तत्र, तन्महामती धनुर्वेदपरायणः, शत्रुनिग्रही जमदग्निसुतस्य महात्मनः कीर्तिं शृणोति। स सर्वविद्याविदां श्रेष्ठं, शस्त्रधारणां अग्रगण्यं तं ऋषिं तदा ब्राह्मणेषु सर्वधनं ददन्तं शृणोति, राजन्। रामस्य धनुर्वेदे दिव्यास्त्रेषु च पारंगतत्वं, तथा नीतिशास्त्रविज्ञानं शृण्वन्, तानि मनसि स्थापयति। ततः, तपःसम्पन्नः, शिष्यसमूहपरिवृतः, महाबाहुः महेन्द्रपर्वतं प्रति प्रस्थितः। महेन्द्रं प्राप्य, महान् तपस्वी भारद्वाजः क्षत्रियविनाशकं, शत्रुनिग्रही भर्गवरामं दृष्टवान्। तदा, शिष्यैः सह द्रोणः भृगुवंशजं समीपं गत्वा, स्वनाम आङ्गिरसवंशसम्भवमाख्यात्। शिरसा भूमौ नमस्कृत्य, चरणयोः प्रणम्य, वनगमनकामनया सर्वं त्यक्तवान्। ततः, महात्मा भारद्वाजः जमदग्न्यं प्रति वदति—“त्वं भारद्वाजसम्भवः, अहं अपि अन्यसम्भवो नास्मि।” “मां, ब्राह्मणश्रेष्ठ, द्रोणं विद्धि, धनार्थमागतं।” इति उक्त्वा, महात्मा क्षत्रियविनाशकः तं प्रत्युवाच। “स्वागतम् ते, ब्राह्मणश्रेष्ठ! यत् इच्छसि, तद् वद।” इति रामेण उक्तः, भारद्वाजः इदं वचनं प्राह। “हे राम, शूरश्रेष्ठ, विविधं धनं ददन्तः, अहं व्रतस्थः, त्वत्तः अक्षय्यं धनं इच्छामि।” “तपोधन, यत् सुवर्णं अन्यं च धनं मयि अस्ति, तत् सर्वं ब्राह्मणेषु दत्तम्।” “एवं, अयं पृथिवी, समुद्रपर्यन्ता, नगरैः पूर्णा, सर्वं कश्यपाय दत्तम्।” “अधुना केवलं शरीरं मम अवशिष्टम्, शस्त्राणि च विविधानि।” “यद्यस्त्राणि वा, शरीरं वा, बाहूं वा पुनः इच्छसि, ब्राह्मण, वृणु—किम् ददामि ते, द्रोण? शीघ्रं वद।” “सर्वाणि अस्त्राणि, भर्गव, उपसंहरणविधिभिः, गुह्योपपदेभिः सह, पूर्णं मे दद।“ “एष धनानां मध्ये उत्तमं, ब्राह्मणश्रेष्ठ।” इति उक्त्वा, भर्गवः तस्मै अस्त्राणि, गुह्यव्रतानि, धनुर्वेदं च सम्पूर्णं दत्तवान्। सर्वं लब्ध्वा, शस्त्रविद्यायां सिद्धः, ब्राह्मणश्रेष्ठः, तुष्टः, द्रुपदं मित्रं प्रति प्रस्थितः। तदा, द्रुपदं उपगम्य, महाबलः भारद्वाजः राजानं प्रति वदति—“मित्रं मां अत्र विद्धि।” मित्रत्वेन उक्तः, नराधिपः पाञ्चालराजः, पूर्वस्नेहे अपि, भारद्वाजवचनं न सहनं शशाक। क्रोधदृष्ट्या भ्रूभंगं कृत्वा, रक्तलोचनः, ऐश्वर्यगर्वमत्तः, राजा द्रोणं प्रति वदति— “ते ब्राह्मण, तव बुद्धिः न यथायोग्यं; बलात् यथा वदसि—‘मित्रं अस्मि’—तथा नास्ति।” “राजानः, श्रेष्ठाः, न तादृशैः मित्रत्वं कुर्युः—ये दुर्बलाः, समृद्धिहीनाः, धनहीनाः।” “मित्रत्वं कालक्रमेण क्षीयते; वृद्धत्वेन तद् नश्यति; मम मित्रत्वं पूर्वं सामर्थ्यबन्धं आसीत्।” “इह लोके, मित्रत्वं कस्यचित् हृदये न नित्यं तिष्ठति; कामः तद् नाशयति, क्रोधः तु भेदयति।” “एतत् जीर्णं मित्रं नाश्रयस्व, यत् त्वया स्वयमेव सीमितम्; ब्राह्मणश्रेष्ठ, पूर्वं मित्रत्वं आसीत्, तद् लाभबन्धम्।” “दरिद्रः न धनवानः मित्रं, न अज्ञः विदुषः मित्रं; न भीरुः शूरस्य मित्रं—पूर्वमित्रस्य किम् फलम्?” “समत्वे धनविद्ययोः विवाहः मित्रत्वं च युक्तम्; न समृद्धस्य दरिद्रस्य।” “अयाजकः न याजकस्य मित्रं, न रथहीनः रथिनः मित्रं; न राजा अपि अन्यराजस्य मित्रं—पूर्वमित्रस्य किम् फलम्?” एवं द्रुपदेन उक्तः, महाबलः भारद्वाजः, क्रोधवशात्, क्षणं चिन्तयामास। मनसि निश्चित्य, बुद्धिमान्, शिष्यैः परिवृतः, पुत्रसहितः, पाञ्चालराजं समीपं गच्छति। कुरुषु श्रेष्ठं नागसाह्वयाख्यां नगरं गत्वा, प्रतिज्ञापूरणाय व्रतं कृत्वा शीघ्रं प्रस्थितः। नागपुरं आगत्य, भारद्वाजः ब्राह्मणश्रेष्ठः गौतमगृहे गुप्तं वासमकरोत्। ततः, कृपः पार्थान् अस्त्रविद्यां शिक्षयामास, किन्तु तं कश्चन नाजानत्। एवम्, स्वधर्मं गुप्त्वा, तत्र किञ्चित्कालं वासमकरोत्; ततः, गजसाह्वयात् राजपुत्राः सह गच्छन्ति। ते वीरपुत्राः तत्र कन्दुकक्रीडायां प्रमुदिताः क्रीडन्ति; क्रीडायाम्, मुद्रिका कूपे पतितम्। धर्मपुत्रस्य कन्दुकः अपि तत्र, गूढे गम्भीरे कूपे, आकाशस्थतारा इव दीप्तिमान्, पतितः। एतत् दृष्ट्वा, राजपुत्राः कन्दुकं प्रापितुम् उत्सुकाः अभवन्; यत्नं कृत्वा अपि, तद् न प्रापयितुं शशाकुः। ततः, लज्जानम्रमुखाः, परस्परं दृष्ट्वा, कन्दुकग्रहणविधिं न जानन्तः, महतीं चिन्तां प्राप्नुवन्। ते तत्र समीपे, अग्निहोत्रं कुर्वन्तं, कृष्णवर्णं, वृद्धं, कृशं, ब्राह्मणं, स्वधर्मनिष्ठं, ददृशुः।