क्षणमात्रं स्थित्वा पुनः द्रोणः तेनैव प्रकारेण अर्जुनं प्रति उवाच—"पश्यसि किं तं विहङ्गमं, वृक्षं, मां च अपि, अर्जुन?" इति। पार्थः द्रोणं प्रत्युवाच—"न केवलं विहङ्गमं पश्यामि, न वृक्षं, न च त्वाम्, भगवन्।" तदा द्रोणः सन्तुष्टचित्तः पुनः क्षणमात्रं स्थित्वा महाबाहुं पाण्डुपुत्रं अभ्यभाषत—"यदि विहङ्गमं पश्यसि, तर्हि पुनः वद—किं पश्यसि?" अर्जुनः प्रत्युवाच—"न केवलं विहङ्गमं पश्यामि, केवलं तस्य शिरः पश्यामि, न तु शरीरम्।" एवं उक्ते अर्जुनेन, द्रोणस्य रोमाञ्चः हर्षेण समुत्पन्नः, स उवाच—"मुञ्च," इति। अर्जुनः अपि संदेहं विना बाणं मुमोच। ततः पाण्डुपुत्रः तीक्श्णेन बाणेन तस्य विहङ्गस्य शीघ्रं शिरः छित्त्वा भूमौ पातितवान्। तद्विधं कार्यं सम्पाद्य, द्रोणः पाण्डवं आलिङ्ग्य, द्रुपदं सखिभिः सह युद्धे जितमिव मेने। ततः कालेन किञ्चिदतीते, श्रेष्ठः आङ्गिरसः स्वशिष्यैः सह गङ्गायाः स्नानार्थं जगाम, भारतश्रेष्ठ। यदा द्रोणः जले प्रविष्टः, तदा महाबलः नक्रः, दैवयोगात्, तस्य पादं जग्राह। सः स्वयम् अपि विमोचयितुं समर्थः सन्, शीघ्रं मोचयितुं शिष्यान् अवोचत्—"नक्रं हत्वा मां शीघ्रं विमोचयत," इति। तस्मिन्नेव क्षणे भीमसेनः पञ्चभिः तीक्ष्णैः अप्रतिघात्यैः बाणैः जलस्थं नक्रं ताडितवान्। अन्ये तु मोहिता विच्छिन्नबुद्धयः तत्र तत्र बाणान् सन्दधुः; अर्जुनस्य तु यथावद्व्यवहारं दृष्ट्वा द्रोणः तम् सर्वेभ्यः श्रेष्ठं मेने। सः तम् सर्वेभ्यः शिष्येभ्यः श्रेष्ठं मन्यते स्म, हृष्टः च अभवत्; अर्जुनस्य बाणैः नक्रः बहुधा छिन्नः। नक्रः तु निधनं प्राप्य, महात्मनः पादं मुमोच; सर्वैः अनुमोदितः शिष्यगणः एकत्रितः अभवत्। ततः द्रोणः दुर्योधनं, चित्रसेनं, दुःशासनं, विविंशतिं, अर्जुनं, अश्वत्थामानं च आहूतवान्। स महाबाहुः द्रोणः कर्दमेन बालकं निर्माय, शिष्याणां पश्यतां, गङ्गाजले न्यक्षिपत्। तस्य नेत्रे वस्त्रैः बद्ध्वा, वस्त्रैः च संवेष्ट्य, लक्ष्यरूपे स्थापयित्वा उवाच—"एतत् जलस्थं बालकं, नेत्रबन्धनं कृत्वा, बाणैः ताडयत।" तस्मिन्नेव क्षणे अर्जुनः दशभिः बाणैः, ततः पञ्चभिः अपि, जलस्थं बालकं विव्याध। सर्वाणि तानि कर्माणि दृष्ट्वा द्रोणः पाण्डवं सर्वेभ्यः शिष्येभ्यः श्रेष्ठं मेने, हृष्टः च अभवत्; ततः भारद्वाजः महात्मानं रथिनं अर्जुनं उवाच— "इदं गृहाण, महाबाहो, परमं दुष्करं च अस्त्रं ब्रह्मशिरः, तस्य प्रयोगं संहरणं च।" "इदं त्वया मनुष्येषु न कदापि प्रयोज्यम्; अल्पतेजसि विक्षिप्ते लोकोऽयं दहेत्।" "इदं पुत्र, अस्त्रं मनुष्येषु विशिष्टं स्मृतम्; सम्यग्ग्रहीत्वा मम वचः शृणु।" "यदि कदाचित् मानुषशत्रुः त्वां पीडयेत्, तदा तस्य नाशाय युद्धे इदं प्रयुज्यताम्।" एवं प्रतिज्ञाय, अर्जुनः कृताञ्जलिः परममस्त्रं जग्राह; पुनः चाचार्यः तम् उवाच—"नास्ति लोके समो धनुर्धरः त्वत्तः," इति। एवं धृतराष्ट्रपुत्राणां पाण्डुपुत्राणां च शस्त्रविद्यायां सिद्धिं दृष्ट्वा, द्रोणः नृपतिं धृतराष्ट्रं उवाच। सः कृपस्य, सोमदत्तस्य, प्राज्ञस्य बाह्लीकस्य, गाङ्गेयस्य, व्यासस्य, विदुरस्य च साक्षात्, नृपतेः सन्निधौ, "कौरवराज, राजपुत्राः शस्त्रविद्यायां सिद्धाः; तव अनुमत्याऽद्य तेषां कौशलदर्शनं क्रियताम्," इति उवाच। तदा नृपतिः हृष्टमनाः प्रीत्या उवाच। "यदा, यत्र, यथाऽपि इच्छसि, तदा त्वमेव मां आज्ञापय—व्यवस्थां करिष्यामि।" "अद्य अहं मम पुत्रान् अन्यांश्च शौर्ये परस्परं जयमानान् द्रष्टुम् इच्छामि।" "क्षत्ता! आचार्येण यत् आदिष्टं, तत् कुर्यात्; हि धर्मप्रिय, मम न अन्यत् प्रियं भवेत्।" ततः राज्ञः अनुमतिं लब्ध्वा, विदुरस्य च अनुमोदनं प्राप्य, भारद्वाजः बुद्धिमान् भूमिं मापयामास। समतलां वृक्षरहितां स्रवदापगां च भूमिं चयन्य, तिथिनक्षत्रयुक्ते दिने हवनं कृत्वा, नगरं प्रचारितम्। तत्र शास्त्रविधिना महती रंगभूमिः निर्मिता; तत्र कृत्स्नं नगरं समागतं। तत्र शिल्पिभिः सुशोभनं राजोपवेशनं निर्मितं, पूर्णसैन्यरक्षा च स्त्रीणां रक्षणं च व्यवस्थितम्। भूमौ जनानां स्थातुं वेदिकाः, सुवर्णमणिमयान् उच्चपर्वतानिव सुकुमारपालकान् च निर्मितवन्तः। तदा दिवसे प्राप्ते, राजा मन्त्रिभिः सह, स्वगृह्यैः सचिवैः च, व्यासस्य अनुमोदनं प्राप्य, भीष्मं अग्रे स्थापयित्वा, श्रेष्ठं आचार्यं कृपं च आनीय, बाह्लीकं, सोमदत्तं, भूरिश्रवसं, अन्यांश्च कुरून् मन्त्रिणः च नगरात् आहूय, ब्राह्मणैः सहितः रंगभूमिं प्राप। सः दिव्यं राजोपवेशनं प्रविवेश, यत्र मुक्ताजालैः विभूषितं, वैडूर्यप्रभया दीप्तं, सुवर्णमयानि च आसनानि आसन्।