स्मरन् पूर्वसङ्गमं तस्य वचांसि च, अहं ततः द्रुपदम् उपगच्छं, हे प्रभो, पूर्वमित्रभावेन। तत्र अहं द्रुपदं प्रत्युवाचम्— ‘पुरुषश्रेष्ठ, मां तव मित्रं विद्धि’ इति, मित्रभावेन सन्निकृष्टः। स तु मां, अपरिचितमिव, उपहसन्, इदं वचनम् अवदत्— ‘द्विजश्रेष्ठ, तव बुद्धिः न युक्ता। यदा त्वं बलात् माम् “मित्रमस्मि” इति अवदः, द्विज, तदा विद्धि, अत्र सम्बन्धाः कालक्रमेण जीर्णा भवन्ति, यथा जनाः जरां यान्ति। पूर्वं मित्रत्वं सामर्थ्येन बबन्ध, न हि अबुद्धिमान् विदुषः मित्रं, न च सारथिहीनः सारथ्यवन्तम् मित्रं। समत्वात् एव मित्रत्वम् उत्पद्यते, न तु विषमत्वात्। अस्मिन्लोके न कस्यचित् कालातीतं मित्रत्वं दृश्यते। कामः तद् भुङ्क्ते, क्रोधः तद् त्यजति। मा त्वं जीर्णं मित्रत्वं, स्वार्थेन कृतं, आश्रय। द्विजोत्तम, पूर्वं मित्रत्वं आवश्यकं सन्दर्भे आसीत्। दरिद्रः न धनिनः मित्रं, न च अबुद्धिमान् विदुषः। भीरुः न वीरस्य मित्रं, न च पूर्वं स्वीकृतं तादृशैः। न हि बलवन्तः राजानः तादृशान् मित्रत्वे स्वीकरोन्ति। मन्दैः, भग्यहीनैः, धननष्टैः च एव मित्रत्वम् उपजायते। अबुद्धिमान् न विदुषः मित्रं, न च सारथिहीनः सारथ्यवन्तम्। अराजाः न राज्ञः मित्रं, न च पूर्वं स्वीकृतं तादृशैः। न च किञ्चन राज्यार्थं सह त्वया कृतसंविदं वेद्मि। ब्राह्मण, एकरात्रभोजनं तुभ्यं दास्यामि यथेष्टम्। इति स एवमुक्त्वा, अहं भार्यया सह अपक्रम्य गतवान्। तदा अहं, तेन द्रुपदेन एवमुक्तः, शीघ्रं तं प्रतिज्ञां पूर्तुम् निश्चित्य, क्रोधेन परिपूर्णः अभवम्। ततः कुरून् अभ्यागच्छं, हे भीष्म, धर्मज्ञैः शिष्यैः सह, स्वकामस्य पूर्त्यर्थम्। इदं नागराष्ट्रस्य रम्यं नगरं तव पुरतः स्थितम्; ब्रूहि, किं करवाणि? अच्युतधनुष्कं निर्मीयताम्, श्रेष्ठानि शस्त्राणि च दीयन्ताम्; कुरुक्षेत्रे मान्यः सन्, सुखानि भुङ्क्ष्व। कौरवसंपदः, राज्यं च सर्वं तव; त्वमेव परमो नृपः, सर्वे चाज्ञां तव पालयन्ति। यद् यद् त्वया वाञ्छितं ब्रह्मन्, तत् कृतम्; एवं मन्यस्व। सौभाग्येन त्वं प्राप्तः, द्विजश्रेष्ठ, महत् उपकारः मयि कृतः। ततः भीष्मः तम् आचार्यं पाण्डुपुत्रैः सह स्वीकृत्य, पौत्रांश्च विविधरत्नानि च उपानयत्। राजा पौत्रान् द्रोणाय शिष्यत्वे समर्प्य, ततः द्रोणः भीष्मं प्राज्ञश्रेष्ठं उवाच। ‘कृपः अस्ति आचार्यः, शस्त्रविद्यायाम् निपुणः, सन्तः पूजितः; यदि च ब्राह्मणः मया सह स्थास्यति, तदा सः क्लाम्येत्। त्वत्तः किंचित् याचित्वा, सम्पदः हृष्टः प्राप्य, अहं स्वाश्रमं प्रतियास्यामि यथागतः।’ एवं वदति तस्मिन् ब्राह्मणे, भीष्मः रणशार्दूलः, द्रोणं शस्त्रविद्यायाः मुख्यं आचार्यं वाक्यम् अब्रवीत्— ‘कृपः मयैव सदा पूज्यः, तवं मे पौत्राणाम् आचार्यः, त्वं हि मम गुरुसम्मतः। एतान् शस्त्रकुशलान् पुत्रान् सदा शिक्षय।’ ततः द्रोणः, भीष्मेन पूजितः, कुरुपौत्रैः सहितः राजगृहे प्रतिष्ठितः, पूजितः, महातेजाः। आचार्ये विश्रान्ते, भीष्मः कौरवपौत्रान् विविधरत्नैः सह द्रोणाय शिष्यत्वे समर्पयत्। प्रसन्नः सः भरद्वाजाय गृहम् अददात्, यत्र बहुधनधान्यसम्पदः सन्निकृष्टाः। द्रोणः, महाबाहुः, पाण्डुपुत्रान् धृतराष्ट्रपुत्रांश्च कौरवान् शिष्यत्वेन हृष्टः स्वीकृतवान्। सर्वान् तान् स्वीकृत्य, द्रोणः, तेषां समीपे रहसि विश्वासपूर्वम् इदं वचनम् उवाच— ‘मम हृदि किञ्चित् वाञ्छा परिवर्तते; युष्माभिः शस्त्रविद्या अधीताः, तन्मे दातव्यम्—ब्रूत, अघनाशनाः।’ एतच्छ्रुत्वा कौरवाः मौनं जगृहुः, पार्थस्तु सर्वं प्रतिजज्ञे, रिपुनाशन। तदा द्रोणः पुनः पुनः अर्जुनस्य शिरसि चुम्बन्, स्नेहेन आलिङ्ग्य, हर्षेण अश्रूणि मुमोच। अश्वत्थामानम् आहूय, द्रोणः उवाच— ‘एषः पार्थः तव मित्रं भवतु, मया दत्तः; त्वं च एनम् गृहाण।’ पार्थः आलिङ्ग्य, ‘साधु साधु’ इति उवाच, ब्राह्मणश्रेष्ठ, ‘अद्य प्रभृति धर्मेण तव बद्धः अस्मि।’ ‘द्विजोत्तम, अहं तव शिष्यः; त्वदीयया कृपया जीवामि।’ इत्युक्त्वा, पार्थः गुरोः पादौ जग्राह। ततः द्रोणः, महावीर्यः, पाण्डुपुत्रान् दिव्यमानुष्यशस्त्राणि उपदिष्टुम् आरब्धवान्। अन्ये च राजपुत्राः, भरतश्रेष्ठ, तदा द्रोणं द्विजश्रेष्ठं शस्त्रविद्योपदेशाय उपजग्मुः। वृष्णयः, आन्धकाः, अन्ये राजानः, राधेयः सूतपुत्रः च, सर्वे तदा द्रोणम् आचार्यत्वे समुपजग्मुः। सूतपुत्रः, पार्थं स्पर्धमानः, महाक्रोधेन पूर्णः, दुर्योधनम् आश्रित्य, पाण्डवान् अवमन्यत। सः शस्त्रविद्यायाम् पारङ्गतिं वाञ्छन् द्रोणम् उपगच्छत्; तेषु सर्वेषु शिष्येषु, पाण्डवः उद्योगेन कौशलाच्च श्रेष्ठः आसीत्।