चालान्, तेषां कुलानि, द्रौपदीपुत्रांश्च सर्वान् जघान। कृतवर्मणा कृपश्च सह, द्रोणपुत्रः तान् निःशेषं निहत्य, केवलं पञ्च पाण्डवाः तत्र, कृष्णबलसंरक्षिताः, जीविताः अभवन्। शारदूलसमानधन्वा सात्यकिः, अन्ये च, विनष्टाः; तत्र द्रोणपुत्रेण सुप्तपाञ्चालवधः कृतः। धृष्टद्युम्नस्य सारथिः एतद् पाण्डवान् निवेद्य, द्रौपदी, पुत्रशोकपितृभ्रातृशोकैः पीडिता, मृत्युपर्यन्तोपवासाय निश्चित्य, पतिसमीपे उपाविशत्। तस्याः वचः श्रुत्वा, भीमः घोरविक्रमः, तस्याः प्रीत्यर्थं गदां गृहित्वा, क्रुद्धः, भारद्वाजं, स्वगुरुपुत्रम्, अन्वधावत्। तत्र भीमसेनभयात्, विधिना प्रेरितः, द्रोणपुत्रः क्रुद्धः अस्त्रं मुमोच, "न पाण्डवेषु!" इति वदन्। कृष्णः, "एवं मा कुरु," इति शमयन्, अर्जुनश्च तदस्त्रं प्रत्यूह्य अन्येनास्त्रेण शमयामास। तस्मिन् काले द्रोणपुत्रस्य कपटमतिर्दृष्टा; तत्र द्रोणपुत्रव्यासनाम्नां शापाः परस्परं प्रवृत्ताः। अनन्तरं, पाण्डवाः विजयीभूताः, महारथात् द्रोणपुत्रात् मणिं गृहीत्वा, मुदिताः तं द्रौपद्यै ददुः। एष दशमो ग्रन्थः सूप्तिकपर्वाख्यः, अष्टादशेऽस्मिन् पर्वणि, महर्षिणा अध्यायाः कीर्तिताः। अत्र श्लोकसंख्या अष्टशता, सप्ततिः च श्लोकाः ब्रह्मविदा मुनिना उक्ताः। अस्मिन् दीप्तिमति ग्रन्थे, सूप्तिकेषीकाख्ये, ततः स्त्रीपर्वो वर्ण्यते, यत्र दयावृद्धिः। राजा पुत्रशोकदुःखवशात् विवेकदृष्टिहीनः सन्, कृष्णेन नीतां लौहप्रतिमां तत्र पश्यति स्म। भीमसेनस्य कपटमतिर्धृतराष्ट्रस्य मनः भग्नम्; एवं धृतराष्ट्रः दुःखाग्निना दग्धः। तत्र विदुरः शोकदग्धं राजानं ज्ञानोपदेशैः मोक्षशास्त्रैः चाश्वासयत्। अत्रापि धृतराष्ट्रस्य, कौरेयस्य युयुत्सोः, राजपरिवारस्य च दुःखपीडितानां निर्गमनं वर्ण्यते। तत्र वीरपत्नीनाṃ अतीव शोकविलापः, गान्धार्याः धृतराष्ट्रस्य च रोषमोहौ च स्मर्येते। तत्र क्षत्रियाः स्वपुत्रान् भ्रातॄन् पितॄंश्च, युद्धे न पलायमान्, रणाङ्गणे निपतितान् अपश्यन्। अत्र अपि गान्धार्याः पुत्रपौत्रवधजं शोकं, कृष्णस्य च तस्याः कोपशमं कृत्यं कीर्त्यते। तत्र धर्मवित् महान् राजा, राज्ञां शरीराणि शास्त्रविहितैः संस्कारैः सुसंस्कारयामास। यदा राज्ञां जलदानं प्रवृत्तं, तदा प्रथायाः पुत्रस्य कर्णस्य जन्म रहस्यम् प्रकाशितम्। एतत्सर्वं तस्याः पुत्रवृत्तान्तं व्यासेन परमर्षिणा निवेदितम्; एष एकादशो ग्रन्थः, दुःखशोकहेतुः। अस्य पर्वणः सप्तविंशतिः अध्यायाः, पुण्यात्मानां हृदयानि कम्पयन्ति, अश्रुपाताय निर्मितम्। अत्र सप्तशतानि पंच सप्ततिः च श्लोकाः; एवं विद्वान् व्यासः भारताख्यां कथां न्यग्रथयत्। अनन्तरं द्वादशं शान्तिपर्व प्रवर्तते, यत्र युधिष्ठिरः वैराग्यग्रस्तः, पितृभ्रातृपुत्रबान्धवपितृव्यवधकारणात्, धर्मशास्त्राणि शरत्तल्पस्थेन उपदिष्टानि। तानि राज्ञां विज्ञेयानि धर्माणि, आपत्तिकाले कर्तव्यविधानानि च, देशकालानुसारतः प्रतिपादितानि। एतान् विज्ञाय, पुरुषः सर्वज्ञत्वं प्राप्नोति; मोक्षधर्माणां विस्तीर्णोपदेशः अपि तत्रोक्तः। एष द्वादशो ग्रन्थः पण्डितप्रियः, तत्र त्रिशतं अध्यायाः ज्ञेयाः। अत्रैव नव संन्यासविषयाः, एकोनत्रिंशदध्यायाः, चतुर्दशसप्ततिः सहस्राणि सप्त श्लोकाः। अत्रापि सप्त विंशतिः पंच श्लोकाः; अतोऽनन्तरं परमं अनुशासनं विज्ञेयम्।