पञ्चभिः पाण्डवपुत्रैः परिवृतः द्रोणः पञ्चताराभिः सहितः सवित्र्याः नक्षत्रसमूहेन सह चन्द्रमाः इव विराजमानः आसीत्। ततः अश्वत्थामना सह शतबलैः भ्रातृभिः दुर्योधनं रिपुघ्नं समुत्थितं ते सर्वे पर्यवर्तयन्। स तु भ्रातृभिः परिवृतः, आयुधानि समुत्क्षिप्य, गदाहस्तः तिष्ठन्, सुराणां मध्ये इन्द्रः यथा दैत्यसंघविनाशने तदा सः अपि तत्र बभौ। तस्मिन्नेव क्षणे, जनसमूहे समागते, पुरुषैः मार्गे दत्ते, शत्रुनगरजयकर्ता कर्णः विशालं रंगभूमिं प्रविश्य, विस्मयविस्तीर्णनेत्रः अदृश्यत। स स्वाभाविककवचधरः, कुंडलप्रभामण्डितमुखः, धनुःखड्गौ बद्ध्वा, चलनगिरिरिव तिष्ठन्, दृश्यते स्म। कुमारीगर्भसम्भूतः, कीर्तिमान्, विशालनेत्रः, पृथायाः सुपुत्रः, सवितृअंशसम्भूतः, शत्रुसैन्यनाशकः कर्णः तत्र विराजमानः आसीत्। सः बलवीर्यपराक्रमे सिंहवत्, वृषभवत्, द्विपपतिवत् आसीत्; तेजः शोभा दीप्तौ च सः सूर्यचन्द्राग्निवत् बभौ। दीर्घः सुवर्णवर्णः, नवयुवकः, सिंहगात्रः, अनन्तगुणसम्पन्नः, तेजस्वी, सवितृसारसम्भूतः सः कर्णः तत्र स्थितः। स महाबाहुः सर्वां रंगभूमिं निरीक्ष्य, द्रोणं कृपं च नमस्कृत्य, तु नातिप्रणयेन, तस्थौ। तदा सर्वे जनाः स्थिरा अभवन्, तेषां दृष्टयः तत्रैव लग्नाः, विस्मयेन हृतचित्ताः, कुतूहलपूर्णाः, ‘कः अयम्?’ इति आपृच्छन्। तदा सः वाग्मी मेघनिनादसदृशेन स्वरेण उवाच—‘भ्राता भ्रातरं प्रति तिष्ठति, सवितुः पुत्रः वज्रधारिणं प्रति तिष्ठति।’ ‘पार्थ, यानि कर्माणि त्वया कृतानि, तानि अहम् अपि सर्वेषां समक्षं करिष्यामि; मयि च विस्मयं मा कुरु।’ अस्य भाषमाणस्य पूर्वमेव, सर्वे जनाः यन्त्रचालिताः इव शीघ्रं उत्थिताः। तदा सिंहवत् दुर्योधनस्य हृदि हर्षः प्रविवेश; पार्थस्य तु लज्जा क्रोधश्च क्षणेन समुपजग्मतुः। ततः द्रोणानुज्ञया, युद्धप्रियः कर्णः, अर्जुनकृतानि सर्वाणि कर्माणि प्रदर्श्य, महाबलम् अदर्शयत्। तदा दुर्योधनः भ्रातृभिः सह, हृष्टः कर्णं समालिङ्ग्य, इदं वचनमुवाच—‘स्वागतम्, महाबाहो! सौभग्येन त्वं प्राप्तः असि, मानद। कुरुराज्यं सर्वसुखानि च यथेष्टं मया सह भुङ्क्ष्व।’ ‘मया सर्वं साधितम् इति मन्ये, त्वां मित्रं वृणे। त्वयोः पार्थकर्णयोः संग्रामं द्रष्टुमिच्छामि।’ एवं कर्णेन संबोधितः राजा दुर्योधनः तम् दीर्घबाहुं समालिङ्ग्य, पुनरिदम् उवाच—‘मया सह सुखानि भुङ्क्ष्व, बान्धवानां प्रियः भव; शत्रूणां शिरसि पादं स्थापय, रिपुसूदन।’ तदा पार्थः, आत्मानं तिरस्कृतमिव मत्वा, भ्रातृमध्यस्थितं कर्णं प्रति उवाच—‘अविनीतः, अनाहूतः, यः जनः प्रविशति, वदति वा, तेन लब्ध्यां लोकान् त्वं मया हतस्य प्राप्स्यसि।’ कर्णः प्रत्युवाच—‘एषा रंगभूमिः सर्वेषां समानाम्; किं तव अधिकारः, फाल्गुन? नृपेषु वीर्यवान् एव श्रेष्ठः, बलं धर्मानुगतम्।’ ‘हे भारत, निर्बलान् प्रति बाणव्ययः व्यर्थः; ब्रूहि—आचार्यस्य साक्षात्, अद्य ते शिरः शरैः हरिष्यामि।’ तदा द्रोणानुज्ञया, नगरीजयकर्ता पार्थः, भ्रातृभिः शीघ्रं संलालितः, संग्रामाय कर्णं प्रति अग्रे जगाम। कर्णः अपि संग्रामाय सज्जः, दुर्योधनस्य आलिङ्गनं लब्ध्वा, धनुःशरसम्पन्नः तस्थौ। तदा दिवं मेघैः आच्छादितं, विद्युत्प्रभाभिः प्रकाशितं, गर्जितैः कम्पितं, इन्द्रायुधध्वजितं, पक्षिवृन्दैः श्वेतरेखाभिः अंकितं च बभूव। तदा हर्षात्, हरिसुतस्य अश्वं रंगभूमिं निरीक्षन्तं दृष्ट्वा, सूर्यः समीपमागत्य, संचितं मेघसमूहं व्यपाकरोत्। ततः फाल्गुनः मेघच्छायया आच्छन्नः, कर्णः तु सूर्यप्रभया परिवृतः दृष्टः। यत्र कर्णः तिष्ठति, तत्र धृतराष्ट्रपुत्राः समवेताः; यत्र पार्थः, तत्र भारद्वाजः, कृपः, भीष्मश्च आसन्। रंगभूमिः द्विधा विभक्ता, स्त्रियः अपि द्विधा अभवन्; कुन्तीभोजतनया तत्त्वं विज्ञाय, मोहं जगाम। तस्याः मोहाविष्टायाः स्थितिम् आलोक्य, धर्मविद् विदुरः, सेवकैः सह, शीतलेन चन्दनजलेन ताम् आश्वासयत्। सा च चेतनां लब्ध्वा, दुःखितचित्ता, उभौ पुत्रौ ददर्श, किंचिदपि न शशाक कर्तुम्। ततः शारद्वतपुत्रः कृपः, युद्धनियमविद्, धर्मज्ञश्च, तयोः महाधनुष्मतोः प्रति इदं वचनमुवाच—‘एषः पृथायाः कनिष्ठः पुत्रः, पाण्डुपुत्रः; कौरवः त्वया सह एकयुद्धं करिष्यति।’ ‘त्वम् अपि, महाबाहो, स्वमातरं पितरं वंशं च नृपाणां मध्ये उद्घोषय; त्वं कुलस्य भूषणम्।’ ‘एवं ज्ञात्वा, पार्थः तव आह्वानं स्वीकरोति वा न वा; नृपाः अज्ञातकुलैः न संग्रामं कुर्वन्ति।’ एवं कर्णः संबोधितः, लज्जया मुखं नमयामास, यथा वर्षध्वस्तं पद्मं पल्लवशिथिलं भवति। स उवाच—‘आचार्य, त्रिविधं राजसन्तानम् शास्त्रसमन्वितम्; एकः कुलोत्पन्नः, एकः वीरः, एकश्च सेनानायकः।’ ‘अग्निः आपः समुत्पद्यते, ब्राह्मणात् क्षत्रियः, अश्मनः आयः; सर्वत्र शक्तिः विद्यमाना अपि, स्वस्वमूलस्थिता एव शोभते।