ततः पार्थः, भ्रातृभक्तिमान्, मातरं कुन्तीमुपसंगम्य प्रणम्य प्राह, “माता कुन्ति, भीमः अत्रागतः।” पुनः स मातरं पप्रच्छ, “क्व गतः, माता? अहं तं अत्र न पश्यामि, शुभे; सर्वत्र उद्यानानि वनानि च अन्वेष्य अहम्। तस्मात् न कश्चन अस्माकं वीरं वृकोदरं दृष्टवान्; एवं चिन्तयन्तः सर्वे मन्यन्ते यः अस्मान् अग्रे गतः। अस्माकं हृदयानि व्याकुलानि सन्ति, भगवति, आगत्य अत्र, क्व गतः वा, अथवा त्वया प्रेषितः कुतः? महा-बलिनं भीमसेनं कथय, देवी; तस्य वीरस्य विषये मे मनः न शान्तम्, शोभने। यदा अहं मन्ये सः सुप्तः, भीमः अत्र नास्ति; निश्चितं हतः इति।” धर्मराजः बुद्धिमान् एवं कुन्तीं उवाच। सा कुन्ती, दुःखिता, युधिष्ठिरं सशङ्का वचनं प्राह, “पुत्र, अहं भीमं न पश्यामि, स मम समीपे न आगतः।” शीघ्रं सर्वे प्रयासं कुरुत, अनुजैः सह अन्वेषणम्; ततः पाण्डवाः राजोद्याने शीघ्रं गत्वा अन्वेष्टुम् आरभन्त। “भीम! भीम!” इति उच्चैः शब्दं कृत्वा पाण्डवाः सर्वत्र अन्वेष्य अपि भ्रातरं न दृष्टवन्तः। पुनः गृहं आगत्य तं वचनं प्रिथायै ऊचुः, “माता, महाबलिनं भीमं उद्यानेषु कत्रापि न पश्यामः।” सर्वे उद्यानानि, नद्यः अपि, सम्यक् अन्वेष्टाः। तेजस्वी क्षत्तः (विदुरः) उक्तवान्, “भीमसेनः न दृश्यते।” सर्वे भ्रातरः उद्यानात् सह अनुजैः निष्क्रान्ताः; किन्तु अत्र महाबलिनं भीमं केवलं मम समीपं न आगच्छति। सः कदापि दुर्योधनस्य चक्षुषं न प्रियं करोति; सः क्रूरः, दुष्टचित्तः, तुच्छः, राज्यलुब्धः, निर्लज्जः च। यदि सः कोपितः, सुयोधनः (दुर्योधनः) अपि तं वीरं हन्तुं शक्नुयात्; अतः मे मनः व्यथितम्, हृदयम् दहति इव। “एवं न वद,” इति विदुरः प्राह, “शुभे, शेषान् पुत्रान् रक्ष; सः दुष्टहृदयः, चेतयन् अपि, शेषान् अपि ते पुत्रान् आक्रमेत्।” “ते पुत्राः दीर्घायुषः, महर्षिः एवं उक्तवान्; तव पुत्रः पुनः आगम्य तव हर्षं करिष्यति।” एवं उक्त्वा विदुरः स्वगृहं गतः; कुन्ती चिन्तायुक्ता स्वपुत्रैः सह गृहे उपविष्टा। अथ अष्टमे दिवसे पाण्डवः जागृतः; अतुलबलः, तेन तं पानं पूर्णतया पचयित्वा। पाण्डवं जागृतं दृष्ट्वा नागाः सशङ्का तं सान्त्वयित्वा एतद् वचनम् ऊचुः— “महा-बलिन्, यत् त्वया पानं पीतम्, तत् बलसम्पन्नम्; तेन त्वं दशसहस्रनागबलं प्राप्स्यसि, युद्धे च अनवध्यः भविष्यसि।” “अद्य त्वं दिव्यैः वारिभिः स्नात्वा गृहं गच्छ; भ्रातरः, कुरुवृष श्रेष्ठ, त्वां विना शोकग्रस्ताः सन्ति।” ततः स्नात्वा, महाबलिन्, शुद्धः, निर्मलवस्त्रपुष्पधारी, शुभानि कर्माणि नागगृहे अकुर्वत्। सः अतिबलसम्पन्नः, नागैः दत्तं परमं भोजनं, विशेषतः सुगन्धितं, विषहरद्रव्यैः शुद्धं, अश्नात्। नागैः सत्कृतः, आशीर्वादैः अभिवादितः, वीरः दिव्याभरणैः भूषितः नागान् अनुज्ञाय पाण्डवः निर्गतः। हृष्टचित्तः, रिपुसूदनः, नागलोकात् उत्थाय, नागैः जलात् उत्तोल्य, तस्य नेत्रे पद्मपत्रसमानि आसीत्। तस्मिन्नेव वने, कुरुपुत्रः अधिष्ठापितः; नागाः अदृश्याः अभवन् पाण्डवाः पश्यन्तः। ततः भीमसेनः, कुन्तिपुत्रः, महाबलः, उत्थाय शीघ्रं मातरं समीपं गतः, बाहू बलवंतौ। ततः सः मातरं ज्येष्ठं च भ्रातरं प्रणम्य, अनुजान् भ्रातृन् आलिङ्ग्य, स्नेहात् तेषां शिरांसि अपिपीडयत्। ते अपि तं वृषभान् मनुष्यान् सह मातृया आलिङ्ग्य, परस्परं हर्षयन्तः पुनः पुनः “भाग्येन, भाग्येन!” इति ऊचुः। ततः भीमसेनः, महाप्रतापवान्, भ्रातृभ्यः दुर्योधनस्य सर्वाणि कर्माणि निवेदयत्। यद् नागलोकः, गुणदोषौ च, तं पाण्डवः सम्पूर्णं कथयामास। ततः धर्मराजः युधिष्ठिरः भीमं अर्थपूर्णं वचनं प्राह, “मौनं कुरु; कदापि एतत् विषयं न वक्तव्यम्।” “इतः परमं, कुन्तिपुत्र, एकमेकं सावधानं रक्षामः।” एवं उक्त्वा बलिनं धर्मराजः युधिष्ठिरः— तस्मात् कालात् सर्वैः भ्रातृभिः सह सदा जागरूकः अभवत्; पाण्डवाः तं कर्म ज्ञात्वा— न स्वस्य मन्त्रं गुप्तिम् अतिशयेन अकरोत्; किन्तु धर्मज्ञः विदुरः तेषां मध्ये युक्तं उपदेशं दत्तवान्। दुर्योधनः पाण्डवं पुनः आगतम् दृष्ट्वा, दीर्घनिश्वासं कृत्वा, दिनं प्रति दुःखितः चिन्तयन् अभवत्। ते राजपुत्राः, गर्विता, सह क्रीडन्तः दृष्ट्वा, राजा गौतमाचार्यं समीपं गत्वा तान् तस्य शिक्षायै समर्पयत्। सः वेदशास्त्रार्थविद्, शरकाण्डात् उत्पन्नः, राजा तान् तस्मै समर्पयत्, सर्वे कुरवः कृपात् धनुर्वेदं शुश्रुवुः। ब्राह्मण, कृपस्य उत्पत्तिं अपि त्वया वक्तव्यम्—कथं सः शरकाण्डात् जातः, कथं च शस्त्राणि प्राप्तवान्। एवं तेषां पाण्डवानां भीमसेनस्य अन्वेषणं, नागलोकगमनं, पुनः आगमनं च, मातृभ्रातृसंगमः, दुर्योधनस्य दुष्टबुद्धिः, विदुरस्य उपदेशः, कृपाचार्यस्य शिक्षायाः आरम्भः च, सम्यक् महाभारतस्य अयं भागः कथितः।