महाबाहो! त्वया या पीता औषधिः सा महाबलप्रदा, तस्य प्रभावात् त्वं दशसहस्रनागबलसम्पन्नोऽजेयश्च संग्रामे भविष्यसि। अद्य त्वं दिव्यानि वारि स्नात्वा स्वगृहं गच्छ; तव भ्रातरः, कुरुश्रेष्ठ, त्वां विना शोकसन्तप्ताः सन्ति। ततः स महाबाहुः स्नात्वा, विशुद्धशुभ्रवस्त्राभरणमाल्यधारी, नागभवने शुभान्यनुष्ठानानि चकार। तत्र स महाबलः नागैः प्रदत्तं परमशुभं भोजनं, गन्धयुक्तं विषहरौषधिसंस्कृतं, अश्नात्। नागैः पूजितः, तेषां शुभाशिषः प्राप्य, दिव्याभरणभूषितः स पाण्डव, नागैः सहानुज्ञां प्राप्य तत्र निर्गतः। उत्साहसम्पन्नः स रिपुसूदनः नागलोकात् समुत्थाय, नागैः जलात् उद्धृतः, पद्मदलायतलोचनः बभौ। तस्मिन्नेव काननप्रदेशे कुरुपुत्रः स्थापितः; पाण्डवानां पश्यतां नागाः तत्रैव अन्तर्धानं गताः। ततः कुन्तीपुत्रः भीमसेनः, महाबलसम्पन्नः, उत्थाय शीघ्रं मातरं प्रति जगाम, बलेन स्फुरद्भुजः। स तु मातरं ज्येष्ठं च भ्रातरं प्रणम्य, कनिष्ठान् भ्रातॄन् स्नेहेन शिरसि उपाघ्राय आलिङ्ग्य च। तानपि तं महाबलिनं सह मातृभिः समालिङ्ग्य, परस्परस्नेहेन प्रमुदिताः पुनः पुनः "धिग्भग्यम्! धिग्भग्यम्!" इत्युक्त्वा हृष्टाः। ततः भीमसेनः महाप्रतापवान् भ्रातॄन् प्रति दुर्योधनस्य सर्वाणि कर्माणि न्यवेदयत्। नागलोके यद्वृत्तं, यच्च शुभाशुभं तत्र जातं, तत्सर्वं पाण्डवः विस्तारतः न्यवेदयत्। ततो धर्मराजः युधिष्ठिरः भीमायार्थपूर्णं वचनमुवाच—"मौनं समाचर; कदापि न कस्यापि एतद्वृत्तान्तं वद।" "इतःपरं, कुन्तीपुत्र, आवां परस्परं सावधानतया रक्षावहे" इति उक्त्वा, महाबाहुः धर्मराजः युधिष्ठिरः तदा भ्रातृभिः सह सदा जागरूकः अभवत्। पाण्डवाः तद्वृत्तं ज्ञात्वा, स्वस्य मन्त्ररक्षायाम् अधिकं यत्नं न चक्रुः; किन्तु धर्मात्मा विदुरः तेषां मध्ये प्राज्ञः, तान् युक्त्या उपदिशत्। दुर्योधनः पुनः पाण्डवं प्रत्यागतं दृष्ट्वा, दुःखार्तः, दिनप्रतिदिनं विषण्णचित्तः चिन्तामग्नः सञ्जज्ञे। तान् राजपुत्रान् गर्वितान् क्रीडन्तान् दृष्ट्वा, राजा गौतमं आचार्यं सम्पश्य, तेषां शिक्षायै तं न्ययोजयत्। स वेदशास्त्रार्थनिपुणः, शरजन्मा गौतमः, राजा तं तेषां शिक्षायै न्ययोजयत्; ततोऽखिलाः कुरवः कृत्स्नां धनुर्वेदविद्याम् कृपाचर्यात् शुश्रुवुः। ब्राह्मण! कृपस्यापि उत्पत्तिं विस्तरेण वद—कथं स शरजन्मा जातः, कथं च सः शस्त्राणि लब्धवान्। महान् ऋषिः गौतमो नामासीत्; तस्य पुत्रः शरद्वतः नाम, शरैः सह जातः। स वेदाध्ययने तथा न प्रवृत्तः यथा धनुर्विद्यायाम्, रिपुसूदन। यथा वेदाः शिष्यैः तपसा साध्यन्ते, तथा सः तपसा सर्वाणि शस्त्राणि प्राप। धनुर्विद्यायां तस्य निष्ठा, तपश्च, तेन गौतमः देवेन्द्रं महान्तं संतापयामास। ततः, कौरेव, देवराजः जलावतीं नाम अप्सरसम् प्रेषयामास—"गच्छ, तस्य तपः संहर" इति। सा शरद्वतः रम्ये आश्रमे गौतमं धनुष्पाणिमेकं दृष्ट्वा मोहितुम् आरभत। तां वनमध्ये एकवस्त्रधारिणीं, अनुपमसौन्दर्ययुक्ताम् अप्सरसं दृष्ट्वा, गौतमस्य नेत्रे विस्फुरितवन्तः। तस्य हस्तात् धनुः शराश्च भूमौ पतिताः, तदा तस्य शरीरे कम्पोऽभवत्। स तु महाबुद्धिः, ज्ञानतपसा दृढीकृतः, परमसंयमेन स्थितः। किन्तु, राजन्, तस्य सहसा विकारात्, स एव न जञात्वा, रेतः स्रवितम्। ततः, स धनुः शरान् कृष्णाजिनं च त्यक्त्वा, ऋषिः तं आश्रमं तामप्सरसं च परित्यज्य निर्गतः। तस्य रेतः तत्र शरुष्णिकायाम् पतितम्; तत् च राजा, यत् तत्र पतितं, द्विधा जातम्। ततः तस्मात् शरुष्णिकात् गौतमस्य शरद्वतः द्वयं जातम्, गौतममुन्याश्रमसमीपे, यदा राजा शान्तनुः मृगयायां तत्रागतः। तत्र वनचरः कश्चित् सैनिकः तद् द्वयं धनुः शरांश्च कृष्णाजिनं च दृष्ट्वा। तान् द्विजातिपुत्रौ धनुर्विद्याविशारदौ विज्ञाय, सः तौ राजा दर्शयामास। राजा तौ दम्पती, दयालुः, गृहं नीत्वा, "मम एते पुत्रौ" इति उवाच। ततः सः प्रतिपात्मजः श्रेष्ठः राजा, तौ गौतमपुत्रौ यथाविधि संस्कारैः पालयामास। राजा दयया तौ पालयन्, ताभ्यां नामानि चकार—पुत्रः कृपः, कन्या कृपीति। तान् गौतमः तपसा तत्र पूजितः, आगत्य तयोः वंशं सर्वं न्यवेदयत्। कृपः, राजन्, धनुर्विद्यायाम् अनुरक्तः, चतुर्विधां धनुर्वेदविद्यां शास्त्राणि च सर्वाणि अधीतवान्।