शल्यस्य निधनं धर्मराजस्य च महात्मनः निधनं, तथा सहदेवेन युद्धे शकुनेः वधः एषु घटनासु वर्ण्यते। सेनायाः बहु भागे विनष्टे शेषे अल्पे स्थिते, सुयोधनः सरसि प्रविष्टः, तत्र स्थित्वा आत्मानं गुह्यं कृतवान्। भीमस्य चरितं तत्र कथ्यते, यत्र मृगयुवानां संवादः तथा धर्मराजस्य बुद्धिमती वाणी श्रूयते। तत्र कोपितः धार्तराष्ट्रः सरसः उत्थाय गदायुद्धाय भीमेन सह समरमण्डले समागच्छत्। युद्धसभायाम् रामस्य आगमनं स्मृतम्, सरस्वत्याः पुण्यस्थलानां माहात्म्यं च स्तूयते। तत्र भीमस्य सुयोधनस्य च गदायुद्धं तीव्रं वर्ण्यते। भीमस्य गदायाः प्रहारैः सुयोधनस्य ऊरूभ्यां बलात् भग्नं जातम्। एष नवमः पर्व अद्भुतं अर्थपूर्णं च घोषितम्। अत्र सप्तपञ्चाशदधिकं अष्टचत्वारिंशत् अध्यायाः संख्याताः, बहवः आख्यानानि गणितानि, श्लोकसंख्या च निर्दिष्टा। त्रिसहस्रं द्विशतं द्विंशतिः श्लोकाः ऋषिणा रचिताः, कौरेयानां यशः वहन्ति। ततः अहं सauptika-parva भयङ्करं वर्णयिष्यामि, यत्र सुयोधनः भग्नऊरुः कोपितः स्थितः। पाण्डवेषु निर्गतेषु, त्रयः रथाः—कृतवर्मा, कृपः, द्रोणपुत्रः—रुधिरलिप्ताः सायंकाले आगच्छन्। समागत्य ते युद्धमुखे पतितं वीरं भूमौ दृष्ट्वा, द्रोणपुत्रः प्रचण्डकोपेन प्रतिज्ञाम् अकुर्वन्—धृष्टद्युम्नप्रमुखान् सर्वान् पाञ्चालान्, पाण्डवान् मन्त्रिभिः सह विना वधं मम क्रोधः न विमोक्ष्यते। एवं उक्त्वा त्रयः रथाः राजानं त्यक्त्वा सायंकाले महावने प्रविष्टाः। वटवृक्षस्य छायायाम् रात्रौ निवसन्, बहवः काकाः उलूकस्य आक्रमणेन दृश्यन्ते। द्रोणिपुत्रः पितुः निधनं स्मृत्वा क्रोधाविष्टः शयानानां पाञ्चालानां वधाय मनः कृतवान्। शिबिरद्वारं गत्वा, तत्र भीषणः राक्षसः आकाशं भूमिं च आवृत्य स्थितः दृष्टः। शस्त्रविनाशं तेन कृतं दृष्ट्वा, द्रोणिपुत्रः विकृताक्षं रुद्रं शीघ्रं पूजयामास। रात्रौ शयानान्, धृष्टद्युम्नप्रमुखान् पाञ्चालान्, तेषां कुटुम्बानि, द्रौपदीपुत्रान् च समं निहत्य। कृतवर्मणा कृपेण च सह तान् वधित्वा, केवलं पञ्च पाण्डवाः कृष्णस्य बलात् रक्षिताः तत्र जीवितवन्तः। सात्यकिः महाबाणधन्वा अन्ये च निधनं प्राप्ताः; तत्र द्रोणपुत्रेण शयानानां पाञ्चालानां वधः कृतः। धृष्टद्युम्नस्य सारथिः पाण्डवान् एतत् संवादं दत्तवान्; द्रौपदी पुत्रपितृभ्रातृवियोगेन शोकविह्वला अभवत्। सा मृत्युपर्यन्तं उपवासं कर्तुं संकल्प्य, पतिसकाशे उपविष्टा। द्रौपदीवाक्येन, भीमः घोरवीर्यः, तस्याः प्रियं कर्तुम् इच्छन्, गदां गृह्य, कुपितः भारद्वाजपुत्रं अन्वगच्छत्। तत्र भीमसेनस्य भीतिः, दैवेन प्रेरितः, द्रोणिपुत्रः कोपात् अस्त्रं मोक्तुम् उदाचरित—‘न पाण्डवेषु’ इति। कृष्णः ‘मा कुरु’ इति शमयन् उक्तवान्; अर्जुनः तदस्त्रं अन्येन अस्त्रेण शमयामास। द्रोणिपुत्रस्य कपटचेष्टां दृष्ट्वा, द्रोणिपुत्रस्य, व्यासस्य, अन्येषां शापः परस्परं प्रवृत्तः। ततः, रथवीरस्य मणिं गृहीत्वा, विजयी पाण्डवाः तं द्रौपद्यै हर्षेण ददुः। एष दशमः पर्व, सauptika-parva नाम, एवं वर्णितम्; अत्र अष्टादश पर्वे महर्षिणा अध्यायाः संख्याताः। अत्र श्लोकसंख्या अष्टशतानि, सप्ततिः श्लोकाः ब्रह्मविदा ऋषिणा उक्ताः। उज्ज्वलतम् अयं ग्रन्थः, सauptika-ईषीकाख्यानं वर्णयति; ततः स्त्रीपर्वं, करुणोदयः कथ्यते। राजा पुत्रवियोगविषमज्ञानदृष्टिः, तत्र कृष्णेन लोहप्रतिमा दृढा दर्शिता। भीमसेनस्य कपटचेष्टा धृतराष्ट्रस्य मनः विदारयामास; तेन धृतराष्ट्रः शोकाग्निना दग्धः। तत्र विदुरः राजानं संसारदुःखाग्निना संतप्तं, ज्ञानवाक्यैः मोक्षोपदेशैः शमयामास। अत्र अपि धृतराष्ट्रस्य युयुत्सुका कौरवपरिवारस्य च दुःखेन निर्गमनं वर्ण्यते। वीरपत्नीभिः अतीवशोकपूर्णं विलापं, गान्धार्याः धृतराष्ट्रस्य च कोपविमूढता स्मृतम्। तत्र क्षत्रियाः पुत्रान् भ्रातॄन् पितॄन् वीरान् युद्धपराङ्मुखान् शयानेन हतं दृष्ट्वा। अत्र गान्धार्याः पुत्रपौत्रवियोगदुःखं, कृष्णस्य तस्याः कोपशमनं च वर्ण्यते। तत्र धर्मनिष्ठः महाबुद्धिः राजा, राज्ञां शरीराणां शास्त्रीयदाहकर्माणि अकुर्वन्। राज्ञां जलदानकर्मणि आरभ्यमाणे, कर्णस्य—पृथासुतस्य—गुप्तजन्म प्रकटितम्।