ततः स ऋषिः शरांश्च धनुष्च कृष्णाजिनानि च परित्यज्य तं तपोवनं ताः च अप्सरः च त्यक्त्वा निर्गतः। तत्र तस्य वीर्यं निपतितं यत्रिकाश्च तृणानि तत्र पतितं, राजन्, तस्य तृणगुच्छे पतितं वीर्यं द्विधा अभवत्। ततो गौतमस्य शारद्वतस्य ऋषेः समीपे, महर्षेः गौतमस्य आश्रमस्य पार्श्वे, तस्मात् तृणगुच्छात् युग्मं जातं, यदा राजा शान्तनुः मृगयायां विचरामि तदा। तत्र कानिचिद् सैनिकः वनं विचरन् तं युग्मं दृष्टवान्, धनुष्मता शरैः कृष्णाजिनैः च सह। द्विजश्रेष्ठस्य धनुर्वेदविदः सुतौ इति विज्ञाय, स सैनिकः तौ युग्मं धनुषा शरैः सह राज्ञे दर्शयामास। राजा तौ युग्मं समादाय, करुणया परिपूर्णः, गृहं निनाय, 'मम एते पुत्रौ' इति उक्त्वा। ततः स पुरुषश्रेष्ठः प्रतीपस्य पुत्रः, गौतमस्य तौ युग्मं विधिवद् संस्कारैः पोषयामास। करुणया एतान् द्वौ बालौ पालयन्, स महाबलः राजा तयोः नामानि तथैव अकारयत्—ततः स बालः 'कृपः' इति प्रसिद्धः अभवत्, कन्या तु 'कृपी' इत्येव। ततः तयोः पिता गौतमः तत्र तपसा तौ पूजयामास, आगत्य तयोः वंशं सर्वं च तत्त्वतः प्रकाशयामास। कृपः तु, राजन्, धनुर्वेदे नितरां रतः अभवत्, स चतुर्विधं धनुर्वेदं तथा शास्त्राणि विविधानि अपि सम्यक् अधीतवान्। तस्य पितरः तस्मै सर्वाणि अस्त्रविद्यानि रहस्यानि च प्रकटयामास, कृपः च लघु काले एव आचार्यत्वे परमं कौशलं प्राप्तवान्। तं कृपं आहूय, गङ्गासुतः भीष्मः तम् उवाच—'एते तव शिष्याः' इति, स्वपौत्रान् कृपायै समर्प्य, तं तदा पूजयामास। ततः सर्वे महारथाः—धृतराष्ट्रस्य पुत्राः, पाण्डवाः, यादवाः च—धनुर्वेदं अधीयन्त। वृष्णयः च अन्ये च नृपाः, ये देशभेदात् संगता आसन्, कृपं आचार्यम् उपसृत्य, परमं शस्त्रविद्यां प्राप्तवन्तः। स च शस्त्रविद्यायां प्रवीणान् आचार्यान् पृष्टवान्; न च कश्चन दुर्बुद्धिः, न च अल्पभाग्यः, न च अशस्त्रविदः तत्र आसीत्। येषां दिव्यबलं नास्ति, ते कुरुवीरान् शस्त्रविद्यायाम् उपदेष्टुं न शक्ताः; इति गङ्गासुतः भरतश्रेष्ठः तदा चिन्तयामास। ततः द्रोणाय, विदुषे भारद्वाजात्मजाय, पाण्डवान् कौरवान् च शिष्यत्वे समर्पयामास, पुरुषर्षभ। स महात्मा भीष्मः तं शास्त्रानुसारं पूजयित्वा, तस्मात् प्रसन्नः अभवत्, स च शस्त्रविदां श्रेष्ठः सुभगः। स प्रसिद्धः द्रोणः सर्वान् शिष्यत्वेन स्वीकृत्य, धनुर्वेदं सम्यक् उपदिशत्। लघु काले, राजन्, कौरवाः पाण्डवाश्च सर्वेषु अस्त्रेषु निपुणाः अभवन्। एवं द्रोणः कुतः जातः? कथं स अस्त्राणि प्राप्तवान्? कथं स कुरून् प्राप्तः? स कस्य पुत्रः? तथा च तस्य पुत्रः अश्वत्थामा शस्त्रविदां श्रेष्ठः कथं जातः? इदं विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि, तत्त्वतः ब्रूहि। गङ्गातटस्य समीपे महर्षिः आसीत्, धर्मनिष्ठः, महातपाः, भारद्वाजः नाम, सदा नियमपरायणः। एकदा स भारद्वाजः यज्ञवाटं परिभ्रमन्, महर्षिभिः सह, स्नानाय गङ्गां गतवान्। तत्र स महर्षिः अप्सरसम्, घृताचीम् नाम, जलमध्ये रम्यां, यौवनशालिनीं, मदनाभिभूतां, विलासिनीं च दृष्टवान्। तस्याः वस्त्रं वातेन तटे अपसारितम्; सा वस्त्रच्युतां दृष्ट्वा, तस्य ऋषेः मनः तत्र आकृष्टम्। तदा तस्य भारद्वाजस्य मनः अनुरक्तं हृष्टं च जातम्; तस्य वीर्यं स्रवितं, स च तद् घटे समादत्त। तस्मात् घटात् द्रोणः जातः, स च वेदांश्च वेदाङ्गानि सर्वाणि अधीतवान्। कश्यपः ऋषिः, अग्नेः अस्त्रं प्राप्य, तदस्त्रं देवकारणाय भारद्वाजाय उपदिशत्। तं तेजस्विनं भारद्वाजं स अग्निवेश्यः, शस्त्रविदां श्रेष्ठः, अग्न्यस्त्रं उपदिशत्। स अग्निवेश्यः, भ्रात्रा सह, तदस्त्रं द्रोणाय दत्तवान्, स च भरतानां श्रेष्ठः अभवत्। तत्र प्रिषतः नाम राजा आसीत्, स भारद्वाजस्य सखा, तस्य पुत्रः द्रुपदः। स राजपुत्रः सदा आश्रमं गच्छन्, द्रोणेन सह क्रीडितवान्, सह अधीतवान् च, स क्षत्रियर्षभः। प्रिषते दिवंगते, तस्य पुत्रः द्रुपदः, पाञ्चालानां राजा अभवत्, उत्तरदिशि, महाबाहुः। तस्मिन्नन्तरे, भारद्वाजः स्वर्गं गतः, द्रोणः तत्रैव तपस्यायां स्थितः। स वेदवेदाङ्गविद्, तपसा पावितपाप्मा, पितृभिः प्रेरितः, पुत्रकामः, प्रसिद्धः अभवत्। ततः द्रोणः शारद्वतीं कृपीं पत्नीं चकार, या सदा अग्निहोत्रे, धर्मे, दमने च रता आसीत्। तस्य गौतमीं कृपीं पत्नीं कृत्वा, पुत्रं लब्धवान्, नाम अश्वत्थामा, यः जातमात्रः दिव्यः अश्वः उच्चैःश्रवा इव उच्चैः ननाद। तस्य शब्दं श्रुत्वा, गगनस्थितं गुह्यं भूतम् उक्तवान्—'अश्वस्येव अस्य शब्दः सर्वदिशं व्याप्य निनादितः।' 'तस्मात् एषः बालः अश्वत्थामा इति नाम्ना प्रसिद्धः भविष्यति।' भारद्वाजः तेन पुत्रेण अतिशयम् अभ्यनन्दत्।