ततः रामं रणशिरोमणिं भूरिदातारं द्रोणः प्रणम्य उवाच— “व्रतधृतोऽहं त्वत्तः अक्षय्यं वित्तमिच्छामि।” तं भृगुवंशजः प्रत्युवाच— “तपसा समृद्ध, यदिदं मम हिरण्यमन्यच्च वित्तं, तद्ब्राह्मणेभ्यः दत्तमस्ति। एवं समुद्रपर्यन्तां पुरीषपूरितां पृथ्वीं सम्पूर्णां कश्यपाय दत्तवानस्मि। अद्य मे केवलं शरीरं शस्त्राणि च विविधायुधानि चावशिष्टानि। यदि मे शस्त्राणि, शरीरं, बाहूं वा पुनः इच्छसि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, किं ददामि ते? शीघ्रं वद।" तदा द्रोणः प्राञ्जलिः प्राह— “हे भार्गव, सर्वाणि शस्त्राणि, तेषां प्रत्याहारविद्यां, गुह्योपयोगं च समग्रं मे प्रयच्छ।” तं स भार्गवः— “एषा सर्वेषां वित्तानां श्रेष्ठा,” इति संप्रोक्त्य, तस्मै शस्त्राणि, तेषां रहस्यव्रतानि, धनुर्वेदं च सम्पूर्णं दत्तवान्। एवं सर्वमस्त्रविद्यां लब्ध्वा, द्रोणः ब्राह्मणश्रेष्ठः प्रसन्नचित्तः स्वमित्रं द्रुपदमुद्दिश्य प्रस्थितवान्। स द्रुपदमुपगम्य, बलवान् भारद्वाजः तं नृपं प्राह— “मित्रं मां विद्धि।” इत्युक्ते, पाञ्चालनृपः पूर्वस्नेहं विस्मृत्य, वाक्यं न सहस्रं ससहिष्णुः। कोपसंरक्तलोचनः, मदोद्धतभ्रूभङ्गः, राजा द्रोणं प्रत्युवाच— “ब्राह्मण, तव बुद्धिरयुक्ता; यत् मां बलात् ‘मित्रं तेऽस्मि’ इति वदसि, तन्न सम्यक्। राजानः हि न हीनबलानां, दारिद्र्यपीडितानां, पतितवित्तानां च मैत्रीं कुर्वन्ति। कालात्यये स्नेहोऽपि नश्यति; मम त्वया सह स्नेहः पूर्वं सामर्थ्येन बद्धः। लोके न कस्यचित् हृदि स्नेहः चिरस्थायी; कामः तं नाशयति, कोपोऽपि भिन्दति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, एषः क्षीणः स्नेहः त्वया स्वयमेव सिमितः; यः स्नेहः पूर्वमस्ति, सापि लाभहेतुकः। दारिद्र्यवान् न धनिनः सखा, न मूर्खः पण्डितस्य; न भीरुः वीरस्य—किं तेन पूर्वस्नेहेन? विवाहः मैत्री च तुल्यवित्तविद्ययोः युक्ता; न समृद्धदीनयोः। अयाजकः न याजकस्य सखा, न रथहीनः सारथिवतः; नापि राजा राज्ञः सखा—किं तेन पूर्वस्नेहेन?” एवमुक्त्वा द्रुपदेन, क्रुद्धः महाबलः भारद्वाजः क्षणमालोक्य चिन्तयामास। ततो निश्चित्य, शिष्यसमेतः पुत्रसहितः, स पाञ्चालराजमभिगम्य, कुरुप्रधानानां नगरे नागसाह्वये प्रतिज्ञां कृत्वा शीघ्रं गन्तुं निश्चिन्तवान्। नागपुरं प्राप्त्वा, स ब्राह्मणश्रेष्ठः गौतमगृहे गूढमवसत्। तत्र क्रिपेण पार्थान् शस्त्रविद्यां शिक्षयता, न केनचित् स विज्ञातः। एवं स्वगौरवं गोपयन् किञ्चित्कालं तत्र वसन्, राजपुत्राः गजसाह्वयात् सह गत्वा क्रीडन्तः कन्दुकक्रीडायां मग्नाः। क्रीडन्तः, एकं मुद्रारत्नं कूपे पतितं दृष्ट्वा, धर्मपुत्रस्य कन्दुकः अपि गूढे, गभीरकूपे, नभसि तारेव दीप्तिमान्, पतितः। तद्विदित्वा, राजपुत्राः कन्दुकं प्राप्स्याम इति प्रयत्नं कुर्वन्तः, न शक्नुवन्तः, लज्जायाञ्चितमुखाः, परस्परं निरूप्यमाणाः, अत्यन्तं चिन्तिताः। तत्रापश्यन् कृष्णवर्णं, वृद्धं, कृशं ब्राह्मणं, समीपे स्थितं, स्वकर्मनिरतं, समीपस्थिताग्निं च। तं महात्मानं दृष्ट्वा, राजपुत्राः उत्साहशून्याः, तं ब्राह्मणं समीपं गत्वा, परिवव्रुः। तदा द्रोणः, तान् अनाथवत् बालान् दृष्ट्वा, सौम्यस्मितं कृत्वा, पाञ्चालदेशात् आगत्य, तान् बलं प्रदर्शयन् उवाच— “हा, भवतां वीर्ये लज्जा, धनुर्विद्यायां लज्जा! भरतवंशे जाताः, लघुतरं पुरस्कारमपि न लब्धवन्तः। अहं तु तृणानि बाणत्वेन कृत्वा पुरस्कारं मुद्रां च आनयिष्यामि; भोजनं च मे दत्तव्यम्।” तस्मिन् काले कुन्तीपुत्रः युधिष्ठिरः द्रोणं प्राह— “कृपाचार्यस्य अनुमत्याऽन्यं ब्राह्मण, अन्ववायत्तं भिक्षां प्राप्नुहि।” अत्र मे एषा तृणमुष्टिः अस्ति, यां मन्त्रेण अभिमन्त्रितवानस्मि। अस्य बलं पश्य, यदन्येषां नास्ति; अनेन तृणेन पुरस्कारं, अन्येन मुद्रां आनयिष्यामि। एवं स तदा यथोक्तं सर्वं कृतवान्। तद्विलोक्य, राजपुत्राः विस्मयाकुललोचनाः, “इदं तु अद्भुतं!” इति मन्यमानाः प्राहुः— “ब्राह्मणश्रेष्ठ, शीघ्रं एतन्मुद्रारत्नं आनय।” एवं महाभारते आदिपर्वणि द्रोणद्रुपदयोः संवादो, द्रोणस्य शस्त्रप्राप्तिः, राजपुत्राणां क्रीडा च वर्णिता।