तदा धनुर्धरः आचार्यः शरेण तं मुद्रिकामण्डलं विव्याध, ततः ताम् ऊर्ध्वं समाह्वयत्। शरं गृहीत्वा, मुद्रिकां शरस्य अङ्गुष्ठे निवेश्य, कूपात् निष्कृष्टवान्। सः अनुत्तेजितः सन्, प्राप्तां मुद्रिकां विस्मितैः कुमारकैः सह तत्र स्थितः, तां मुद्रिकां तेषां राजपुत्राणां समक्षं दत्तवान्। तदा बालकाः विस्मिताः सन्तः तम् ऊचुः – “नमः ते ब्राह्मण, एतादृशं कृत्यम् अन्येषां न दृश्यते। त्वं कः? कस्य वा? वद, किं वयं करोतु?” एवं पृष्टः द्रोणः तान् राजपुत्रान् प्रत्युवाच – “मम रूपं गुणांश्च भीष्माय निवेदयत।” तथेति उक्त्वा ते राजपुत्राः भीष्मं गताः, तस्य ब्राह्मणस्य वचनानि तथा तदद्भुतकृत्यं सर्वं भीष्माय निवेदयामासुः। तद् राजपुत्रेभ्यः श्रुत्वा भीष्मः तम् एव द्रोणं इति बुबोध। सः चिन्तयामास – “एषः नूनं आचार्यत्वाय योग्यः।” ततः भीष्मः स्वयम् एव तं द्रोणं समानीय, महता सत्कार्येन पूजितवान्। ततः शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः भीष्मः कौशलपूर्वकं द्रोणं पप्रच्छ; स च द्रोणः आगमनहेतून् सर्वान् भीष्माय न्यवेदयत्। सः उवाच – “हे निष्पाप, अहम् एकदा अग्निवेश्यं मुनिं धनुर्वेदविद्याम् अधिगन्तुम् आगच्छम्। ब्रह्मचारी संयतः जटिलः च तत्र बहून् वर्षान् गुरोः सेवा परायणः स्थितवान्। तत्रैव पाञ्चाल्यः महाबलः यज्ञसेनः अपि तस्य गुरोः समीपे धनुर्वेदविद्यां श्रोतुम् आगतः। तत्र सः मम प्रियः बन्धुः, उपकारी, स्नेहितश्च आसीत्। तेन सह अहम् दीर्घकालं रम्यं समयं व्यतीतवान्। बाल्ये एव वयं सहाध्यायिनौ आस्म। सः सदा मम प्रियः, प्रियवादिनः, मनोहराणि कर्माणि कुर्वन्। तदा सः माम् इदं वचनम् अवदत्, यत् मम हर्षं वर्धयामास – ‘अहं पितुः प्रियतमः पुत्रः, महात्मनः द्रोणस्य।’ ‘यदा सः पाञ्चाल्यः मां राज्याभिषिच्यति, तदा सत्येन व्रणे, राज्यस्य अर्धं त्वया सह भोक्तव्यम्।’ ‘मम भोगाः, वित्तं, सुखानि च सर्वाणि तव वशे स्युः।’ इति उक्त्वा, सः धनुर्वेदे निष्णातः मया पूजितः च गच्छन्। तस्य वचांसि अहं सदा हृदि धारयामि। किन्तु, पित्रा पुत्रकामेन आज्ञप्तः, अहम् अविचार्य पथम् अगच्छम्। शारद्वतीं महतीं बुद्धिमतीं दृढव्रतां, यज्ञहोमतपोनिष्ठां भार्याम् उपयेमे। गौतमीतः मम पुत्रः अश्वत्थामान् जातः, सः मम एव तनयः, यस्य कर्माणि भीमसमाः, तेजः च सूर्यसमम्। अहम्, भरद्वाजः, तस्मिन् पुत्रे आत्मवत् प्रीतिम् अनुभूतवान्। किञ्च, धनाढ्यपुत्राः क्षीरं पिबन्तः दृष्ट्वा, अश्वत्थामान् बाल्ये रुदन्, मम मनसि खेदं जनयामास। ब्राह्मणस्य स्वकर्मणि प्रवृत्तस्य दुःखं न शोभते – इति चिन्तयन्, तत्र प्रदेशे बहु विचरामि। शुद्धं दानं धर्म्यम् अदोषं च इच्छन्, सर्वत्र याचमानः अपि, क्षीरदातारं न लब्धवान्। तदा, जलं चूर्णसमं कृत्वा, पुत्रं लोभयामासम्। सः चूर्णजलं पीत्वा, बाल्यविभ्रमात्, आत्मानम् अपि क्षीरपायीति मेने। ततः सः प्रमुदितः, बालकैः परिवृतः, नृत्यम् अकुरुत। तं दृष्ट्वा, मम मनसि लज्जा विषादः च जातः – ‘हन्त, द्रोणः जीवन् अपि वित्तं न प्राप्नोति!’ यस्य पुत्रः क्षीरकाङ्क्षी चूर्णजलं पीत्वा, आत्मानं क्षीरपायीति मन्यते, नृत्यति च, तस्य किं दुःखम्! एतद् वचनं तेषां मध्ये श्रुत्वा, मम मनः कम्पितम्। आत्मनं निन्दन्, हृदि एवं विचारितवान्। पुनः, ब्राह्मणैः परिहासितः, तिरस्कृतश्च, अहम् अर्थलोभात् अन्येषां सेवां पापां न कुर्याम्। एवं चिन्तयन्, मम प्रियं पुत्रं, भीष्मं, भार्यया सह, पूर्वस्नेहवशात् सौमकिं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र, तं राज्याभिषिक्तं श्रुत्वा, ‘मम कार्यं सिद्धम्’ इति मत्वा, प्रियं मित्रं, राज्यं प्राप्तं, समीपं गतवान्। पूर्वमिलनं तस्य वचनानि च स्मृत्वा, अहम् द्रुपदं प्रति, ‘मित्रं स्म’ इति भावेन, स्नेहबन्धेन, उपगच्छम्। अहम् अवदं – ‘हे पुरुषश्रेष्ठ, मां तव मित्रं विद्धि।’ तदा सः द्रुपदः मां अपरिचितवत् हसितवान्, एवं च अवदत् – ‘तव बुद्धिः, हे ब्राह्मण, न उचितम्।’ ‘यदा त्वं बलात् माम् अवदः “अहं तव मित्रम्” इति, द्विज, तदा विद्धि यत्, अत्र सम्बन्धाः कालपर्यायेण जीर्णाः भवन्ति।’ ‘पूर्वं मित्रता सामर्थ्ये स्थितम्, अज्ञः न ज्ञस्य मित्रम्, न च सारथिहीनः सारथिनः मित्रम्।’ ‘मित्रता समत्वात् जायते, न विषमत्वात्; अत्र लोके, न कस्यचित् मित्रं जातु शाश्वतम् अस्ति।’ ‘कामः तस्य भोगं करोति, क्रोधः त्यजति; त्वया स्वार्थाय कृता जीर्णा मित्रता मां मा पिशङ्गय।’ ‘हे द्विजश्रेष्ठ, पूर्वं मित्रता आवश्यके स्थितम्; दरिद्रः न धनिनः मित्रम्, न च अज्ञः विदुषः।’ ‘भीतः न वीरस्य मित्रम्, न च पूर्वं स्वीकृता मित्रता तादृशैः; न कदापि महाबलिनः राजानः तादृशान् मित्रम् इच्छन्ति।’ ‘मन्दैः, भाग्यहीनैः, वित्तनष्टैः च मित्रता स्यात्; अज्ञः न ज्ञस्य मित्रम्, न च सारथिहीनः सारथिनः मित्रम्।