एकदा भ्रातृगणाः सर्वे मिलित्वा गङ्गां प्रति गन्तुम् इच्छन्ति स्म। तत्र सुशोभितोद्यानवनसंयुक्तां गङ्गाम् उपसृत्य जलक्रीडायां रमामहे इति प्रस्तावं कौरवः कश्चन पाण्डवैः सह भ्रातृभिः अकथयत्। तं प्रस्तावं धर्मराजः युधिष्ठिरः सस्नेहम् अनुमोद्य, नगररूपैः रथैः, उत्तमस्थानीयैः गजैः च सह, कौरवराजपुत्राः पाण्डवैः सह नगरात् निर्गताः। ते वीराः, उद्यानवनम् उपगम्य, तत्र समागतजनसमूहं विसर्ज्य, सिंहाः इव गुहां प्रविशन्तः सर्वे भ्रातरः तदुद्यानस्य शोभां दृष्टवन्तः। तत् उद्यानं दिव्यैः स्वागतशालाभिः, मण्डपैः, वातायनैः, जालकैः, यन्त्रैः च शोभितम् आसीत्। राजसेवकैः स्वच्छीकृतम्, चित्रकारैः अलङ्कृतम्, सरोवरैः पद्मवनैः च परिपूर्णम् आसीत्। तत्र जलं विकसितैः जलजैः आवृतम्, भूमिः अपि सर्वऋतुपुष्पैः विभूषिता आसीत्। तत्र पाण्डवकौरवाः सर्वे, दृष्टिपथात् तिरस्कृताः, विविधान् इच्छितान् भोगान् अनुबभुः। रम्ये तस्मिन् उद्याने क्रीडन्तः, अन्योन्यं मधुरैः भोज्यैः परस्परं तर्पयन्ति स्म। तत्र दुर्योधनः, दुष्टचित्तः, भीमसेनस्य वधार्थं तस्य भोज्ये विषम् अवाप्य, तस्य प्रति घातकं दुष्कृत्यम् अकरोत्। सः स्वयम् एव, तीक्ष्णबुद्धिः, मधुरवचनः, भ्रातृवत् स्नेहशीलः मित्रवत् च आचरत्। सः भीमाय बहु भोज्यं स्वहस्तेन दत्तवान्, भीमः च, किञ्चिद् दोषम् अपि अजानन्, तत् यथादत्तं अद्यत्। तदा दुर्योधनः, हृष्टहृदयः, आत्मानं सफलं मन्यते स्म, यद्यपि सः अधमः आसीत्। अनन्तरं पाण्डवधृतराष्ट्राः सर्वे मिलित्वा जलक्रीडायाम् आनन्दं प्राप्नुवन्। तत्र तेषां वीराणां क्रीडागृहेषु स्वस्वविश्रामस्थानानि च तैः स्वीकृतानि। भीमः तु, बलवान्, भोजनानन्तरं अपि, जलक्रीडायाम् अधिकं यत्नं कृतवान्। तैः राजपुत्रैः क्रीडायै समागतैः सह भीमः तान् वहित्वा, विश्रान्तिम् इच्छन्, तटदेशे शयानः अभवत्। तत्र शीतवातस्य संस्पर्शेन, विषप्रभावात् क्लान्तः, मूर्च्छितः, पाण्डुपुत्रः स्थिरः अभवत्। तदा दुर्योधनः स्वयम् एव लताबन्धनैः भीमं बद्ध्वा, शीघ्रं जलमध्ये शङ्कुस्थापनं कृतवान्। दृढेन लताबन्धनेन बद्ध्वा, भीमं स्थलात् जलमध्ये क्षिप्तवान्; किन्तु तस्य भाग्ययोगात्, सः जलस्थं शङ्कुं न प्राप। यत्र पतितः, तत्रापि संयोगात् शङ्कुः नासीत्; अचेतनः सः पाण्डवः जलस्य गम्भीरं देशम् अवाप्तवान्, यत्र सः नागबालानां निवासम् प्राविशत्। तत्र बहवः महाविषधराः नागाः, भीमं तीक्ष्णदंष्ट्रैः तीव्रं दष्टवन्तः। किन्तु तेषां विषेण, स्थावरजङ्गमविषसम्भवे, प्राचीनं कालकूटविषं नष्टम् अभवत्। तेषां दंष्ट्राभिः प्राणेषु अपि ताडितः अपि, तस्य स्थूलवक्षसः कठिनत्वात्, त्वचं छेदयितुं न शशाकुः। तदा कुन्तीपुत्रः जागरितः, सर्वाणि बन्धनानि भित्त्वा, तान् नागान् ताडयितुं आरब्धवान्; केचन भीताः पलायितवन्तः। ये नागाः भीमवधाद् जीवितवन्तः, ते सर्वे नागराजं वासुकिं प्रति गतवन्तः। ते वासुकिं नागराजं इन्द्रसमं प्राप्य, प्रोचुः—"अयं पुरुषः बद्धः जलमध्ये क्षिप्तः; अस्माकं मतिः, विषम् अपि पीतवान् एषः।" "अचेतनः अस्मान् प्राप्तः, दष्टः पुनः चेतनां प्राप्तवान्, बन्धनानि च भित्त्वा, इदानीं जागरितः।" "एषः बलवान्, अस्मान् ताडयति, त्वं एव एनं ज्ञातुम् अर्हसि।" इति श्रुत्वा, वासुकिः नागैः सहितः तत्रागच्छत्। सः बलवन्तं भीमं दृष्टवान्, यस्य पराक्रमः अतुलनीयः आसीत्; तं तत्र आर्यः वृद्धः अपि, पृथायाः वृद्धः अपि, दृष्टवन्तौ। तदा पौत्रः च पितामहः च परस्परं दृढं परिष्वज्य, महात्मना वासुकिना परमं प्रीतिं प्राप्तवन्तौ। ततः नागराजः वासुकिः प्रोक्तवान्—"किं कार्यं अस्य कृते? धनराशिं, रत्नसमूहं, निधिं च अस्मै दीयताम्।" इति। तदा अन्यः नागः वासुकिं प्रत्युवाच—"यदि त्वं तुष्टः, नागराज, अस्य धनस्य किम्?।" "अयं बलवान् बालः अमृतं पिबतु; तव प्रसादात्, तस्मिन् पात्रे सहस्रनागबलं प्रतिष्ठितम्।" "यावत् एषः पिबति, तावत् अस्मै दीयताम्।" वासुकिः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच। तदा पाण्डुपुत्रः भीमः, नागैः शुद्धः, पूर्वाभिमुखः उपविश्य, तद् अमृतं पिबितुम् आरब्धवान्। एकेन श्वासेन सः महाबलः पात्रं पिबितुम् अशकत्; एवं पाण्डुपुत्रः अष्टपात्राणि पिबितुम् अशकत्। ततः नागैः प्रदत्ते दिव्यशय्यायाम्, महाबाहुः भीमसेनः सुखेन शयानः, रिपूणां दमनः अभवत्। इदं सर्वं सञ्जातं तु, दुर्योधनः, दुष्टहृदयः, भीमं घोरनागकुञ्जरगृहे क्षिप्य, आत्मानं सफलं मेने। रात्र्याः समाप्तौ, प्रभाते, सः नगरं प्रविश्य, "भीमसेनः अस्मान् अग्रे गतः" इति अवदत्। युधिष्ठिरः तु, धर्मात्मा, स्वयम् अपि किञ्चित् पापं न शङ्कते स्म; सः स्वबुद्ध्या सर्वदा परेषां सद्गुणमेव पश्यति स्म।