तत्सर्वं रहस्यं तस्य पितृभिः शस्त्रस्य साहाय्येन प्रकटितम्। स च शीघ्रमेव परमं शस्त्रविद्यायाः पारङ्गत्यम् उपगतवान्। ततो गङ्गासुतः कृतं कृत्यम् अनुस्मृत्य कृपं समाहूय तमुवाच—"एते तव शिष्याः" इति स्वपौत्रान् कृपाय समर्प्य तं यथाकालं सत्कृतवान्। ततो धृतराष्ट्रपुत्राः, पाण्डवाः, यादवाश्च सर्वे महारथाः धनुर्वेदं सम्यग् अधीयन्त। वृष्णयश्चान्ये च राजानो विविधदेशसमागताः कृपं गुरुं कृत्वा शस्त्रविद्यायाः परमं ज्ञानमवापुः। स तु शस्त्रविद्यायां प्रवीणान् वीर्यवन्तः आचार्यान् पृच्छति स्म; न च कश्चन दुर्बलधीः, अल्पभाग्यः, वा अशस्त्रकुशलः तत्र अभवत्। दिव्यबलवर्जितः कश्चन कुरुवीरान् शस्त्रे उपदिशितुं न शक्यः—इति गङ्गासुतः भारतश्रेष्ठः तदा चिन्तयामास। ततः स पाण्डवान् कौरवांश्च भरद्वाजात्मजाय द्रोणाय शिष्यत्वेन न्यवेदयत्। भिष्मो महात्मा तं धर्मशास्त्रविहितेन विधिना सत्कृत्य, द्रोणः शस्त्रविद्यायां श्रेष्ठतमः सन्तुष्टः अभवत्। स ख्यातः द्रोणः तान् सर्वान् शिष्यत्वेन स्वीकृत्य धनुर्वेदं सम्यग् उपशिक्षयामास। शीघ्रमेव राजन्, कौरवाः पाण्डवाश्च सर्वशस्त्रेषु निपुणाः अभवन्। अथ राजा पृष्टवान्—"कथं द्रोणः जातः? कथं शस्त्राणि प्राप्तवान्? कथं च कुरुषु आगतः? कस्य पुत्रः स महाबलः?" पुनरपि पृष्टवान्—"कथं तस्य पुत्रः जातः, स अश्वत्थामा शस्त्रविद्याम् अतीव कुशलः? एतत् विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि।" गङ्गातीरे द्वारदेशे महान् पूज्यश्च ऋषिः आसीत्, सदा व्रतस्थः, भारद्वाज इति विख्यातः। एकदा स भारद्वाजः यज्ञवाटं संचरन्, गङ्गायाः स्नानाय जगाम, यत्र महर्षयः सह तेन गताः। तत्र स ऋषिः जलमध्ये निमग्नां अप्सरसम्—घृताचीं नाम—यौवनमदनमत्तां रम्यां च दृष्टवान्। तस्याः वस्त्रं वायुः तटस्थे अपहरत्; तां निर्वस्त्रां दृष्ट्वा स ऋषिः कामेनाभिभूतः। तत्र तस्य भारद्वाजस्य बुद्धिमतः चित्तं तद्विषये स्नेहेन हृष्टम् अभवत्, तस्य वीर्यं निष्प्रसृतम्, स च तद् द्रोणं नाम घटे स्थापयामास। तस्माद् घटात् द्रोणः जातः, स च वेदशास्त्रेषु सम्यग् पारङ्गतः अभवत्। कश्यपः ऋषिः अग्नेः अस्त्रं प्राप्य तदस्त्रं देवकारणाय भारद्वाजाय उपदिदेश। तत् तेजस्वी भारद्वाजः अग्निवेश्याय, शस्त्रविद्यायां प्रवीणतमाय, अग्न्यस्त्रं दत्तवान्। स च अग्निवेश्यः भ्रात्रा सह द्रोणाय, श्रेष्ठाय भारताय, तदस्त्रं प्रददौ। तत्र प्रियसख्यं कश्चन राजा प्रिषतः आसीत्, तस्य पुत्रः द्रुपदः। स कुमारः सदा आश्रमं गच्छन् द्रोणेन सह क्रीडनपठनयोः प्रवृत्तः। प्रिषतस्य निधनानन्तरं सुतः द्रुपदः उत्तरपाञ्चाल्यां राजा अभवत्, महाबाहुः। तस्मिन्काले पूज्यः भारद्वाजः स्वर्गं गतः, द्रोणः तपसा तत्र स्थितवान्। स वेदवेदाङ्गविद्, तपसा पावितपाप्मा, पितृभिः प्रेरितः, पुत्रकामः, ख्यातिं लेभे। ततः द्रोणः शारद्वतीं कृपीं पत्नीत्वे स्वीकृतवान्, या सदा अग्निहोत्रे, धर्मे, दमेन च प्रवृत्ता। गौतम्या पुत्रं प्राप, अश्वत्थामा नाम, स जातमात्र एव उच्चैःश्रवा इव हिनस्तनितुम् आरब्धवान्। तस्य शब्दं श्रुत्वा दिव्यः कश्चन व्योम्नि स्थितः प्राह—"अश्वस्येव अस्य शब्दः सर्वदिशः व्याप्य श्रुतः।" "अतः अयं बालः अश्वत्थामा नाम भविष्यति" इति। भारद्वाजः पुत्रेण अतीव तुष्टः। तत्र स बुद्धिमान् धनुर्वेदे निष्ठितः, महात्मनः जमदग्नेः पुत्रस्य—शत्रुनिग्रहिणः—महिमानं शुश्राव। स तं सर्वविद्याप्रविणं, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठं, तदा विप्रेषु सर्वं द्रव्यं ददाति इति शुश्राव। रामस्य धनुर्वेदे, दिव्यास्त्रविज्ञानं, नीतिशास्त्रकौशलं च शृण्वन् तानि प्राप्तुम् इच्छां कृतवान्। ततः तैः शिष्यैः परिवृतः, तपसा समन्वितः, महाबाहुः द्रोणः महेन्द्रपर्वतं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र आगत्य महर्षिः भारद्वाजः भृगुवंशजं रामं, क्षत्रियान्तकं, शत्रुनिघ्नं च दृष्टवान्। तदा द्रोणः शिष्यैः सह भृगुनन्दनं उपसृत्य, स्वनामगोत्रं च आचष्ट। स भूमौ शिरसा प्रणम्य, पादौ सत्कृत्य, वनं गन्तुम् इच्छन् तत्सर्वं त्यक्तवान्। महात्मा भारद्वाजः जामदग्न्यं प्रति वाक्यमुवाच—"त्वं भारद्वाजस्य जातः, अहम् अपि अन्यस्मात् न जातः।" "मां विद्धि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, द्रोणमिति, यो वित्तार्थी आगतः।" इति श्रुत्वा स महात्मा सर्वक्षत्रियविनाशनः प्रत्युवाच। "स्वागतम्, ब्राह्मणश्रेष्ठ! किं ते काम्यम्?" इति रामेण पृष्टः, भारद्वाजः तं प्रत्युवाच।